II SA/Po 1039/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Wiesława Batorowicz Kolejnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2014 r., oddalono zażalenie skarżącego M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, po oddaleniu przez NSA w dniu 5 czerwca 2014 r. zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 30 stycznia 2014 r. w kwocie 100 zł, skarżący został wezwany do wykonania powyższego zarządzenia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Zarządzenie powyższe zostało odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 2 lipca 2014 r. Wpis nie został uiszczony (k. 347). Skarżący w międzyczasie z ostrożności procesowej składał kolejne wnioski o prawo pomocy na formularzu PPF drogą elektroniczną oraz podpisane przez siebie pismami z 28 lutego 2014 r. (k. 176), z 12 maja 2014r. (k. 326), z 26 września 2014r. (k. 385). Skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że z uwagi na stan zdrowia nadal nie dysponuje pracą, dochodami i jakimikolwiek środkami na utrzymanie, co powoduje, że od maja 2011 r. znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Podał, że jego matka również choruje. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych oszczędności. Nadto wskazał, że z emerytury matki około [...] zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i skarżącego, do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył, że matka jest właścicielką domu o powierzchni [...] m² w K. koło P. Z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. We wniosku z dnia 26 września 2014 r. skarżący podał, że nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, znajduje się na wyłączanym jej utrzymaniu, ze względu na brak własnych środków. Sprawuje opiekę nad matką. Jednocześnie korzysta z opieki matki w zakresie niezbędnym do przeżycia, poprzez pozyskiwanie pożywienia i dachu nad głową. W celu uzyskania obrazu aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego zwrócono się do M. K., w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "P.p.s.a."), o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie wszystkich aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi wnioskodawca zwrócił się o przeprowadzenie czynności z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (...) poprzez wystąpienie do organów dysponujących dokumentami zaświadczeniami o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Nadto powtórzył, że na skutek utraty pracy oraz z powodu stanu zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia w związku z czym nie posiada żadnych źródeł dochodów stałych, ani dorywczych. Utrzymuje się z emerytury matki w wysokość [...] zł. Oświadczył, że z powodu stanu zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, z tego też powodu nie mógł się zarejestrować w urzędzie pracy. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Z powodu braku pracy i braku uprawnień do korzystania z publicznej służby zdrowia korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Od stycznia 2014 r. z powodów ekonomicznych zmuszony był zlikwidować jedyny posiadany rachunek bankowy, gromadząc środki na leczenie i operacje schorowanej matki, skany wyciągów rachunków za wnioskowany okres prześle poczta elektroniczną, nie posiada lokat terminowych, kredytów ani pożyczek. Wskazał, że koszty leczenia nie są w stałej wysokości i mogą sięgać nawet kwoty [...] zł. Podał, że koszty te ponoszone są z emerytury matki. Wnioskodawca dołączył kserokopie: - pisma z A Towarzystwo Ubezpieczeniowe z dnia [...] grudnia 2013 r., - decyzji ZUS o wysokości emerytury matki z dnia [...] marca 2013 r. - swojego PITu-37 za 2013 r., z którego wynika, że dochód wyniósł [...] zł. - faktur z za leki matki skarżącego na sumę około [...] zł w grudniu 2013 r., [...] zł w styczniu 2014 r., [...] zł w lutym 2014 r. - dokumentacji lekarskiej i zaświadczeń o stanie zdrowia z 2010 r., 2011 r., 2012 r. oraz z sierpnia 2014 r. o zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych, - faktur za badania, leczenie z 2010 r., 2011 r., 2012 r. - oraz zestawienie miesięcznych wydatków za media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki, koszty samochodu za okres od stycznia do grudnia 2014 r. (k. 419 akt sąd.), z którego wynika, że koszty te wynoszą odpowiednio – [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł w grudniu 2014 r., a nadto koszty naprawy AGD w kwocie [...] zł, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), a także planowane zabiegi i operacje na utrzymanie dwóch osób i psa. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że w aktualnym stanie sprawy nie zostały przedstawione okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. M. K. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie tutejszego Sądu z dnia 20 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu sprzeciwu M. K. podniósł, że przepisy obowiązującego prawa nie zawężają możliwości wnioskodawcy do jednorazowego wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie prawa pomocy, natomiast uzależniają kolejne takie wystąpienie od przedstawienia danych aktualnie je uzasadniających. Zdaniem skarżącego, wniosek o przyznanie prawa pomocy nadal pozostaje nierozpoznany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do wniosku skarżącego i przedstawionej w nim sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie poddanej kontroli Sądu, skarżący po raz kolejny ograniczył się do powtórzenia danych przedstawianych już wcześniej i które były już przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym, zakończonym odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej i pomimo konkretnego wezwania o aktualne dane przedłożył znane już wcześniej kserokopie dokumentów dotyczących ponoszonych koszów leczenia z 2010 r. do 2013 r. oraz faktur za leki za okres od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r. M. K. nie udzielił także informacji na temat posiadanego samochodu, skoro jak podaje z emerytury matki ponosi koszty jego utrzymania, nadto nie ustosunkował się do wezwania o podanie podstawy prawnej w oparciu o którą zamieszkuje przy ul. [...] oraz jakie generuje z tego tytułu koszty i z jakich źródeł je pokrywa. Oświadczył także że gromadzi środki z przeznaczeniem na leczenie matki, jednak nie podał aktualnej wysokości tych oszczędności oraz nie wykazał, że ostatnio wydatki na takie leczenie poniósł. Zdaniem Sądu, skarżący nie ma racji twierdząc, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką. M. K. oświadczył bowiem, że pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu, w tym matka zapewnia mu pożywienie oraz dach nad głową. Wobec powyższego wnioskodawca niezasadnie uchylił się od opisania sytuacji finansowej matki, w tym przedłożenia jej zeznania rocznego oraz wyciągów z rachunku bankowego. Skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie, podczas gdy, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podania wymaganych danych. M. K. uchylił się zatem od przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej, co winno skutkować negatywną oceną jego wniosku. Zdaniem skarżącego, wywody Sądu w sprawie poddanej kontroli są intelektualnie jałowe. I tak, zdaniem M. K., oczywistą konfabulacją jest zapytanie Sądu dotyczące posiadanego samochodu (w świetle zarzutów sprzeciwu skarżący samochodu nie posiada). Stwierdzenie przez skarżącego, że samochodu nie posiada jest jednak sprzeczne z wcześniej przedstawionymi przez M. K. dokumentami (por. "koszty samochodu uśrednione", k. 419 akt sąd.). Na podstawie zgromadzonego w aktach sądowych sprawy materiału dowodowego należy stwierdzić, że M. K. nie przedstawił żadnych nowych danych jednoznacznie uzasadniających stanowisko, że pogorszeniu uległ jego status finansowy w zestawieniu z poprzednio ocenianą sytuacją majątkową i finansową. Zaniechał również pełnego wyjaśnienia wszystkich wątpliwości pozwalających na jednoznaczne określenie swojej realnej sytuacji finansowej i majątkowej. Nie wskazał przy tym, by miał nowe zobowiązania wpływające na pogorszenie jego sytuacji majątkowej, czy powstały nowe, szczególne okoliczności rodzinne uzasadniające twierdzenie, że aktualnie znalazł się w gorszej sytuacji. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz