II SO/Po 8/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 października 2013r. sprawy z wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Wnioskodawca R. K. przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] czerwca 2013r. (NR[...]) domagał się przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W piśmie z 27 sierpnia 2013r. wskazał konkretnego adwokata i radcę prawnego. Argumentował, że w związku z trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jest w separacji małżeńskiej faktycznej i prawnej. Jedynym źródłem utrzymania jest od 10 lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, więc musi rezygnować z podstawowego wyżywienia czy zakupu leków. Nadto wskazał, że choruje, co wyklucza jego samodzielne działanie w sprawie. W związku ze stanem zdrowia uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, co oznacza że nie może pozyskać środków na opłaty sądowe, wliczając w to brak zdolności kredytowej. Nadto wskazał, że nie posiada żadnych lokat oszczędnościowych i zaciągniętych kredytów. Jest zadłużony u najbliższej rodziny. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe obciążone wydatkami w wysokości ½ czynszu mieszkaniowego – [...] zł, ½ kosztów za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – [...] zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – [...] zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – [...] zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – [...] zł. Powtórzył, że niedobory finansowe na pokrycie powyżej wymienionych koniecznych wydatków stanowią rosnące zadłużenie z tytułu zaciągniętych pożyczek od rodziny. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni [...] m². Oświadczył, że posiada nieruchomość o powierzchni [...] m² zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni [...] m². Dodał, że pracy zawodowej nie prowadzi od 2003r. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawca został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W piśmie z dnia 21 września 2013r. stanowiącym uzupełnienie wniosku wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Od 10 lat nie wykonuje żadnej pracy stałej ani dorywczej, z powodu złego stanu zdrowia. Powtórzył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, papierów wartościowych, zaciągniętych kredytów oraz nie podlega zajęciom komorniczym. Wskazał, że zadłużony jest w kancelarii adwokackiej na kwotę [...] zł za sporządzenie skargi kasacyjnej oraz u żony za uiszczenie opłaty sądowej w wysokości [...] zł. Następnie wnioskodawca oświadczył, że jest najemcą mieszkania w P. i poza nim w mieszkaniu zamieszkuje wyłącznie właścicielka mieszkania L. K., z którą jest w separacji małżeńskiej. Nie prowadzą wspólnego pożycia małżeńskiego, wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie są w żadnym względzie związani wspólnymi sprawami materialnymi. Z żoną od 1994 roku posiada rozdzielność majątkową. W czasie ustanowienia rozdzielności majątkowej posiadali jedynie budynek warsztatowy wspólnie wybudowany, a zlokalizowany w T. P. Budynek ten ma nieuregulowany stan prawny i nie podlega sprzedaży. Nieruchomość stanowi współwłasność na oddzielnych prawach zapisanych w akcie notarialnym po 50 %. Budynek po zakończeniu budowy nie był i nie jest użytkowany. Nieruchomość ta nie przynosi żadnych pożytków tylko olbrzymie straty na wartości z powodu braku potrzebnych funduszy na jego utrzymanie w stanie niepogorszonym. Aktualnie od 15 lipca 2013r. do budynku nie jest doprowadzany prąd z powodu awarii stacji transformatorowej, która jest przypisana w warunkach przyłączeniowych do budynku i stanowi własność wnioskodawcy. Przybliżony koszt naprawy tej stacji energetycznej wyceniony został wstępnie na kwotę około 17 - 30 tysięcy złotych w zależności od przyczyny uszkodzenia, co znajduje się poza jego możliwościami płatniczymi. Następnie oświadczył, że od L. K. u której zamieszkuję w jej mieszkaniu nie może domagać się udokumentowania jej źródeł przychodu, odmówiła przedstawienia swoich danych finansowych uzasadniając to własnym uczestnictwem w procesach przed sądami administracyjnymi, w których osobiście ponosi koszty i reprezentuje własny interes prawny. Nie mają względem siebie obowiązków alimentacyjnych, dlatego nie ma podstaw do żądania od L.K. wspomożenia w osobistych sprawach sądowych. Postępowanie sądowe w sprawie przyznania prawa pomocy ma na celu ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bo to on jest co do zasady zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania, a nie jego krewni. Wnioskodawca wskazał, że badanie sytuacji majątkowej pozostałych osób, nie wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest nieuprawnione i nie może być celem samym w sobie. W takiej sytuacji brak przedstawienia dokumentów dotyczących wysokości dochodów osób, z poza kręgu prowadzonego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, nie może być traktowane jako odmowa dostarczenia dokumentów źródłowych z punktu widzenia przesłanek przyznawania prawa pomocy. Nadto wnioskodawca oświadczył, że jest współwłaścicielem (70 %) samochodu osobowego marki Fiat Punto - rocznik produkcji 2001r. w złym stanie wizualnym. Istotą i potrzebą utrzymywania niniejszego pojazdu, jest zły stan zdrowia, ograniczający możliwość samodzielnego poruszania się. Wnioskodawca podał szczegółowy spis miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania: - udział kosztów w czynszu mieszkaniowym – [...] zł. /m-c - udział kosztów za używanie mediów - prąd, gaz, tv, Internet – [...] zł./mc - wydatki na żywność, ubiór, środki czystości – [...] zł. /mc - wydatki na leczenie i rehabilitację oraz wydatki na i utrzymanie samochodu – [...] zł./mc - opłaty abonamentowe za tel. – [...] zł./mc - opłata podatku od nieużytkowanej nieruchomości w T. P. – [...] zł. - koszty za przyłącza mediów w wodę, prąd - dotyczy wymienionej nieruchomości – [...] zł/mc Wnioskodawca wskazał, że niedobory finansowe potrzebne na pokrycie całkowitych koniecznych wydatków, pochodzą z zaciągniętych pożyczek od najbliższej rodziny, co stanowi rosnące zadłużenie na ich rzecz. Posiada również zadłużenie na rzecz L.K. Ostatecznie wskazał, że z uwagi na złożoność sprawy faktyczną pomoc prawną uzyskać może w dobrej kancelarii prawniczej, dlatego zwrócił się o ustanowienie wskazanych z nazwiska profesjonalnych prawników. Wnioskodawca dołączył kserokopie dokumentów: - opłat czynszowych za mieszkanie - faktur za media za mieszkanie i dom - umowy majątkowej małżeńskiej - zeznania podatkowego PIT-37 wnioskodawcy, z którego wynika dochód brutto w wysokości [...] zł - pisma z Enei o reklamacji wstrzymania dostawy energii do budynku w T. P., z którego nie wynika koszt naprawy - decyzji o wysokości podatku od nieruchomości w T. P. - wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od kwietnia do 19 września 2013r., z którego wynika, że miesięczne salda są dodatnie i wynoszą [...] zł w kwietniu, [...] w maju, [...] zł w czerwcu, [...] w lipca, [...] zł w sierpniu. Nadto z wyciągów wynika, co miesiąc na rachunek wpływa stała kwota[...] zł. i co miesiąc wypływa kwota [...] zł w maju, czerwcu i [...] zł w lipcu, sierpniu. Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W art. 246 p.p.s.a. określone zostały przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 1 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie całkowitym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle powołanej regulacji ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Tożsamy pogląd wyrażony został w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Wskazane uwagi odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zatem to strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). Oświadczenie o stanie majątkowym i finansowym oraz jego obszerne uzupełnienie okazało się niewystarczające dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wnioskodawca pomimo wyraźnego wezwania skupił się na twierdzeniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż samodzielnie utrzymuje się jedynie z dochodu stanowiącego rentę inwalidzką w wysokości [...]zł netto miesięcznie. Natomiast brakujące wydatki koniecznego utrzymania wnioskodawcy, w tym utrzymania przedmiotowej nieruchomości w T. P., w łącznej wysokości [...] zł pokrywa z pożyczek od najbliższej rodziny, w tym jak sam podał od żony, z którą wspólnie zamieszkuje, ale z którą ma rozdzielność majątkową i znajduje się w separacji faktycznej. Wskazał, że nie miał zatem możliwości podania wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów i jej sytuacji majątkowej. Po pierwsze, z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że wnioskodawca uzyskuje i realnie dysponuje stałą kwotą w wysokości [...] zł miesięcznie. Stan środków na tym rachunku, zwłaszcza dodatnie saldo w wysokości nawet [...] zł na koniec lipca przeczy twierdzeniu wnioskodawcy, że znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie ma wystarczających środków na poniesienie wszystkich swoich kosztów koniecznego utrzymania. Z istoty prawa pomocy wynika, że dobrodziejstwo to przysługuje tylko wtedy, gdy stronie, po zaspokojeniu bieżących niezbędnych kosztów swoich utrzymania, nie pozostają wystarczające środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadto wnioskodawca prócz samej deklaracji nie wskazał wysokości pożyczek zaciągniętych u rodziny, ani nie potwierdził tych deklaracji jakimikolwiek dokumentami. W tym miejscu powtórzyć należy stanowisko sądów administracyjnych, że wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawca posiada składniki majątkowe, które nie są mu niezbędne do utrzymania, bowiem za takie uznać można posiadanie udziałów we własności nieruchomości w T. P., w której nie zamieszkuje (post. post. NSA z 26 lutego 2013r., sygn. akt II OZ 98/13, post. WSA w Poznaniu z 25 kwietnia 2013r., sygn. akt II SA/Po 772/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Chybiony jest też argument, że wnioskodawca nie może dysponować przedmiotową nieruchomością, gdyż nieuregulowany stan w zakresie prawa budowanego dotyczy tylko budynku znajdującego się na nieruchomości. Nieruchomość natomiast, jak podkreślił wnioskodawca ma niekwestionowanych właścicieli i brak ograniczeń w swobodnym nią rozporządzeniu. Po drugie, skarżący nie przedłożył żadnych danych dotyczących sytuacji finansowej żony, co jest istotne w niniejszej sprawie, skoro nieruchomość, której dotyczy zamierzona skarga stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego żony. Żona wnioskodawcy bierze również czynny udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych zainicjowanych przez wnioskodawcę odnoszących się do tej nieruchomości. Sprawa dotyczy, więc także i jej sfery majątkowej. Wobec powyższego kwestia zawartej intercyzy małżeńskiej w świetle trwającego związku małżeńskiego (nie została orzeczona sądownie separacja), wspólnego zamieszkiwania małżonków oraz łączącej ich więzi gospodarczej (nieruchomość stanowi własność wnioskodawcy i jego żony, nadto żona udziela pożyczek wnioskodawcy), nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach, ponoszenie kosztów postępowania sądowego dotyczącego wspólnej nieruchomości należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę wnioskodawcy dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 2 września 2009r. sygn. akt I FZ 199/09 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że dochód w postaci renty inwalidzkiej nie jest jedynym wyznacznikiem sytuacji majątkowej wnioskodawcy, skoro jest on współwłaścicielem nieruchomości. W przypadku gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to rzeczą współwłaścicieli jest odpowiednie rozdzielenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości oraz prowadzeniem spraw służących ochronie ich interesu. W szczególności odnosić się to musi do małżonków, którzy są współwłaścicielami nieruchomości. Zatem wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (post. NSA z 26 lutego 2013r., sygn. akt II OZ 98/13, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Nie sposób tym samym podzielić stanowiska wnioskodawcy, że dla rozpatrzenia jego wniosku wystarczające są informacje dotyczące wyłącznie jego sytuacji materialnej. W przestawionych okolicznościach dopiero pełna analiza sytuacji majątkowej i finansowej obojga małżonków pozwoliłaby ustalić i ocenić rzeczywiste możliwości finansowe osoby występującej o prawo pomocy w sprawie dotyczącej nieruchomości, która stanowi współwłasność wnioskodawcy oraz jego żony. Z przedłożonego materiału źródłowego wynika, również, że wnioskodawca choć od lat nie ma możliwości zarobkowania i utrzymuje się z niewysokiej renty, wypełnia wszystkie swoje zobowiązania i nie ma żadnych zaległości w płatnościach. Utrzymuje nieruchomość w T. P. w stanie co najmniej niepogorszonym, natomiast ciężar kosztów postępowania związanych ze sprawami dotyczącymi statusu tej nieruchomości próbuje przerzucić na podatników, wykorzystując instytucję prawa pomocy. Zatem będąc inwestorem i właścicielem konsumentowej stacji transformatorowej nie może zasłaniać się kosztami wynikającymi z podjętych z tego tytułu zobowiązań, zwłaszcza, że przedsiębiorstwo energetyczne nie potwierdziło wysokości kosztów naprawy, na które powołuje się wnioskodawca. Prawo pomocy jest prawem ubogich i może zostać przyznane wyłącznie osobom znajdującym się w takiej trudnej sytuacji życiowej, której nie są w stanie sami przezwyciężyć. W niniejszej sprawie zarówno wniosek sporządzony na formularzu PPF, jak i jego uzupełnienie, pomimo obszerności, obarczone są brakiem przedstawienia dokładnych informacji skutkujących wykazaniem, że wnioskodawca nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania chociaż w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, taki wniosek o przyznanie prawa pomocy skutkować musi jego oddaleniem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska