I SA/Po 545/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako prezesa zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WŁ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od [...] posiada zobowiązania alimentacyjne wobec córek M, A i W Ł na łączną sumę [...]. Ż żoną EŁ pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca podał, że od [...] jest na zasiłku chorobowym. Z zasiłku opłaca kredyt hipoteczny w wysokości [...], do którego dopłaca żona ze swoich dochodów. Skarżący podał, że obecnie pozostaje na utrzymaniu żony. Wskazał, że kwota [...] jest dla niego kwotą wygórowaną, razem z żoną po opłaceniu rachunków na cały miesiąc dysponują nie wiele większą kwotą na utrzymanie. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnią córką, która się uczy. Wnioskodawca podał, że żona posiada dom o pow. [...] m2, wartość szacunkowa domu ok. [...], skarżący posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, która została zajęta przez komornika, wnioskodawca nie posiada mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Małżonka skarżącego posiada samochód osobowy marki F, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że dom posadowiony jest na działce o pow. [...] ha, działka jest własnością żony, wartość rynkowa działki wynosi ok. [...]. Skarżący poda, że jego dochód z tytułu zasiłku chorobowego wynosi [...] netto, dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi [...] netto. Wnioskodawca wskazał, że rata kredytu hipotecznego wynosi ok. [...], rata pożyczki spłacanej przez żonę ok. [...], dopłata przez żonę do kredytu hipotecznego wynosi ok. [...], opłaty za media ok. [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że w związku z długotrwałą i ciągle trwającą chorobą nie mógł zebrać całej dokumentacji w wyznaczonym terminie. Wskazał, że wystąpił do Urzędu Skarbowego o kopie zeznań rocznych podatkowych swoich i małżonki. Wnioskodawca podał, że nie posiada konta bankowego, małżonka w związku z nadmiarem obowiązków związanych m.in. z jego chorobą i obowiązków służbowych, zwróciła się do banku o przygotowanie wyciągów i uzyska je w najbliższym czasie. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że kredyt został zaciągnięty na kapitalny remont domu, pożyczka natomiast na spłatę debetu. Skarżący podał, że posiada udziały w spółce, której sprawa jest właśnie rozpatrywana, nie mają one żadnej wartości. Osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach. Wnioskodawca podał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych dodatkowych dochodów. Skarżący podał, że od [...] przebywa na zwolnieniu lekarskim, przedtem otrzymywał wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości [...] netto. Skarżący wyjaśnił, że wystąpił o kopie wyroków zasądzających od niego na rzecz córek alimenty. Skarżący podał, że córka M ma [...] lat, jest zatrudniona od [...], uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...], mieszka poza domem rodzinnym, córka A ma [...] lata, w [...] ukończyła studia i od [...] podjęła pracę, skarżący nie zna wysokości jej zarobków, córka mieszka poza domem rodzinnym. Najmłodsza córka W ma [...] lat, zdała maturę i stara się o przyjęcie na studia. Skarżący podał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych. Do pisma załączył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego nie odpowiedział na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i z córką, która się uczy. Skarżący podał, że ma zasądzone alimenty na [...] córki na łączną kwotę [...]. Obecnie [...] starsze córki pracują i nie mieszkają w domu rodzinnym. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, która podlega zajęciu komorniczemu, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...], żona posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], działkę gruntu o pow. [...] ha, na której ten dom jest posadowiony, o wartości ok. [...] oraz samochód osobowy marki F, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący od [...] jest na zasiłku chorobowym, z tego tytuł uzyskuje dochód netto w wysokości [...], żona pracuje i z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, ze koszty miesięcznego utrzymania wynoszą łącznie ok. [...], przy czym [...]. Z wyjaśnień skarżącego wynika, ze kredyt hipoteczny został zaciągnięty na kapitalny remont domu, pożyczka na spłatę debetu. Mimo wezwania skarżący nie podał kiedy kredyt i pożyczka zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości i jaki jest harmonogram spłat rat. W tym miejscu wskazać należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych małżonki. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Z przedłożonej przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] kopii umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z EŁ od dnia [...]. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, że to z jego dochodów w większej części spłacany jest kredyt hipoteczny zaciągnięty na kapitalny remont domu, który jest wyłączną własnością małżonki. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.