I SA/Po 589/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń oraz od marca do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący A., reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń oraz od marca do grudnia 2009 r. Jednocześnie złożył sporządzony w dniu [...] czerwca 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na argumentację zawartą w skardze, z której wynika, że nie posiada on jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Z racji trudnej sytuacji finansowej nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa z aktualnie uzyskiwanych przychodów. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Skarżący posiada nieruchomość o pow. [...] m2, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca nie uzyskuje dochodów, ma natomiast długi. Małżonka jest zatrudniona w firmie skarżącego, córka uczy się. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...] zł, przy czym ogrzewanie (gaz) [...] zł, woda [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty leczenia [...] zł, lekarstwa [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon stacjonarny [...] zł. Skarżący posiada samochody marki Mercedes 914, rok prod. 1993, wartość rynkowa [...] zł, Ford Mondeo, rok prod. 2003, wartość rynkowa [...] zł, Renault Kangoo, rok prod. 2003, wartość rynkowa [...] zł. Powierzchnia domu, w którym mieszka skarżący z rodziną wynosi [...] m2, powierzchnia działki, na której ten dom się znajduje [...] m2. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości. Oświadczył, że zatrudnia 7 pracowników, środków trwałych podlegających umorzeniu nie posiada. Skarżący oświadczył również, że nie posiada innych źródeł dochodu. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach z o.o., nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Do pisma załączył informacje z rachunków bieżących prowadzonych przez [...] S.A. w [...], z których wynika, że rachunki te podlegają zajęciu egzekucyjnemu, salda na tych rachunkach są ujemne, status rachunków: "śpiący". Skarżący ma również zaciągnięty kredyt w [...], kredyt został zaciągnięty na kwotę [...] zł w dniu [...] marca 2008 r., data spłaty kredytu przypada na dzień [...] marca 2018 r., kwota kolejnej raty, która przypadała na dzień [...] lipca 2014 r. wynosiła [...] zł. Wnioskodawca do akt sprawy o sygn. I SA/Po 590/14 załączył zestawienie historii spłaty kredytu, z którego wynika, że w dniu [...] lutego 2014 r. spłacił kwotę w wysokości [...] zł, w dniu [...] marca 2014 r. [...] zł, w dniu [...] kwietnia 2014 r. [...] zł, w dniu [...] maja 2014 r. [...] zł, w dniu [...] czerwca 2014 r. [...] zł, w dniu [...] lipca 2014 r. [...] zł. Skarżący do wniosku załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., z których wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł, strata [...] zł, wnioskodawca uzyskał również przychód i dochód z innych źródeł w wysokości [...] zł, jego żona natomiast w wysokości [...] zł, natomiast w 2013 r. przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, ponadto skarżący uzyskał przychód i dochód z innych źródeł w wysokości [...] zł, żona wnioskodawcy natomiast w wysokości [...] zł. Z zestawienia z książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do czerwca 2014 r. wynika, że skarżący w styczniu b.r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i za ten miesiąc uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w lutym b.r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...],- zł, w marcu b.r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu b.r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w maju b.r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w czerwcu b.r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, a zatem w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu styczniu 2014 r. wyniosła [...] zł, w lutym 2014 r. [...] zł, w marcu 2014 r. [...] zł, w kwietniu 2014 r. [...] zł, w maju 2014 r. [...] zł, w czerwcu 2014 r. [...] zł. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucono, że fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości oraz prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie stałego dochodu nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów wymagałaby od skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony. Pełnomocnika skarżącego podkreślił, że wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów nie pozwala na odłożenie kwoty niezbędnej na pokrycie należnego wpisu sądowego. Ponadto wskazał, że w związku z poważną chorobą ponosi znaczne wydatki na leki i opiekę lekarską, jednocześnie ponosząc wyższe niż przeciętne wydatki związane z utrzymaniem się (przede wszystkim koszt zakupu lekarstw). Oprócz tego ponosi typowe koszty utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011 r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W świetle złożonych oświadczeń i dokumentów, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Sąd zauważa, że w sprzeciwie strona argumentuje, iż osiągane przez nią dochody z prowadzonej działalności nie mogą świadczyć o aktualnej kondycji finansowej. Obecne dochody, zdaniem skarżącego, nie pozwalają na pokrycie należnego wpisu sądowego. Z przedłożonych do sprawy dokumentów wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Małżonkowie posiadają nieruchomość, która składa się z działki o pow. [...] m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2. Skarżący posiada trzy pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji i są to samochód Mercedes 914 z 1993 r. o wartości [...] zł, Ford Mondeo z 2008 r. o wartości [...] zł i Renault Kangoo z 2003 r. o wartości [...] zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, żona zatrudniona jest w jego firmie. Małżonkowie nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się natomiast z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...],- zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt, rata kredytu na dzień [...] lipca 2014 r. wynosi [...] zł. Z historii spłaty kredytu, która została załączona przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do sprawy o sygn. I SA/Po 590/14 wynika, że skarżący spłaca kredyt. Podkreślenia wymaga kwestia, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w 2012 r. z działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w 2012 r. kształtował się na poziomie [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy kształtował się na poziomie [...] zł, natomiast z zestawienia za pierwsze półrocze 2014 r. wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, a zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy kształtował się na poziomie [...] zł. W orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia natomiast potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, tj. w 2012 i w 2013 r., jak i w pierwszym półroczu 2014 r., skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia 7 pracowników, z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej utrzymuje siebie i swoją rodzinę, spłaca raty kredytu. O możliwościach płatniczych prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej świadczy fakt, że w dalszym ciągu jest ona kontynuowana. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., I OZ 208/08 LEX nr 477191). Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie okoliczności ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, należy wskazać, że skarżący nie przedstawił żadnych informacji uzasadniających to stwierdzenie. Do sprzeciwu nie zostały załączone dokumenty potwierdzające dodatkowe koszty związane z zakupem lekarstw. Skarżący nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania, spłaca kredyt, ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczyć należy, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.