II SA/Po 541/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 r. wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Wiesława Batorowicz Kolejnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2015 r., oddalono zażalenie skarżącego M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył kolejny wniosek o prawo pomocy na formularzu (k. 632-633 akt sąd.). Domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że z uwagi na stan zdrowia nadal nie dysponuje pracą, dochodami i jakimikolwiek środkami na utrzymanie, co powoduje, że od maja 2011 r. znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Podał, że jego matka również choruje. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych oszczędności. Nadto wskazał, że z emerytury matki około [...] zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i skarżącego, do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Matka skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni [...] m2. Z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. W celu uzyskania aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego zwrócono się do niego w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "P.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie wszystkich aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi (k. 666-731 akt sąd.) wnioskodawca przesłał do sądu skany z dokumentacji majątkowej i zdrowotnej. Skarżący zwrócił się także o przeprowadzenie czynności z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (...) poprzez wystąpienie do organów dysponujących dokumentami zaświadczeniami o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Nadto powtórzył, że na skutek utraty pracy oraz z powodu stanu zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia w związku z czym nie posiada żadnych źródeł dochodów stałych, ani dorywczych. Utrzymuje się z emerytury matki w wysokość [...] zł. Oświadczył, że z powodu stanu zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, z tego też powodu nie mógł się zarejestrować w urzędzie pracy. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym matki w sposób wykraczający poza korzystanie z jej wsparcia przy zapewnieniu mu dachu nad głową i pożywienia, a więc w granicach nieprzyznanej mu instytucjonalnie przez państwo pomocy społecznej, do tego niewynikającej z ze stosunku alimentacyjnego. Z powodu braku pracy i braku uprawnień do korzystania z publicznej służby zdrowia korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Od stycznia 2014 r. z powodów ekonomicznych zmuszony był zlikwidować jedyny posiadany rachunek bankowy, gromadząc środki na leczenie i operacje schorowanej matki, nie posiada lokat terminowych, kredytów ani pożyczek. Wskazał, że koszty leczenia nie są w stałej wysokości i mogą sięgać nawet kwoty [...] zł. Podał, że koszty te ponoszone są z emerytury matki. Szeroko wskazał, że matka choruje i zatem zapewnia jej opiekę. Dołączone przez skarżącego skany dokumentów obejmowały: - PIT-37 za 2014 r., z którego wynika, że dochód wyniósł [...] zł; - faktury z za leki matki skarżącego na sumę około [...] zł w grudniu 2013 r., [...] zł w styczniu 2014 r., [...] zł w lutym 2014 r.; - dokumentację lekarską i zaświadczenia o stanie zdrowia matki z 2010 r., 2011 r., 2012 r., 2013 r. oraz z lipca i sierpnia 2014 r. i 2015 r. o zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych; - wyciągi z rachunku bankowego matki, z którego wynika, że w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] września 2014 r. stale dysponuje ona kwotą około [...] zł do około [...] zł; - faktury za badania, leczenie matki skarżącego i samego skarżącego z 2010 r. ([...] zł., [...] zł), 2011 r. ([...] zł.), 2012r. ([...] zł, [...] zł); - zestawienie miesięcznych wydatków za media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki, koszty samochodu za okres od stycznia do grudnia 2014 r. (k. 697 akt sąd.), z którego wynika, że koszty te wynoszą odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł w grudniu 2014 r., a nadto koszty naprawy AGD w kwocie [...] zł, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), a także planowane zabiegi i operacje na utrzymanie dwóch osób i psa. Skarżący został wezwany ponownie w trybie art. 255 P.p.s.a. o podanie, jakie są obroty na posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunkach bankowych, czy posiadają lokaty terminowe oraz o przedłożenie wyciągów z tych rachunków bankowych, a także o podanie danych posiadanego i używanego przez skarżącego samochodu (k. 733-734 akt sąd.). Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że oświadczenie skarżącego nie stanowi należytego wykazania, że doszło do pogorszenia sytuacji finansowej do tego stopnia, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżący wniósł w terminie sprzeciw na powyższe postanowienie tutejszego Sądu z dnia 11 stycznia 2016 r. (k. 773-780 akt sąd.). Podpisany sprzeciw został złożony w Biurze Podawczym Sądu w dniu [...] lutego 2016 r. Treść sprzeciwu wskazuje, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem z dnia 11 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r., co rzutuje na zastosowane w sprawie przepisy prawa. W sprawie poddanej kontroli Sąd zastosował przepisy P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed ich nowelizacją. Na podstawie art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ. w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; dalej: "CBOSA"). Odnosząc się do wniosku skarżącego i przedstawionej w nim sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: CBOSA). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: CBOSA). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: CBOSA). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, publ.: CBOSA). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ.: CBOSA). W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, publ.: CBOSA). W sprawie poddanej kontroli Sądu, skarżący po raz kolejny ograniczył się do powtórzenia danych przedstawianych już wcześniej i które były już przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym, zakończonym odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej i pomimo konkretnego wezwania o aktualne dane przedłożył znane już wcześniej kserokopie dokumentów. Pomimo dwukrotnego wezwania o aktualne dane przedłożył znane już wcześniej kserokopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia zwłaszcza matki skarżącego, ponoszonych koszów leczenia z 2010 r. do 2013 r. oraz faktur za leki za okres od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r. Należy także zauważyć, że skarżący nie udzielił informacji na temat posiadanego samochodu, skoro jak podaje z emerytury matki ponosi koszty jego utrzymania. Oświadczył także, że gromadzi środki z przeznaczeniem na leczenie matki. Nie przedłożył także kserokopii aktualnych wyciągów z rachunku bankowego matki, na którym znajdowały się oszczędności rzędu [...] zł. Nie podał także konkretnie, by w ostatnim czasie poniósł koszty leczenia i ich wysokości. Zdaniem Sądu, skarżący nie ma racji twierdząc, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką. M. K. oświadczył bowiem, że pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu, w tym matka zapewnia mu pożywienie oraz dach nad głową. Skarżący podaje adres zameldowania w miejscu zamieszkania matki, pod jej adresem zamieszkania odbiera korespondencję kierowaną do niego oraz do matki, jako dorosły domownik. Wobec powyższego wnioskodawca niezasadnie uchylił się od opisania sytuacji finansowej matki. Ponadto, zdaniem Sądu, oświadczenie wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości, ponieważ z samego zestawienia miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania, na jakie wskazał skarżący, wynika, że przewyższają one kwotę zadeklarowanych dochodów z tytułu emerytury jego matki. Na podstawie zgromadzonego w aktach sądowych sprawy materiału dowodowego należy stwierdzić, że M. K. nie przedstawił żadnych nowych danych jednoznacznie uzasadniających stanowisko, że pogorszeniu uległ jego status finansowy w zestawieniu z poprzednio ocenianą sytuacją majątkową i finansową. Zaniechał również pełnego wyjaśnienia wszystkich wątpliwości pozwalających na jednoznaczne określenie swojej realnej sytuacji finansowej i majątkowej. Nie wskazał przy tym, by miał nowe zobowiązania wpływające na pogorszenie jego sytuacji majątkowej, czy powstały nowe, szczególne okoliczności rodzinne uzasadniające twierdzenie, że aktualnie znalazł się w gorszej sytuacji. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy, Sąd postanowił jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz