II SA/Po 542/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Wiesława Batorowicz Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2014 r., oddalono zażalenie skarżącej C. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 30 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła kolejne wnioski o prawo pomocy na formularzu PPF drogą elektroniczną oraz podpisane przez siebie pismami z [...] lutego 2014 r. (k. 64 akt sąd.), z [...] czerwca 2014 r. (k. 140 akt sąd.), z [...] lipca 2014 r. (k. 182 akt sąd.), z [...] stycznia 2015 r. (k. 301 akt sąd.), domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosków powołała się na stan materialny i zdrowotny swój oraz syna, który znajduje się na jej całkowitym utrzymaniu, uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011 r. syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z emerytury kwotę [...] zł przeznacza na leki i leczenie syna, do tego dochodzą poza kosztami utrzymania wydatki związane z wizytami w ośrodku zdrowia, rehabilitacji i u lekarzy specjalistów skarżącej i jej syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m² w okolicach P. Wskazała, że syn nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, gruntów czy papierów wartościowych. Z uwagi na schorzenia nie może podjąć żadnej pracy. Nadto wskazała, że sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia ponoszenie dodatkowych kosztów. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do aktualnej sytuacji finansowej, zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2014 r. zwrócono się o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. (k. 241 akt sąd.), przesłanym także drogą elektroniczną wnioskodawczyni powtórzyła, że jedynym źródłem dochodów stałych jak i dorywczych jest jej emerytura w wysokości [...] zł., która nadto ponosi pełne koszty utrzymania i leczenia syna, który nie może podjąć zatrudnienia. Oświadczyła, że syn z uwagi na brak zatrudnienia, stan zdrowia, brak możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny, korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Skarżąca korzysta z pomocy publicznej służby zdrowia. Obroty na posiadanym przez wnioskodawczynię rachunku bankowym sprowadzają się do uzyskiwania emerytury i jej wydatkowania, nie ma kredytów, pożyczek, ani zajęć komorniczych. Nie posiada samochodu. Koszty leczenia, które wynoszą około [...] zł. pokrywa z emerytury. Przesłała artykuł prasowy dotyczący leczenia nowotworów, skan decyzji ZUS o wysokości emerytury, roczne rozliczenie przychodów za 2013 r. z którego wynika jej dochód w wysokości [...] zł., faktury za zakup leków i środków leczniczych od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r. na łączną kwotę [...] zł, paragony za zakup paliwa do samochodu, dowód zapłaty ubezpieczenia na kwotę [...] zł. Ponownie wezwano skarżącą o przedłożenie wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją czy zadysponowała posiadaną kwotę [...] zł, jeżeli tak to na jaki cel. W odpowiedzi skarżąca podała, że przekazała wyciągi z rachunków bankowych, nadto podała, że nie posiada żadnych oszczędności w tytułu ubezpieczenia. Z dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, finansowej i zdrowotnej znajdujących się w aktach niniejszej sprawy (pochodzących z akt sprawy o sygn. akt II SA/Po 381/13, II SA/Po 541/13 SAB/Po 50/14) wynika, że skarżąca dysponuje rachunkiem bankowym, na którym stan środków w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] września 2014 r. wynosił od około [...] zł do około [...] zł (k. 293-299 akt sąd.). Oszacowane przez skarżącą miesięczne koszty za telefony, Internet, podatek od nieruchomości, śmieci, ścieki, opał, ubezpieczenie domu i na życie, za weterynarza, prąd, podstawowe leki, koszty utrzymania samochodu wynoszą w okresie od stycznia do grudnia 2014 r. średnio po [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia podniesiono m. in., że oświadczenie wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. (wniesione drogą elektroniczną [...] lutego 2015 r.; podpisane pismo zostało złożone w Biurze Podawczym Sądu w dniu [...] lutego 2015 r. – k. 342-344 i 361-362) skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżącej, postanowienie to nie posiada żadnej podstawy prawnej i nie jest rzetelne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do wniosku skarżącej i przedstawionej w nim sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularzy o prawo pomocy oraz ich uzupełnieniu nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wniosek skarżącej o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej obecnej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania, chociażby w części. Przy czym należy podkreślić, że sytuację finansową skarżącej należy badać w kontekście dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków jego rodziny – matki i syna. Wniosek wymagał zatem uzupełnienia w trybie art. 255 P.p.s.a. Ponadto należy zauważyć, że oświadczenie wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości. Z prostego zestawienia miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania, jakie według oświadczenia ponosi skarżąca wynika, że przewyższają one kwotę zadeklarowanych dochodów z tytułu emerytury, zatem uzasadnione staje się domniemanie, iż skarżąca posiada inne dodatkowe środki, których nie ujawnia. Nie wskazała przy tym, by miała jakieś zaległości w bieżących opłatach. Oświadczyła, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Należy także mieć na uwadze, że w aktach sprawy znajdują się kopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej (pochodzących z akt sprawy o sygn. akt II SA/Po 381/13, II SA/Po 541/13 SAB/Po 50/14), z których wynika, że skarżąca dysponuje niezmienną w ciągu ośmiu miesięcy (od lutego do września 2014 r.) kwotą oszczędności rzędu około [...]-[...] zł. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego i rodziny utrzymania nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz