I SA/Po 961/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu MB i PB od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalającego wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy oddalił wnioski MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosków o prawo pomocy sporządzonych w dniu [...] oraz uzyskanych od skarżących informacji referendarz ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne, wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie. W [...] uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...]. Wnioskodawcy podali, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podali, że wnioskodawca z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi [...], tj. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...], z działalności gospodarczej do [...] poniósł stratę w wysokości [...]. Wnioskodawcy podali, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...], w tym [...]. Do wniosków załączyli ewidencję środków trwałych oraz wykaz obciążeń kredytowych. Z udzielonej przez skarżących odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunki bankowe w A oraz w B, jednakże rachunek w A od dłuższego czasu jest zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast potwierdzenie salda na rachunku prowadzonym przez B z dnia [...], z którego wynika, że saldo na rachunku bieżącym wynosi [...]. Nie wiadomo natomiast czy wnioskodawczyni posiada rachunki bankowe, gdyż skarżący nie udzielili w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych pojazdów zarejestrowanych na własne nazwisko, wszystkie pojazdy, które posiadają zostały wymienione w dokumentacji sporządzonej przez skarżącego. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], ciągnik B, naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i wobec tego nie zatrudnia pracowników. Skarżący wskazał, że na dzień [...] zatrudniał [...] osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz [...] osobę na umowę zlecenie. Wnioskodawca podał, że C prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżąca podała, że właściciel C jest dla nich osobą obcą, skarżący wskazał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem C. Do pism załączyli kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...]. Skarżący podali, że wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w [...] wyniósł [...]. Na tę okoliczność skarżący przedłożyli kserokopię PIT-40A. Wnioskodawca podał, że na [...] uprawia pszenżyto, na [...] pszenicę. W [...] poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], w tym [...]. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w [...] wyniósł [...]. Skarżący podał, że w okresie [...] poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że posiadają nieruchomości: w K: grunt o pow. [...], budynki o pow. [...], budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez C, nieruchomość rolną o pow. [...] pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...]; ponadto nieruchomość przy ul. A [...] nie jest jego własnością, lecz należy do jego matki, a skarżący zamieszkuje w tej nieruchomości. W ocenie referendarza sądowego sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej. W sprzeciwie z dnia [...] skarżący podnieśli, że dochody wnioskodawcy drastycznie spadły, w związku z czym nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. W ich ocenie sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd. Skarżący wyjaśnili, że ich sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku skarżącego i związanego z tym przebywania na rencie (k. [...] akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] wpisu od skargi. W oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżących zgodnie z ich żądaniami, bowiem zawarte we wnioskach dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżących. Zasadnie zatem referendarz kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a. wezwał pismami z dnia [...] wnioskodawców do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżących (k. [...] akt sąd.). Skarżący nie wywiązali się ze skierowanych do nich wezwań i nie przedłożyli wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. Skarżący również do sprzeciwu nie przedłożyli dokumentów i wyjaśnień potwierdzających ich sytuację majątkową. Ogólnie jedynie wskazali, że ich dochody drastycznie spadły, a sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z powodu wypadku wnioskodawcy i związanego z tym przebywania na rencie. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżących oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych są zasadne. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżących ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonych przez nich wniosków w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwanie sądowe zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylili się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a także, iż w okresie [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżących dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem uznać, że referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosków skarżących. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.