I SA/Po 590/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 9 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego oddala skargę. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z 31 marca 2025 r., nr [...] odmówił H. S. (dalej zwanemu również skarżącym lub zobowiązanym) zwolnienia z egzekucji nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...] Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że znaczna część zaległości podatkowych skarżącego obejmuje lata 2008-2009. Od chwili zajęcia nieruchomości w 2015 r. zaległości skarżącego względem Skarbu Państwa wzrosły, a egzekucja prowadzona z innych składników okazała się nieskuteczna. Zauważono również, że skarżący uzyskał uprzednio zgodnie z wnioskiem z 14 listopada 2023 r. zwolnienie z zajęcia nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...], aby dobrowolnie wypełnić obowiązek spłaty zaległości poprzez sprzedaż gruntu. Z księgi wieczystej nie wynika jednak, aby nastąpiły wpisy wskazujące na zabezpieczenie interesów potencjalnych nabywców. W tej sytuacji uznano, że niecelowe byłoby zwolnienie z egzekucji kolejnej nieruchomości. Organ egzekucyjny zaznaczył, że będzie prowadził dalsze czynności zmierzające do przymusowej sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji publicznej. Środki uzyskane ze sprzedaży pozwolą na pokrycie zaległości. Skarżący wniósł zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania w sprawie lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Podniesiono, że zobowiązania objęte tytułami egzekucyjnymi uległy przedawnieniu i nie podlegają dalszej egzekucji, a to oznacza, iż istnieje uzasadniona podstawa do żądania zwolnienia nieruchomości z egzekucji. W tym kontekście odwołano się m.in. do wyroku TK z 08 października 2013 r., SK 40/12. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 9 czerwca 2025 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienione na wstępie postanowienie organu pierwszej instancji. Wyjaśniono, że argumenty dotyczące zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia nie mogą zostać rozpoznane w postępowaniu zażaleniowym, prowadzonym w sprawie dotyczącej zwolnienia z egzekucji. Kwestie dotyczące ewentualnego przedawnienia, skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1325 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") nie zostały podniesione we wniosku do organu pierwszej instancji. W tej sytuacji nie mogą być przedmiotem rozpatrzenia przez organ drugiej instancji. Wyjaśniono jednak, że powyższe nie zamyka skarżącemu możliwości rozpatrzenia kwestii ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia zaległości podatkowych. W tym celu konieczne jest jednak złożenie odrębnego wniosku do organu pierwszej instancji. W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji słusznie zauważył, że skarżący nie wykazał ważnego interesu, co jest warunkiem niezbędnym do zastosowania wnioskowanego zwolnienia. Uznano, że skarżący ani w złożonym wniosku ani w zażaleniu nie wskazał żadnych argumentów uzasadniających zwolnienie z egzekucji. Wyjaśniono, że dochodzone od skarżącego w drodze egzekucji zaległości na 11 czerwca 2015 r. (data zajęcia nieruchomości) wynosiły łącznie 111.872,54 zł. Skarżący nie wskazał innych składników majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. W trakcie postępowanie egzekucyjnego począwszy od 2012 r. stosowano środki egzekucyjne, które jednak okazały się nieskuteczne. Dokonane 11 czerwca 2015 r. zajęcie nieruchomości, jak dotąd, było jedynym skutecznym środkiem, dającym realną szansę na zaspokojenie dochodzonych należności. Podkreślono, że skarżący chcąc uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego powinien wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji tego składnika majątkowego ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Dyrektor zaznaczył, że chcąc umożliwić skarżącemu dobrowolną spłatę należności, organ egzekucyjny przez bardzo długi okres czasu, na wniosek skarżącego oczekiwał na realizację wskazanej przez niego transakcji. Ostatecznie do sprzedaży nieruchomości nie doszło z uwagi na co organ egzekucyjny słusznie odmówił zwolnienia z egzekucji przedmiotowej nieruchomości. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. polegające na odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo tego, że zobowiązanie podatkowe wygasło; 2) art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wątpliwości istniejących w sprawie, które winny być rozstrzygane na korzyść strony, co czyni postępowanie egzekucyjne nieważnym; 3) art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej w skrócie: "O.p.") poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe, zabezpieczone hipoteką, pomimo, że uległo przedawnieniu, nie wygasło. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie organów należało orzec o odmowie zwolnienia z egzekucji nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...] Organ drugiej instancji podkreśla dodatkowo, że kwestie dotyczące ewentualnego przedawnienia nie mogły stanowić przedmiotu rozpoznania na etapie postępowania zażaleniowego. Rację w sporze należało przyznać organom administracji publicznej. Zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zapadły w następstwie wniosku skarżącego z 29 listopada 2023 r. Wniosek ten został trafnie uznany przez Naczelnika za wniosek o zwolnienie spod egzekucji nieruchomości, dla której prowadzona jest KW nr [...] Stosownie do postanowień art. 13 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (§ 1). Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie (§ 2). Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 13 § 1 u.p.e.a. sformułowaniem "może" świadczy o tym, że zwolnienie, o którym mowa w tym przepisie następuje w ramach uznania administracyjnego. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA z: 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96; 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15, 13 września 2017 r., II FSK 2090/15). Postępowanie kończące się rozstrzygnięciem uznaniowym musi być zatem przeprowadzone w sposób wszechstronny, wnikliwy z zachowaniem wszystkich reguł procedowania. Musi opierać się na pełnym materiale dowodowym ocenionym bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonując wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. należy dostrzec, że podstawową przesłanką warunkującą zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym ważnego interesu zobowiązanego. Przesłanka ta stanowi swoistego rodzaju klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyroki NSA w sprawie III FSK 2977/21 i z 16 października 2009 r., II FSK 789/08; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13). Celem normy wyrażonej w tym przepisie jest wyeliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości prowadzonej egzekucji. Zwolnienie z egzekucji pozwala na zmniejszenie jej uciążliwości wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Nie oznacza to jednak, że uciążliwość egzekucji może stanowić samodzielną przesłankę przesądzającą o zwolnieniu z egzekucji. Istotą postępowania egzekucyjnego bowiem jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, winien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., III FSK 2977/21; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13). Zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego nie może udaremnić egzekucji, czyli nie może doprowadzić do jej bezskuteczności. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że zwolnienie określonych składników majątkowych nie może bowiem prowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, a tak stałoby się niewątpliwie wtedy, gdyby z egzekucji zostały zwolnione wszystkie składniki majątkowe należące do zobowiązanego (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 2, Warszawa 2024 – komentarz do art. 13 u.p.e.a.). Istotne są zatem ustalenia faktyczne w tym zakresie, a mianowicie dotyczące majątku, jakim dysponuje zobowiązany i czy zwolnienie na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazanych przez zobowiązanego określonych składników majątku, nie spowoduje udaremnienia egzekucji. W orzecznictwie NSA również podkreśla się, że art. 13 § 1 u.p.e.a., mając na celu ochronę zobowiązanego, nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Zwraca się przy tym uwagę, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego jak i wierzyciela, a tym samym nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja stałaby się bezskuteczna (por. wyroki NSA z: 5 marca 2014 r., II GSK 2029/12; 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12; wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., I GSK 1269/23). W ocenie Sądu zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia stanowią rezultat prawidłowego zastosowania art. 13 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu przedstawiono okoliczności związane z podejmowanymi przez skarżącego próbami zbycia nieruchomości. Ustalenia w powyższym zakresie nie są kwestionowane. Zaakcentować w tym zakresie należy, że skarżący nie udzielił odpowiedzi na zapytanie Naczelnika zawarte w piśmie z 27 sierpnia 2024 r. na jakim etapie realizacji są zapisy zawarte w umowie przedwstępnej sprzedaży nieruchomości, w zakresie uzyskania ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt podziału działki [...] oraz w zakresie uzyskania warunków zabudowy dla tej działki. Nie kwestionuje się również w żadnej mierze twierdzeń Naczelnika wskazujących, że na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego uchylił on na wniosek skarżącego zajęcie nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...] Trafnie zauważono w tym kontekście, że w dziale III czy IV wskazanej ostatnio KW nie nastąpiły żadne wpisy wskazujące na zabezpieczenie interesów potencjalnych kupujących. Trafnie zauważono również, że od chwili zajęcia nieruchomości czyli od 2015 r. zaległości skarżącego wzrosły, a egzekucja prowadzona do innych składników majątkowych była nieefektywna. W ocenie Sądu wskazane powyżej okoliczności uzasadniały odmówienie zwolnienia spod egzekucji nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...] W ślad za organami należy podkreślić, że skarżący uzyskał już uprzednio zwolnienie z egzekucji nieruchomości dla której prowadzona jest KW nr [...], a fakt ten nie przełożył się w żadnej mierze na dobrowolne wyegzekwowanie dochodzonych zaległości. Za nieadekwatne w realiach niniejszej sprawy należy uznać argumenty skarżącego ukierunkowane na wykazanie niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p. W postępowaniu toczonym na podstawie art. 13 u.p.e.a. organ egzekucji nie jest uprawniony do czynienia rozważań odnośnie tego czy egzekwowany obowiązek istnieje. W ramach postępowania wywołanego wnioskiem o zwolnienie z egzekucji nie jest możliwa weryfikacja tego czy egzekwowane zaległości podatkowego uległy przedawnieniu. Konkludując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Trafnie uznano, że brak jest ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Prawidłowo stwierdzono również, że skarżący nie wskazał innych składników majątkowych, do których można by skierować skuteczną egzekucję. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) należało orzec, jak w sentencji.