I SA/Po 850/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RG o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, czerwiec, lipiec, wrzesień i grudzień 2007r., styczeń-czerwiec 2008r. oraz kosztów postępowania egzekucyjnego. postanawia: oddalić wniosek. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę RG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, czerwiec, lipiec, wrzesień i grudzień 2007r., styczeń – czerwiec 2008r. oraz kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Odpis zarządzenia zawierającego wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący otrzymał w dniu [...], zatem termin do uiszczenia wymaganego wpisu minął w dniu [...]. W zakreślonym terminie wpis sądowy nie został uiszczony. W tym terminie nie został również złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył dopiero w dniu [...] (data nadania), a zatem z uchybieniem terminu. Skarżący do akt przedmiotowej sprawy złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który następnie rozszerzył składając kolejny wniosek sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Zatem Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności oraz papierów wartościowych. Wskazał, że zamieszkuje pod wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy adresem w zamian za opiekę nad tą nieruchomością. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...] miesięcznie. Podał, że jest zatrudniony w spółce z o.o. na stanowisku Prezesa zarządu i pobiera wynagrodzenie w w.w kwocie, które w całości przeznacza na swoje utrzymanie. Wskazał, że nie pozostaje w związku małżeńskim, nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Nie posiada żadnych znaczących przedmiotów ani nieruchomości. Spłaca raty kredytu w wysokości ok. [...] miesięcznie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego, 3. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez Skarżącego za ostatnie sześć miesięcy, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. złożenie przez Skarżącego oświadczenia o posiadanych pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 6. złożenie przez Skarżącego oświadczenia o posiadanych udziałach w spółkach z o.o., 7. podanie czy Skarżący uzyskuje inne, poza wymienionym przez skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka Skarżący, 9. wyjaśnienie czy przeciwko Skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne, należy udokumentować wysokość dochodzonych należności, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, należy podać również jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została już wyegzekwowana od Skarżącego. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach [...]), a następnie w dniu [...] odesłano ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Przyjąć zatem należy, że termin zakreślony do uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone w sposób zastępczy. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z adnotacją, o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (por. art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (por. art. 73 § 4 P.p.s.a.). Skoro zatem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy awizowano po raz pierwszy w dniu [...], to trzeba przyjąć, iż wezwanie to doręczono z dniem [...], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...]. Tymczasem, mimo upływu terminu, Skarżący wniosku nie uzupełnił. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Wnioskodawca nie pozostaje w związku małżeńskim i nie ma innych osób na utrzymaniu. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności. Pełni funkcję Prezesa zarządu w spółce z o.o. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący spłaca raty kredytu w wysokości ok. [...] miesięcznie. Z uwagi na okoliczność, że treść oświadczenia złożonego przez Skarżącego była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i do przedłożenia dokumentów, na podstawie których można byłoby przeprowadzić analizę sytuacji finansowej i majątkowej. Jak już wyżej wskazano, Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie, a zatem nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące. Nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Nie wyjaśnił na co zaciągnął kredyt, kiedy i w jakiej wysokości. Nie wiadomo zatem czy spłacany przez niego kredyt został zaciągnięty na prywatne potrzeby Wnioskodawcy. W tym miejscu wskazać należy, że zaciągnięcie przez Skarżącego zobowiązania kredytowego świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej bank takiego kredytu by jemu nie udzielił. Obowiązek zaś spłaty zobowiązania kredytowego nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie podał, czy poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje jakieś inne dochody, czy posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach z o.o. Nie wiadomo również czy wobec Skarżącego są prowadzone postępowania egzekucyjne. Wnioskodawca nie wyjaśnił także do kogo należy dom, w którym mieszka. Zatem złożone i nieuzupełnione przez Skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec tego wskazać należy, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244), gdyż nie zasługuje na aprobatę stanowisko Strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualne możliwości płatnicze. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których Strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.