I SA/Po 990/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. i P. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 990/16 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zwolnienie zajętej wierzytelności postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy oddalił wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosków o prawo pomocy sporządzonych w dniu [...] czerwca 2016 r. oraz uzyskanych od skarżących informacji referendarz ustalił, że pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha, posiadają również nieruchomości związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej [...],- zł związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Skarżąca podała, że dochód męża za ubiegły rok wyniósł z tytułu renty [...] zł, z tytułu stosunku pracy [...] zł, z tytułu zasiłku chorobowego [...] zł oraz, że poniósł on stratę na działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że dochód żony za 2015 r. wyniósł [...] zł. Wnioskodawca podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni podała, że z tytułu renty inwalidzkiej uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł, skarżący podali, że wnioskodawca z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...],- zł, z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi [...] zł, t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, z działalności gospodarczej do 05/2016 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Skarżący podali, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...]- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz wykaz obciążeń kredytowych. Z udzielonej przez wnioskodawców odpowiedzi z dnia [...] lipca 2016 r. na wezwania z dnia [...] lipca 2016 r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunki bankowe w [...] oraz w [...], jednakże rachunek [...] od dłuższego czasu jest zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast potwierdzenie salda na rachunku prowadzonym przez [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., z którego wynika, że saldo na rachunku bieżącym wynosi [...] zł. Nie wiadomo natomiast czy wnioskodawczyni posiada rachunki bankowe, gdyż skarżący nie udzielili w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych pojazdów zarejestrowanych na własne nazwisko, wszystkie pojazdy, które posiadają zostały wymienione w dokumentacji sporządzonej przez skarżącego. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i wobec tego nie zatrudnia pracowników. Skarżący wskazał, że na dzień [...] czerwca 2016 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną osobę na umowę zlecenie. Skarżący podali, że [...] prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wnioskodawca wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskują przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżąca podała, że właściciel spółki [...] jest dla nich osobą obcą. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki [...]. Skarżący załączył kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2016 r. do maja 2016 r., odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do czerwca 2016 r., zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r. Skarżący podali, że wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w 2015 roku wyniósł [...] zł. Na tę okoliczność skarżący przedłożyli kserokopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A. W 2014 r. skarżąca z tytułu renty uzyskała dochód w wysokości [...] zł, co wynika z załączonej kserokopii zeznania rocznego za 2014 r. Wnioskodawca podał, że na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2015 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł [...] zł. Skarżący podał, że w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że posiadają nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez [...], - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] w [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje rentę wypłacaną kwartalnie, w przeliczeniu na miesiąc renta inwalidzka wynosi [...] zł. Skarżący pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Wnioskodawcy zostali wezwani do wyjaśnienia w jakiej wysokości uzyskali przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości ponieśli koszty tej działalności w 2014 r., w 2015 r. oraz w 2016 r. Skarżący udzielili odpowiedzi w zakresie dotyczącym roku 2015 oraz 2016 r., nie udzielili w zakresie roku 2014. Jednakże w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie skarżący składał oświadczenia, z których wynika, że w 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych wyniósł [...] zł [por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 29.09.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1403/15, z dnia 13.10.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1273/15 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W przedmiotowej sprawie skarżący oświadczyli, że w 2015 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...]zł i uzyskali przychód w wysokości [...] zł, w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnili natomiast czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawcy mimo wezwania nie złożyli oświadczenia o posiadanych urządzeniach i pojazdach, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np. kombajn, traktor, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, nie wyjaśnili również, czy takie pojazdy posiadają, podali jedynie, że posiadają [...], przy czym nie podali jego roku produkcji i wartości rynkowej. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez skarżących kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w 2015 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2015 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu renty [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu styczniu 2016 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w lutym 2016 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w marcu 2016 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary usługi za kwotę netto [...] zł, w kwietniu 2016 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w maju 2016 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł. Z załączonego odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów - Sumy 2016 r. wynika, że w styczniu 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w maju 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w czerwcu 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, a zatem od początku 2016 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżących dokumentów i oświadczeń wynika, że w 2014 r., 2015 r. i w okresie od 01 stycznia do 30 czerwca 2016 r. wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie referendarza sądowego sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej. W sprzeciwie z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący podnieśli, że ich dochody drastycznie spadły, w związku z czym nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. W ich ocenie sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd. Skarżący wyjaśnili, że ich sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku i związanego z tym przebywania na rencie (k. 91-92 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od skargi. W oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżących zgodnie z ich żądaniami, bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżących. Zasadnie zatem referendarz kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a. wezwał pismem z dnia [...] lipca 2016 r. wnioskodawców do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego (k. 40-44 akt sąd.). Skarżący nie wywiązali się ze skierowanego do nich wezwania i nie przedłożyli wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. Skarżący również do sprzeciwu nie przedłożyli dokumentów i wyjaśnień potwierdzających ich sytuację majątkową. Ogólnie jedynie wskazali, że ich dochody drastycznie spadły, a sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z powodu wypadku i związanego z tym przebywania na rencie. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżących oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżących ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nich wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwania sądowe zostały skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylili się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a także, iż w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżących dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem uznać, że referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżących. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.