III SA/Po 336/25

Dnia 21 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędziowie WSA Marek Sachajko WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2025 roku sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Wojewody z dnia 8 kwietnia 2025r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2025r. znak [...] Wojewoda po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek M. S. (dalej: skarżąca) z 17.03.2025r. oddalił zarzut nieistnienia obowiązku a także braku poprzedniego doręczenia upomnienia. Wojewoda podał, że w dniu 19.05.2023r. wydał decyzję zobowiązującą skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nr [...] na kwotę 652 zł z odsetkami i nr [...] na kwotę 1238,55 zł z odsetkami. Decyzjami z dnia 26.07.2023r. i z 4.08.2023r. organ II instancji utrzymał powyższe decyzje w mocy. Skarżąca nie wniosła od tych decyzji skarg. W związku z nieuregulowaniem zobowiązań Wojewoda upomnieniem nr [...] z 21.02.2024r. (doręczonym stronie 26.02.2024r.) wezwał skarżącą do zapłaty należności w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W związku z brakiem uregulowania należności dnia 28.01.2025r. Wojewoda skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] tytuły wykonawcze nr [...] i [...] Skarżąca 6.03.2024r. złożyła wniosek o umorzenie należności pobranych świadczeń. Wojewoda decyzjami z 26.04.2024r. odmówił skarżącej udzielenia ulgi w spłacie należności. Odwołania skarżącej od tych decyzji nie zostały rozpoznane. Organ podał, że zgodnie z art. 30 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych brak wpłaty nienależnie pobranych świadczeń był podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca 10.02.2025r. w Urzędzie Skarbowym w [...] złożyła zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi. Wojewoda postanowieniem z dnia 3.03.2025r. nr [...] oddalił wniesiony przez skarżącą zarzut. Skarżąca w terminie wniosła zażalenie, stanowiące wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Wojewody zarzut nieistnienia obowiązku był nieuzasadniony, gdyż zobowiązanie pieniężne wynikało z prawomocnych i ostatecznych decyzji. Organ podał, że nieuzasadniony był również zarzut braku doręczenia upomnienia. Zostało ono bowiem odebrane przez skarżącą 26.02.2024r. W terminowo wniesionej skardze skarżąca podała, że jest krzywdzona gdyż nie pobrała nienależnych świadczeń, pieniądze należały jej się na dziecko a ona znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 17.11.2025r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej nieopłaconej w całości ani w części. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącej wniesione w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu podała, że nie zostały jej doręczone decyzje Ministra Rodziny i Polityki Społecznej o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody w których zostały określone należności będące podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Skarżąca twierdziła, że nie doręczono jej też upomnienia. Nadto podała, że nie pobrała nienależnych świadczeń. Prawo do niderlandzkich świadczeń rentowych uzyskała dopiero w 2019r. a wcześniej nie miała ani polskiej ani zagranicznej renty. W jej ocenie postępowanie egzekucyjne jest przedwczesne z uwagi na brak prawomocnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Skarżąca podała, że Wojewoda odniósł się do jej zarzutów w sposób bardzo lakoniczny i ogólnikowy i naruszył art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r, prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tj Dz.U. 2024.935) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Przepis ten umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z kolei zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy nie naruszyły przepisów prawa. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydanie aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1222/22 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/, zwaną dalej "CBOSA"). W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły, co znalazło wyraz w uzasadnieniu obu postanowień, że tytuły wykonawcze (k. 321 – 326 akt adm.), w oparciu o który wszczęto postępowanie egzekucyjne dotyczyły decyzji ostatecznych i prawomocnych, które nadal istnieją w obrocie prawnym. W kontrolowanej sprawie podstawę prowadzonej egzekucji stanowią bowiem decyzje Wojewody z 19 maja 2023r. o numerach [...] i [...] orzekająca wobec skarżącej zwrot należności z tytułu nienależnie ;pobranych świadczeń rodzinnych w kwotach odpowiednio: 1238,55 zł z odsetkami i 652 zł z odsetkami (k. 150 - 153 akt administracyjnych organu), utrzymane w mocy decyzjami Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 26 lipca 2023r, (dot. decyzji Wojewody nr [...]) i z 4 sierpnia 2023r. (dot. decyzji Wojewody nr [...]). Z informacji MRiPS – obie decyzje Ministra stały się ostateczne skarżąca nie wniosła od nich skargi (k. 195 akt adm.). Podnoszony po raz pierwszy w uzupełnieniu skargi zarzut braku doręczenia decyzji Ministra skarżącej nie znajduje uzasadnienia i nie ma wpływu na ustalenie nieistnienia obowiązku. Skarżąca nie wniosła skargi ani nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Decyzje stanowiące podstawę egzekucji nie zostały wyeliminowane z obrotu. Odnosząc się do podnoszonego zarzutu niezasadności wydanych przez Wojewodę decyzji należy podkreślić, że na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można kwestionować zasadności nałożonego obowiązku, który wynika z decyzji ostatecznej wydanej w ramach innego postępowania administracyjnego. Prawidłowość wejścia do obrotu decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, nie może podlegać ponownemu merytorycznemu badaniu przez wierzyciela. Należy zauważyć bowiem, że dopóki istnieje w obrocie prawnym ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a z sytuacją taką mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, to nieskuteczne prawnie jest zarzucanie, że egzekwowany obowiązek nie istnieje. Podkreślenia również wymaga, że instytucja zgłaszania zarzutów w toku postępowania egzekucyjnego nie służy zwalczaniu podstaw faktycznych i prawnych decyzji, która istnieje w porządku prawnym. Zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciel rozpoznając zarzut nie mogli zatem ponownie rozpoznawać sprawy merytorycznie. Postępowanie egzekucyjne nie jest bowiem postępowaniem administracyjnym rozpoznawczym, w trakcie którego dochodzi do ukształtowania praw i obowiązków strony postępowania, lecz jest postępowaniem następczym, służącym realizacji obowiązków ustalonych w postępowaniu rozpoznawczym. Niezasadne okazały się także zarzuty sformułowane przez pełnomocnika skarżącej a dotyczące niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i lakonicznego odniesienia się do zarzutu. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że zadaniem organu w postępowaniu administracyjnym, wszczętym na skutek wniesionych zarzutów, było bowiem zbadanie legalności egzekucji, a ściśle tego, czy egzekwowany obowiązek istniał w dacie wszczęcia egzekucji, a nie dokonanie analizy zasadności wydania tytułu wykonawczego czy innych, nie wskazanych przez pełnomocnika okoliczności. W ocenie Sądu organy prowadziły postępowanie egzekucyjne zgodnie z przepisami prawa. Trafnie podano, że prawomocne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o umorzenie należności nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy jednak podkreślić, że ów brak związania zarzutami i wnioskami skargi nie oznacza braku związania granicami sprawy, w której skarga taka została wniesiona (zob. uchwałę NSA z 3 lutego 1997 r., OPS 12/96; wyroki NSA z 28 maja 2018 r., II FSK 1698/17; z 13 października 2020 r., II FSK 1819/18; z 28 października 2022 r., III FSK 816/22; z 31 sierpnia 2023 r., I GSK 1957/19; z 12 marca 2025 r., III FSK 1630/23). W niniejszej sprawie skarga została wniesiona na postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutu zgłoszonego przez skarżącą na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. (nieistnienie obowiązku – k. 330 akt adm.) W konsekwencji to treść tego zarzutu wyznaczyła materialnoprawne granice, w jakich sprawa ta mogła zostać rozpoznana. Poza tym zakresem pozostawały natomiast inne zagadnienia, w tym odmowa umorzenia należności, w której wniosek oparty był na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykracza on bowiem poza materialnoprawne granice niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Przede wszystkim z tego powodu, że opiera się na innej podstawie prawnej oraz dotyczy innego prawa podmiotowego lub obowiązku skarżącej (co do elementów wyznaczających granice kontroli sądowoadministracyjnej por. np. wyroki NSA z: 13 czerwca 2012 r., I GSK 820/11; 8 maja 2012 r., I GSK 268/11; 14 czerwca 2017 r., II GSK 646/17). Decyzja w przedmiocie umorzenia należności z uwagi na sytuację rodzinną skarżącej nie stanowi prejudykatu dla rozpatrzenia zarzutu nieistnienia obowiązku. W jakich sytuacjach można uznać, że zachodzi sytuacja nieistnienia obowiązku przedstawiono wyżej. W kwestii doręczenia upomnienie organ zasadnie wskazał, że zostało odebrane przez skarżącą osobiście 26 lutego 2025r., co znajduje potwierdzenie w aktach adm. (k. 199). Dla oceny zasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie jest również istotne to, czy przed wszczęciem egzekucji doszło do doręczenia wymaganego upomnienia. Zasadność takiego zarzutu podlega bowiem ocenie przez pryzmat okoliczności determinujących powstanie, zmianę czy zniesienie obowiązku, a więc okoliczności, które decydują o jego istnieniu. Tymczasem brak doręczenia wymaganego upomnienia nie stanowi takiej okoliczności. Jest natomiast okolicznością determinującą dopuszczalność wszczęcia (a w konsekwencji również prowadzenia) egzekucji (art. 15 u.p.e.a.). Zarazem stanowi podstawę do sformułowania samodzielnego zarzutu (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), który jest odrębny względem zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. W rezultacie nawet uwzględnienie zarzutu braku doręczenia wymaganego upomnienia pozostaje bez znaczenia dla oceny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku. W niniejszej sprawie jak podano wyżej upomnienie zostało skarżącej doręczone prawidłowo. Sumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. .