I SA/Po 71/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AG pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. wraz z odsetkami. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma dostępu do środków finansowych z prowadzonej działalności gospodarczej, która jest jedynym źródłem dochodu. Wskazał, że wspólnik nie wypłaca mu żadnej dywidendy. Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wyjaśnił, że jest właścicielem mieszkania spółdzielczego o pow. użytkowej [...] m2. Skarżący podał, że posiada [...] rachunki bankowe w A, od dnia [...] konta zostały zablokowane przez Urząd Skarbowy na kwotę [...] i na kwotę [...], wnioskodawca posiada również rachunek bankowy w B, który w dniu [...] został zajęty przez Urząd Skarbowy. Skarżący podał, że ponosi następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...] z tytułu czynszu za mieszkanie, w tym ogrzewanie, woda i ścieki, [...] energia elektryczna ([...] zł rachunek za dwa miesiące), [...] środki czystości, [...] opłata za telewizję kablową, Internet, [...] – rata kredytu hipotecznego w A na kwotę [...], do spłaty [...], rata kredytu gotówkowego [...] w C na kwotę [...] na dokapitalizowanie spółki, do spłaty pozostało [...], rata kredytu gotówkowego [...] w C na dokapitalizowanie spółki w kwocie [...], do spłaty pozostało [...], [...] za telefon stacjonarny, [...] na wyżywienie, a zatem łączna kwota obciążenia gospodarstwa domowego miesięcznie – jak oświadczył - wynosi ok. [...]. Wnioskodawca podał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej posiada zaciągnięte kredyty w D, umowa z dnia [...], kwota kredytu [...], do spłaty pozostało [...], rata kredytu [...], umowa linii kredytowej oraz kart płatniczych w B, łączna kwota zobowiązania [...], do spłaty pozostało [...], umowa z dnia [...], w D, kwota zobowiązania [...], do spłaty pozostało około [...], wnioskodawca nie podał wysokości raty kredytu. Skarżący oświadczył, że posiada również inne zobowiązania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, jest natomiast współwłaścicielem pojazdów mechanicznych w byłej spółce cywilnej: F samochód osobowy, R samochód osobowy, D samochód osobowy, R samochód osobowy, wszystkie pojazdy są zastawione w E na łączną kwotę kredytu w wysokości ok. [...], rata kredytu [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego mieszkanie obciążone jest hipoteką na rzecz A – kredyt hipoteczny w kwocie [...], zastawem hipotecznym w D na kredyt dla spółki cywilnej na kwotę [...]. Wnioskodawca podał, że do dnia wypowiedzenia umowy spółki cywilnej nie otrzymywał regularnie wynagrodzenia od wspólnika spółki. Podał, że za rok [...] otrzymywał miesięcznie od wspólnika kwotę [...] miesięcznie i dlatego zmuszony był wypowiedzieć umowę spółki, prowadzi również wobec wspólnika działania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji finansowej spółki. Podał, że finanse spółki prowadził jednoosobowo drugi wspólnik spółki. Wnioskodawca wskazał, że w [...] korzystał z pomocy finansowej rodziców i rodzeństwa. Skarżący wyjaśnił, że umowę spółki wypowiedział w dniu [...]. Od dnia [...] pracuje, kwota wynagrodzenia brutto wynosi [...]. Wnioskodawca posiada [...] udziały w F Sp. z o.o., pełni również funkcję Prezesa Zarządu, Spółka z o.o. nie wypłaciła dywidendy za [...]., w [...] wykazała stratę. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak nie utrzymuje kontaktów małżeńskich od ponad [...] lat i pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć również należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie od ponad [...] lat nie utrzymują kontaktów małżeńskich. Z oświadczeń skarżącego wynika, że był wspólnikiem spółki cywilnej, wnioskodawca posiada również [...] udziały w Spółce z o.o., w której pełni funkcję Prezesa Zarządu. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, które obciążone jest kredytem hipotecznym. Skarżący wyjaśnił, że w [...] otrzymywał od drugiego wspólnika spółki cywilnej kwoty w wysokości [...] zł miesięcznie. Z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika w jakiej wysokości wspólnik spółki cywilnej wypłacał skarżącemu środki pieniężne w [...]. Skarżący określił koszty swojego miesięcznego utrzymania na kwotę w wysokości ok. [...] miesięcznie. Po przeliczeniu poszczególnych wydatków i uwzględnieniu opłaty za energię elektryczną za jeden miesiąc w wysokości [...] (rachunek za prąd za [...] miesiące wynosi – jak podał - ok. [...]) ustalono, że koszty miesięcznego utrzymania skarżącego wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że w [...] otrzymywał pomoc finansową od rodziców i rodzeństwa. Aktualnie, t.j. od [...] skarżący pracuje za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący podał, że z tytułu udziału w Spółce z o.o. za [...] nie otrzymał dywidendy, nie wiadomo natomiast czy skarżący otrzymuje jakieś dochody z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu, czy funkcję tę pełni nieodpłatnie. Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi obecnie dochodami w wysokości [...] brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę. Zatem wątpliwości budzi okoliczność, czy skarżący poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje jakieś inne dochody, których we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, czy może nadal korzysta z pomocy finansowej rodziców i rodzeństwa, jeżeli tak to nie podał w jakiej kwocie i z jakiego tytułu ww. osoby uzyskują miesięczne dochody, a zatem nie uprawdopodobnił czy są w stanie od [...] partycypować w jego kosztach utrzymania. Godzi się również zauważyć, że w deklarowanych przez skarżącego kosztach miesięcznego utrzymania znaczną kwotę zajmują raty kredytów i jest to kwota w wysokości [...]. Kwota rat kredytów jest wielokrotnie wyższa od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący zatem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które - jak już wyżej wskazano - na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]. Ponoszone przez wnioskodawcę koszty miesięcznego utrzymania, w których skład wchodzą również raty kredytów, są wielokrotnie wyższe od kwoty wpisu od skargi. Skarżący natomiast w pierwszej kolejności powinien poczynić oszczędności w kosztach swojego miesięcznego utrzymania, a nie liczyć jedynie na ponoszenie tych kosztów przez Skarb Państwa. Zauważyć również należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji