I SA/Po 98/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] choruje, w [...] przebywał w szpitalu. Od tego momentu, ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z pracy. Obecnie opiekuje się [...]-letnią matką i wykonuje doraźne prace. Środki, które otrzymuje od matki przeznacza na swoje skromne utrzymanie. Wobec tego nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie ma również dochodów. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w piśmie procesowym, które podpisał na wezwanie z dnia [...], oświadczył, że posiada rachunek bankowy w A. Wnioskodawca podał, że on i jego matka nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...]. Matka wnioskodawcy posiada dom, nie ma innego majątku. Skarżący podał, że jego i matki koszty miesięcznego utrzymania wynoszą od [...] do [...], przy czym [...]. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, w tym m.in. z tytułu udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Skarżący i jego matka nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca podał, że z uwagi na stan zdrowia nie został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący oświadczył, że w okresie ostatnich [...] lat nie posiadał nieruchomości. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże pozostaje w separacji. Od [...] pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] dochód jego matki wyniósł [...], w [...], wnioskodawca w [...] z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko uzyskał przychód w wysokości [...], z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości [...], natomiast w [...] przychód skarżącego z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko wyniósł [...]. Z załączonego przez skarżącego elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym należącym do wnioskodawcy za okres od [...] do [...] wynika, że na ten rachunek wpłacono środki w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżący w piśmie procesowym z dnia [...], które podpisał na wezwanie z dnia [...], oświadczył, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej. Wnioskodawca podał, że z uwagi na brak majątku nie przeprowadzono podziału majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący wskazał, że małżonka nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że nie wie jakie są dochody jego zony, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania. Wskazał również, że nie ma dostępu do zeznań rocznych podatkowych małżonki oraz do jej rachunku bankowego. Skarżący oświadczył, że nie wystąpił do ZUS-u o rentę z uwagi na brak uprawnień. Nie ma również zaświadczenia o stanie zdrowia, ponieważ lekarz jest na urlopie. Z załączonego do pisma odpisu umowy majątkowej małżeńskiej wynika, że od dnia [...] w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie mieszkają razem, pozostają w separacji faktycznej, nie pozostają natomiast w separacji sądowej. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że od [...] choruje, od [...] z uwagi na stan zdrowia musiał zrezygnować z pracy, z tego powodu nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, z uwagi na brak uprawnień nie wystąpił do ZUS-u o rentę, mimo wezwania nie przedłożył również zaświadczenia o stanie zdrowia. Wprawdzie w piśmie procesowym z dnia [...] podał, że z uwagi na okres urlopowy nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia od lekarza, jednakże tego zaświadczenia nie przedłożył również w terminie późniejszym, np. razem z podpisaną kserokopią w.w pisma, które nadał listem poleconym w dniu [...]. Skarżący podał, że opiekuje się [...]-letnią matką wykonując doraźne prace. Podał, że otrzymuje od matki środki finansowe, które pozwalają na skromne utrzymanie. Następnie skarżący wyjaśnił, że jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki wynoszą od [...] do [...]. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika z jakich środków on i jego matka ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem, która wynosi od [...] do [...]. Skarżący oświadczył natomiast, że on nie uzyskuje żadnych dochodów, w tym m.in. z prac dorywczych, czy sezonowych, ponadto on i jego matka nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wątpliwości co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń budzi również złożone przez niego elektroniczne zestawienie operacji na rachunku bankowym, z którego wynika, że na ten rachunek w dniu [...] wpłynęły środki pieniężne tytułem WPŁATA(...) w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Skarżący, mimo wezwania, nie podał również jaka jest sytuacja finansowa jego żony. Wnioskodawca co prawda podniósł, że pozostaje w separacji faktycznej z żoną i że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.