I SO/Po 5/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania, ponad kwotę [...] w sprawie ze skargi BP o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie ze skargi BP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: oddalić wniosek Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie ze skargi BP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Pismem z dnia [...] skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...]. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od wniosku o wznowienie postępowania ponad kwotę [...]. W uzasadnieniu wniosku podała, że konieczny do uiszczenia wpis od wniosku o wznowienie postępowania wynosi w niniejszej sprawie [...]. Skarżąca podała, że nie posiada majątku umożliwiającego jej uiszczenie wpisu ponad kwotę [...]. Skarżąca wskazała, że obecnie jest osobą ubogą, kilka lat temu przekazała posiadany majątek swoim synom. Resztę posiadanych oszczędności przeznaczyła na zapłatę wpisu sądowego w kwocie [...] w sprawie toczącej się przed WSA pod sygn. akt [...]. Ponadto musi zapłacić Dyrektorowi Izby Skarbowej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem NSA z dnia [...]. Skarżąca podała, że nie jest już wierzycielem z tytułu pożyczki udzielonej wiele lat temu spółce A, jak również nie posiada obecnie żadnej nieruchomości bądź udziału w nieruchomości. Nie posiada również cennej biżuterii, ponieważ musiała ją sprzedać, aby pozyskać pieniądze potrzebne na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych. Skarżąca podała, że ma obecnie [...] lat, choruje i dlatego musi wydawać dużo pieniędzy na lekarstwa. Wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się przede wszystkim dzięki pomocy materialnej jej dzieci oraz ze świadczeń emerytalnych otrzymywanych z ZUS. Wskazała, że nie jest w stanie otrzymać kredytu lub pożyczki z banku, ponieważ nie posiada zdolności kredytowej. Skarżąca podała, że boi się wziąć pożyczkę w instytucji parabankowej z uwagi na lichwiarskie oprocentowanie, którego nie będzie mogła spłacić z powodu braku wystarczających dochodów. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, dzieci prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Dochód wnioskodawczyni z tytułu emerytury wynosi [...] netto. Skarżąca podała, że nie ma zobowiązań i stałych wydatków. Do wniosku załączyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że dochód jej z tytułu emerytury wyniósł [...], z działalności wykonywanej osobiście [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącą, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącej, 3. podanie czy skarżąca poza dochodem wymienionym we wniosku o prawo pomocy uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu posiadania udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 4. podanie czy skarżąca korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie czy skarżąca posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 6. podanie do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni najmuje dom/mieszkanie należy podać koszty najmu, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania wnioskodawczyni z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. opłaty za gaz, wodę, energię elektryczną, telefon, kablówkę, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne), 8. podanie od kogo, w jakiej formie i w jakiej wysokości miesięcznie skarżąca otrzymuje pomoc, 9. podanie czy skarżąca posiadała nieruchomości, jeżeli tak należy wymienić jakie, w jakim okresie, czy sprzedała te nieruchomości, jeżeli tak to kiedy, jeżeli wnioskodawczyni darowała te nieruchomości należy podać komu i kiedy (odpisy umów darowizn), 10. podanie czy skarżąca posiadała wartościowe przedmioty, oszczędności, wierzytelności, które darowała innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów darowizn. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że żądane dokumenty zostały złożone do akt sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pod sygn. akt [...]. W związku z powyższym skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów znajdujących się we wskazanych wyżej aktach sądowych: 1. zeznanie roczne PIT-36 za rok [...] złożone elektronicznie wraz z Urzędowym Poświadczeniem odbioru , 2. wydruk historii rachunku bankowego w C za ostatnie [...], wydruk informacji z C o braku kart płatniczych, wydruk informacji z C o braku lokat, 3. [...] umów darowizn z lat [...] wraz z deklaracjami na podatek od spadków i darowizn, na podstawie których skarżąca przekazała majątek swoim synom. Skarżąca przekazała majątek swoim synom na długo przed wszczęciem postępowania kontrolnego, które nastąpiło na podstawie postanowienia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] nr [...]. Skarżąca podała, że poza dochodami z tytułu emerytury uzyskuje przychody z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej (przychody z działalności wykonywanej osobiście). Przychody te wyniosły w [...], natomiast w [...] wyniosły [...]. Pełnomocnik skarżącej podał, że nic nie wiadomo jemu na temat, aby skarżąca korzystała z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Skarżąca okresowo mieszka w W w lokalu należącym do syna SP, natomiast gdy bywa w P, to mieszka w domu należącym do syna TP. Skarżąca ponosi miesięcznie następujące koszty utrzymania: [...]. Skarżąca otrzymuje pomoc materialną od swoich synów, którzy w ten sposób wypełniają ciążący na nich obowiązek dostarczania skarżącej środków utrzymania. Wysokość tej pomocy materialnej zależy od aktualnych potrzeb skarżącej w zakresie jej potrzeb dotyczących żywności, ubrań, leków itp. Z uwagi na niesformalizowany charakter takiej pomocy, jak również zmienne potrzeby skarżącej, nie sposób podać od kogo i w jakiej wysokości skarżąca otrzymuje pomoc. Skarżąca obecnie nie posiada żadnych nieruchomości. Skarżąca podała, że z uwagi na fakt, że termin wykonania wezwania przypadł na okres Świąt Bożego Narodzenia, nie było możliwości zgromadzenia dalszych dokumentów w zakreślonym terminie. Skarżąca podniosła, że obecnie nie posiada środków niezbędnych do opłacenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania w pełnej wysokości, która wynosi [...]. Skarżąca podała, że obecnie jest osobą ubogą. Posiadany majątek przekazała wiele lat temu swoim synom. Resztę posiadanych oszczędności przeznaczyła na zapłatę wpisu sądowego w kwocie [...] w sprawie toczącej się przed WSA pod sygn. akt [...], ponadto została zobowiązana na mocy wyroku NSA z dnia [...] do zapłacenia Dyrektorowi Izby Skarbowej kwoty [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca wskazała również, że zakwestionowana przez nią decyzja podatkowa opiewa na kwotę [...] wraz z odsetkami i jest już decyzją ostateczną, podlega wykonaniu. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązanie podatkowe ustalone powyższą decyzją zostanie wykonane przez jej synów w drodze uszczuplenia ich majątków powstałych m.in. z darowizn otrzymanych wcześniej od skarżącej na długo przed wszczęciem wobec niej postępowania kontrolnego w zakresie tzw. dochodów z nieujawnionych źródeł. Wnioskodawczyni podniosła, że nie sposób zgodzić się z argumentacją, że jej synowie powinni wyłożyć za nią środki niezbędne na pokrycie wpisu sądowego ponad kwotę [...] od skargi, skoro osoby te nie tylko, że cały czas łożą na utrzymanie skarżącej, lecz również muszą zabezpieczyć w ramach własnych majątków środki na zapłatę gotówką zaległości podatkowej w kwocie przekraczającej [...]. Skarżąca stwierdziła, że w opisanej sytuacji uznać należy, że możliwości finansowe jej oraz jej bliskich uległy wyczerpaniu i nie pozwalają na dalsze finansowanie w całości kosztów skargi o wznowienie postępowania. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącą, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącej, 3. złożenie odpisów [...] umów darowizn z lat [...], na podstawie których skarżąca przekazała majątek swoim synom, 4. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu synowie skarżącej, którym skarżąca darowała swój majątek, uzyskują miesięczne dochody, 5. złożenie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez synów skarżącej, którym skarżąca darowała swój majątek, 6. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych za [...] należących do synów skarżącej, którym skarżąca darowała swój majątek, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania synów skarżącej z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłacają te kredyty, inne koszty), 8. podanie czy synowie skarżącej posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 9. podanie czy synowie skarżącej posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, rok produkcji i wartość rynkowa, 10. podanie czy synowie skarżącej posiadają nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak to należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 11. podanie czy synowie skarżącej prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, jeżeli tak to z kim i jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa osób, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, t.j. z jakiego tytułu uzyskują miesięczne dochody i jaki majątek posiadają (nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł). Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] [por. potwierdzenie odbioru], a zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła, gdyż nie złożyła odpisów dokumentów oraz wyjaśnień, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] ponad kwotę [...], a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek skarżącej należy oddalić, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lat, utrzymuje się z emerytury z ZUS, otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej (w [...] roczne wynagrodzenie z tego tytułu wyniosło [...], w [...]). Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, dzieci prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni okresowo mieszka w W w lokalu należącym do syna SP, natomiast gdy jest w P to mieszka w domu należącym do syna TP. Skarżąca podała, że jej koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...] , t.j. [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w latach [...] przekazała majątek swoim synom na podstawie [...] umów darowizn. Skarżąca mimo wezwania nie przedłożyła odpisów w.w umów. Jednakże z akt sprawy o sygn. akt [...] wynika, że skarżąca w dniu [...] darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi PP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi TP [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi PP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi TP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z dnia [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi PP kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP kwotę [...] (por. postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...], sygn. akt [...]). W tym miejscu zauważyć należy, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008 r. o sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r. o sygn. akt II FZ 682/11, z dnia 26.11.2014 r. o sygn. akt II FZ 1501/14, z dnia 09.07.2015 r. o sygn. akt I FZ 243/15, publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy synowie skarżącej są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna synów wnioskodawczyni, a także osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej synów oraz osób, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych o znacznej wielkości uprawnia do stwierdzenia, że synowie skarżącej powinni wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pomimo wezwania pozostają nieznane), i to niezależnie od faktu czy prowadzą z nią, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna. Ponadto zauważyć należy, że z treści pisma z dnia [...] wynika, że sytuacja finansowa synów skarżącej jest bardzo dobra, skoro będą oni w stanie zabezpieczyć, jak podała skarżąca, w ramach własnych majątków powstałych m.in. z darowizn otrzymanych od skarżącej, środki na zapłatę gotówką zaległości wynikającej ze spornej decyzji w kwocie (wraz z odsetkami) przekraczającej ponad [...]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono, jak w sentencji.