I SA/Po 644/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2016r. o sygn. akt I SA/Po 644/16 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. straszy referendarz sądowy odmówił A przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, majątek i środki finansowe 0,- zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy wg bilansu za 2015 r. 0,- zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wg bilansu za 2015 r. 0,00 zł. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że udziałowcem spółki i prezesem zarządu jest XA, posiada on w spółce 1.000 udziałów o łącznej wysokości [...] zł. Spółka do akt sprawy załączyła sprawozdanie finansowe za 2015 r., które zostało przygotowane, ale jeszcze nie zatwierdzone przez Zarząd Spółki. Z dodatkowej informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego za 2015 r. wynika, że dokonano zabezpieczenia na majątku w wysokości [...] zł. W 2015 r. nie wystąpiły żadne zdarzenia gospodarcze – spółka nie prowadziła działalności. W 2015 r. spółka nie uzyskała przychodów ze sprzedaży, w 2015 r. spółka nie poniosła żadnych kosztów. Wynik finansowy wynosi 0,00 zł. Rok 2015 jest trzecim rokiem obrachunkowym działalności spółki. Spółka nie prowadziła działalności operacyjnej. Z bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynika, że aktywa obrotowe wynoszą [...] zł, pasywa [...] zł. Z rachunku zysków i strat za 2015 r. wynika, że spółka nie uzyskała przychodów ze sprzedaży, z pozostałej działalności operacyjnej, nie poniosła kosztów, nie odnotowała zysku ani straty. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że skarżąca w miesiącach od października 2015 r. do marca 2016 r. zadeklarowała, że podstawa opodatkowania wynosi 0,- zł, spółka nie nabyła towarów i usług, skarżąca wykazała kwotę podatku do odliczenia i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł. Spółka załączyła kserokopię tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] kwietnia 2016 r., zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...] kwietnia 2016 r., wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank[...]. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego Spółka oświadczyła, że w okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] czerwca 2016 r. nie uzyskała żadnych przychodów, nie poniosła również kosztów. Nie posiada żadnych raportów kasowych, gdyż żadne płatności w formie gotówkowej (ani żadnej innej) we wskazanym okresie, t.j. od [...] stycznia 2016 r. (ani w żadnym innym okresie) nie były realizowane. Skarżąca podała, że z uwagi na istniejące zaległości w opłatach za prowadzenie rachunków bankowych, w chwili obecnej nie są dostępne wszystkie funkcjonalności bankowości internetowej, w tym m.in. dostęp do pełnej historii rachunków bankowych. Skarżąca oświadczyła, że na rachunkach bankowych nie są dokonywane żadne operacje poza pobieraniem opłat za prowadzenie rachunku bankowego oraz zrealizowanie pobrania egzekucyjnego. W chwili obecnej skarżąca nie zatrudnia żadnych pracowników. Skarżąca co do zasady w chwili obecnej nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, która de facto nie jest wykonywana. Nie dokonuje żadnych zakupów towarów handlowych, a zgodnie z przekazanymi informacjami opłatę za utrzymanie siedziby Spółka uiściła z góry za dłuższy okres czasu wobec czego na chwilę obecną nie jest wymagane uiszczanie opłat z tego tytułu. Obsługa księgowa w związku z faktycznym zaprzestaniem działalności handlowej, a więc faktycznym brakiem dokumentów podlegających księgowaniu (w szczególności faktur) nie podlega opłacie. W zakresie obsługi prawnej skarżąca zawarła umowę ze Spółką Doradztwa Podatkowego "B sp. z o.o., z której wynika, że zasadnicza część wynagrodzenia będzie należna (jako ułamek spornej należności podatkowej) dopiero po zakończeniu toczącego się sporu i tylko i wyłącznie w przypadku pozytywnego jego zakończenia. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą pomiędzy Spółką Doradztwa Podatkowego a pełnomocnikiem i pozostaje bez wpływu na koszty ponoszone przez skarżącą. Ponadto skarżąca podała, że zgodnie z art. 177 Kodeksu spółek handlowych, aby możliwym było żądanie dopłat na rzecz spółki od udziałowców, konieczne są odpowiednie zapisy w umowie spółki. Brak takich zapisów w umowie spółki de facto wyklucza możliwość uzyskania od udziałowców dopłat. Umowa spółki A z dnia [...] stycznia 2013 r. nie przewiduje możliwości żądania od udziałowców dopłat na pokrycie działalności skarżącej, w tym także na poczet uiszczenia wpisu od skargi do sądu administracyjnego. W ocenie skarżącej z uwagi na powyższe obiektywnie istniejące okoliczności bezprzedmiotowe jest wyjaśnianie zagadnienia zawartego w punktach 8-10 wezwania z dnia [...] lipca 2016 r. Do pisma skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za 2014 i 2015 r., z których wynika, że w 2014 r. przychód wyniósł 0,- zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł, w 2015 r. przychód skarżącej wyniósł 0,- zł, koszty uzyskania przychodów 0,- zł. Spółka załączył deklaracje VAT-7 za miesiące kwiecień i maj 2016 r., w których zadeklarowała, że podstawa opodatkowania wynosi 0,- zł, spółka wykazała kwotę podatku naliczonego do odliczenia i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł. Do pisma spółka załączyła wyciągi z rachunków bankowych. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, a zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie z dnia [...] września 2016 r. Spółka nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego wskazując, że jest oderwana od okoliczności danej sprawy. Przede wszystkim podkreśliła, że ewentualne zabezpieczenie środków na prowadzenie sporu sądowo-administracyjnego w sytuacji Spółki nie pozwoliłoby skarżącej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi do sądu administracyjnej w żądanej wysokości. Po pierwsze nie miałaby ona dostępu do rachunków bankowych co znacząco utrudnia dokonywanie płatności, w szczególności w tak dużej wysokości. Ponadto nawet gdyby takie środki skarżąca posiadała zabezpieczone zostałyby one najpierw w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca tych środków nie miałaby, bez względu na okoliczności ponieważ znalazłyby się na rachunku bankowym organu egzekucyjnego. Odnosząc się do nie udokumentowania sytuacji finansowej i majątkowej udziałowca, a także nie zażądania od tego udziałowca dopłat na pokrycie wpisu sądowego strona podkreśliła, że udziałowiec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest od tej spółki odrębnym podmiotem. Spółka jako taka nie gromadzi o udziałowcach informacji na temat jego stanu majątkowego, dochodach itp. Więcej, spółka jako taka nie ma uprawnienia, ani jakichkolwiek narzędzi umożliwiających domaganie się od udziałowca aby udzielił on informacji na temat swojej sytuacji majątkowej. Powyższe informacje nie są niezbędne do prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej. Trudno zatem oczekiwać, że jakakolwiek spółka z ograniczoną odpowiedzialnością takie informacje na temat swoich udziałowców będzie posiadała, ewentualnie będzie mogła je pozyskać. Ponadto w okolicznościach danej sprawy sytuacja majątkowa udziałowca skarżącej jest nieistotna ponieważ zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółka mogłaby się domagać dopłat tylko i wyłącznie gdyby taka okoliczność była przewidziana umową spółki. Biorąc pod uwagę, że umowa spółki nie przewiduje takiej możliwości skarżąca nie jest uprawiona do domagania się dopłat od udziałowców. W ocenie spółki przedmiotem badania może być tylko i wyłącznie kondycja finansowa i stan majątkowy skarżącej, a nie jej udziałowców. Sytuacja udziałowca nie ma wpływu na możliwości płatnicze skarżącej. W okolicznościach danej sprawy, kiedy to umowa spółki, w świetle obowiązujących jednoznacznie brzmiących przepisów Kodeksu spółek handlowych, nie przewiduje możliwości żądania od udziałowca dopłat ocena sytuacji majątkowej udziałowca jest bezprzedmiotowa i niecelowa. Spółka podkreśliła przy tym, że w sposób kompletny i całościowy przedstawiła swoją sytuację majątkową i kondycję finansową na przestrzeni ostatnich lat, a referendarz sądowy w jakikolwiek sposób nie odniósł się do przedstawionych dowodów i przekazanych informacji. W ocenie strony taki stan rzeczy poddaje w wątpliwość rzeczywisty zamiar referendarza sądowego co do intencji przedstawienia informacji o stanie majątkowym skarżącej oraz informacji o stanie majątkowym udziałowca i żądaniu od udziałowca dopłat (któremu to zagadnieniu nadano priorytetowe znaczenie), skoro oczywistym była bezprzedmiotowość żądania takich (o udziałowcu i dopłatach) informacji. Z tego też względu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego jest w pełni uzasadniony, gdyż wykazała ona w sposób kompletny i wiarygodny, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Analiza złożonych oświadczeń oraz dokumentów finansowych spółki pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada żadnych środków pieniężnych aby ponieść koszty sądowe niniejszej sprawy ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że Spółka nie zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy jedynie o tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Pomimo jej zawieszenia nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, co potwierdza załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. post. NSA z 24 marca 2015r., II FZ 36/15). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. post. NSA z 25 lutego 2015r., I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Nie ma więc podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Słusznie również zauważył referendarz sądowy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Spółka w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika. Złożyła jedynie oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Tymczasem przepis art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030, z późn. zm.) przewiduje możliwość zobowiązania się wspólników do dopłat. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nie objętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Ze względu na ciągłą aktywność gospodarczą Spółki i wysokość kapitału zakładowego udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie skarżącej. Ustosunkowując się do podniesionych w sprzeciwie zarzutów odnośnie udokumentowania sytuacji finansowej i majątkowej udziałowca, a także zażądania od tego udziałowca dopłat na pokrycie wpisu sądowego należy podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, z działalności, z dopłat wspólników, z innych źródeł. Dlatego sąd, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 i art. 16 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.