I SA/Po 57/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 09 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 22 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 57/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zwolnienie zajętej wierzytelności; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem z dnia 17 grudnia 2015 r. wniósł do tutejszego Sądu skargę na wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2016 r., wezwano skarżącego do uiszczenia, pod rygorem odrzucenia skargi – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania – wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący wniósł o przyznania mu prawa pomocy. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 17 lutego 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 57/16 oddalił wniosek. Wskazane orzeczenie referendarza sądowego zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 57/16. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 02 maja 2016 r., wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 27 stycznia 2016 r., o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie skarżący przedłożył w tym zakresie sporządzony na urzędowym formularzu wniosek z dnia 10 czerwca 2016 r. Uzasadniając swój wniosek wnioskodawca zwrócił uwagę na brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu jako właściciel dobrze prosperującej firmy oraz niemożliwość funkcjonowania "w systemie przed wydaniem decyzji starosty kościańskiego zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej". Skarżący zwrócił również uwagę na konieczność obsługi zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim prowadząc razem z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą a także przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący wyjaśnił, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywano działalność gospodarczą. Uzyskiwane z tego tytułu przychody są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podał, że z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Przychód wnioskodawcy z tytułu renty inwalidzkiej po potrąceniach komorniczych wynosi [...] zł. Z prowadzonej działalności gospodarczej do maja 2016 r., wnioskodawca poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wyjaśniono również, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono ewidencję środków trwałych oraz wykaz obciążeń kredytowych. Pismem z dnia 24 czerwca 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do udzielenia odpowiedzi na postawione w tym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy oraz osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie udzielił jednak odpowiedzi na zadane mu przez referendarza sądowego pytania. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 57/16 oddalił go. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że biorąc pod uwagę treść złożonego przez wnioskodawcę oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono również, że mimo wezwania skarżący nie złożył wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji finansowej i majątkowej jak też sytuacji w tym zakresie osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślono przy tym, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Powyższe uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odpis omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 22 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 57/16 doręczono skarżącemu w dniu 27 lipca 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 02 sierpnia 2016 r., skarżący wniósł sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w wyznaczonej przez Sąd wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Mając z kolei na uwadze, że rozpoznawany niniejszym orzeczeniem wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi drugi wniosek w tym przedmiocie wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Rolą sądu w takim przypadku jest zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt II FZ 957/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością wskazującą na "zmianę okoliczności sprawy" będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy [por. postanowienie NSA z dnia 08 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 746/14, postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 336/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc poczynione powyżej rozważania do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że z informacji przedstawionych przez skarżącego, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 czerwca 2016 r., nie wynika aby sytuacja wnioskodawcy uległa istotnej zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej pierwszym z wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. wnioskiem z dnia 17 lutego 2016 r. Zmianie nie uległa w szczególności wielkość majątku nieruchomego skarżącego, który w dalszym ciągu obejmuje nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz nieruchomości i innego rodzaju mienie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ostatnie ze wskazanych nieruchomości są przy tym w dalszym ciągu wynajmowane, a przychody z tego tytułu stanowią dla skarżącego przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 czerwca 2016 r., wynika również, że skarżący uzyskuje przychód z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł brutto oraz przychód z tytułu renty inwalidzkiej, który po potrąceniach komorniczych wynosi [...] zł. Dla porównania, na moment złożenia pierwszego z wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. wniosku z dnia [...] lutego 2016 r. skarżący przebywał jedynie zasiłku chorobowym pobierając jednocześnie rentę inwalidzką we wskazanej powyżej wysokości. Zwiększeniu uległa natomiast strata skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która na miesiąc maj 2016 r., wynosi [...] zł, gdy tymczasem na moment złożenia pierwszego z wniosków o przyznanie prawa pomocy strata za miesiąc styczeń 2016 r., wynosiła [...] zł. Zmianie nie uległa natomiast wielkość wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem domu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że aktualność zachowało wyrażone w postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 57/16 stanowisko, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 – orzeczenia dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad [...] ha, ze znajdującej się w aktach sądowych ewidencji środków trwałych wynika ponadto, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, którego wartość nawet z uwzględnieniem dokonanych odpisów amortyzacyjnych wynosi [...] zł. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę również fakt zwiększenia straty z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej [tak: postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II GZ 655/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Skarżący na chwilę obecną uzyskuje ponadto przychód z tytułu pracy w kwocie [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy również zaaprobować wyrażony w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego pogląd, w świetle którego brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. W kontekście braku odpowiedzi skarżącego na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2016 r., wskazać należy, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się również, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.