IV SA/Po 176/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania B. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] września 2021 r. ([...]) w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Przywołaną wyżej decyzją z [...] września 2021 r. Prezydent Miasta P. (dalej jako "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") odmówił B. S. (zwanej też dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, M. S.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu [...] czerwca 2021 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Prezydent Miasta powołał się na przepisy art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.") oraz wskazał, że wnioskodawczyni dołączyła do wniosku orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] lipca 2013 r., z którego wynika, iż jej mąż posiada znaczny stopień niepełnosprawności, obecnie ma [...] lat, a na podstawie ww. orzeczenia nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zatem organ nie może jednoznacznie stwierdzić, czy powstała ona przed ukończeniem wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Prezydent Miasta podniósł, że zgodnie z zasadą legalności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., działa na podstawie przepisów prawa w aktualnym brzmieniu, a zatem uwzględnia obecną treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazał, że orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy oraz nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Końcowo Prezydent Miasta wskazał, że jego zdaniem obowiązek alimentacyjny dotyczy byłych małżonków lub małżonków w separacji, a zatem w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji odwołanie złożyła wnioskodawczyni, reprezentowana przez ad Ż., który – zarzuciwszy: 1) naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek ww. wyroku TK o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 "pkt 2a" u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka – wniósł o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta – przywołaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2022 r. – SKO zaznaczyło na wstępie, że małżonek osoby niepełnosprawnej jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż w świetle art. 128 oraz art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie "k.r.o."), organ I instancji nie ma racji, twierdząc, że na małżonku nie spoczywa obowiązek alimentacyjny, a można o nim mówić wyłącznie w odniesieniu do byłych małżonków lub małżonków w separacji. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się inna osoba niż małżonek. Przyjęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby odmową ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego każdemu małżonkowi osoby niepełnosprawnej, co jest sprzeczne z intencją ustawodawcy, wyrażoną m.in. w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. SKO nie podzieliło również stanowiska organu I instancji odnośnie do zasadności zastosowania w kontrolowanej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyrażając pogląd, że przepis ten od momentu wejścia w życie wyroku TK o sygn. akt K 38/13 nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pomimo tego – jak dalej wyjaśniło SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Albowiem samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem jest niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest też rozważenie, czy w przypadku wnioskodawczyni istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem. W tym kontekście SKO przywołało treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. W przedmiotowej sprawie jest zaś bezsporne, że wnioskodawczyni jest uprawniona do emerytury. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła (pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń), że ostatnie zatrudnienie zakończyło się w [...] r., a w wieku [...] lat przeszła na emeryturę. Z powyższego wynika, że wnioskodawczyni uzyskała prawo do emerytury po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego. Organ I instancji całkowicie pominął ww. okoliczność, tymczasem jest ona kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. SKO zaznaczyło, że ma wiedzę o istnieniu linii orzeczniczej dotyczącej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą celowe jest dopuszczenie możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Jednakże w takim przypadku kluczowe są okoliczności, w których opiekun osoby niepełnosprawnej nabył prawo do emerytury, np. czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, co umożliwiały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Emerytura ta była przyznawana ze względu na szczególne okoliczności, a stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w ww. rozporządzeniu odpowiadały stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem SKO taka szczególna sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie, bowiem skarżąca uzyskała prawo do emerytury ze względu na osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, natomiast wcześniej przez wiele lat była bierna zawodowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, B. S., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika – zarzuciwszy naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, 2. art. 17 ust. 1 u.ś.r. – przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autor umotywował podniesione zarzuty, z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, stwierdzając w konkluzji, że z uwagi na niespełnienie przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz ze względu na wystąpienie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zasadnie odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie sprzeciwia się wnioskowi skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a."). Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2022 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] września 2021 r. ([...]) o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy obu instancji w niezbędnym zakresie zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy konieczny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań. Jest to tym bardziej uzasadnione, że prawnie relewantne okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy nie były pomiędzy stronami sporne. W szczególności niespornym pozostawało oraz oparcie w zgromadzonym materiale sprawy znajdowało to, że: - skarżąca (ur. [...].) opiekuje się swoim mężem, M. S. (ur. [...] r.); - mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] lipca 2013 r. stwierdzającym jego trwałą całkowitą niezdolność do pracy i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. W tym orzeczeniu datę powstania stwierdzonej niezdolności określono jako "nadal", co oznacza, że na podstawie ww. orzeczenia nie da się ustalić, od kiedy ona istnieje; - skarżąca jest uprawniona i pobiera emeryturę, na którą przeszła w wieku 60 lat, tj. po osiągnięciu tzw. powszechnego wieku emerytalnego; - ostatni okres zatrudnienia skarżącej przypadał na okres od października 1994 r. do stycznia 1996 r. (pracodawcą był Z. w L.). Bezpośrednio przed tym okresem, a także po nim, skarżąca pobierała rentę inwalidzką. Zdaniem Sądu organ II instancji należycie rozważył i ocenił zebrany w sprawie materiał dowody oraz poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne, a także – wbrew zarzutom skargi – dokonał prawidłowej wykładni odnośnych przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (ówcześnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; aktualnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 615; w skrócie "u.ś.r."). Po pierwsze, SKO w sposób właściwy – inaczej niż organ I instancji – przyjęło, że małżonek jest osobą, na której ciąży względem współmałżonka obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który w dodatku wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego współmałżonka (oraz obowiązek alimentacyjny innych osób, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo" k.r.o.) – co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie (por. wyrok NSA z 17.03.2022 r., I OSK 1212/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych – które Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela – przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. winien być rozumiany w ten sposób, że normuje sytuację, w której o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyrok NSA z 25.01.2021 r., I OSK 2103/20, CBOSA, i tam przywołane dalsze orzecznictwo NSA). Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 14.12.2018 r., I OSK 3539/18, CBOSA, i tam przywołane dalsze orzeczenia NSA; szerzej zob. wyrok WSA z 09.12.2021 r., IV SA/Po 932/21, CBOSA). W związku z powyższym należy stwierdzić, że SKO zasadnie przyjęło, iż wbrew stanowisku organu I instancji w aktualnym stanie prawnym dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego żonie na niepełnosprawnego męża. Po drugie, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela wyrażoną przez SKO, a krytyczną wobec stanowiska organu I instancji, ocenę prawną mówiącą o niemożności upatrywania w treści przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny ("TK") orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. np. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, CBOSA). Odnosząc się zaś do stanowiska organu I instancji – który powołując się na zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., a rozumianą przez ten organ jako powinność działania na podstawie "przepisów prawa obecnie obowiązujących w aktualnym brzmieniu wynikającego z art. 17 ust. 1b" u.ś.r. – należy stwierdzić, że takie rozumienie skutków ww. wyroku TK, abstrahujące od odmiennej i praktycznie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jawi się, w kontekście przywołanej zasady legalizmu, jako nadmierne, a przez to nieuprawnione, uproszczenie. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też: uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95). Wszystko to prowadzi do wniosku o zasadności stanowiska SKO, że fakt niemożności ustalenia wieku powstania niepełnosprawności u męża skarżącej nie mógł stanowić, sam w sobie, przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Po trzecie, Sąd podziela stanowisko SKO, że mimo wadliwości ocen prawnych wyrażonych przez organ I instancji, w kontrolowanej sprawie istniały jednak podstawy uzasadniające orzeczoną przez ten organ odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz że pierwszą z tych podstaw jest brak wymaganego – w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – związku przyczynowego (funkcjonalno-czasowego) pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. O braku wymaganego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem świadczy już podkreślony przez SKO fakt, że ostatnie zatrudnienie skarżącej zakończyło się w [...] r., podczas gdy przedłożone do akt orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej męża (zob. art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.) pochodzi z 2013 r. Wskazany fakt odległego czasu ostatniego zatrudnienia – które, jak wynika z akt sprawy, trwało od [...] r. do [...] r. – w powiązaniu z faktem, że zarówno w czasie bezpośrednio poprzedzającym ów okres zatrudnienia, jak i po jego zakończeniu skarżąca pobierała rentę inwalidzką, prowadzą do wniosku, że również niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia po stwierdzeniu u jej męża znacznego stopnia niepełnosprawności nie było bezpośrednio podyktowane sprawowaniem opieki nad mężem, lecz raczej stanem zdrowia samej skarżącej (z uwagi na który otrzymywała ona rentę inwalidzką), a następnie uzyskaniem świadczeń emerytalnych. Już z tych względów podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. należało uznać za niezasadny. Po czwarte, w ocenie Sądu w niniejszym składzie trafnie SKO stwierdziło, że na przeszkodzie przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia stała także dyspozycja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę "ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym". Otóż, należy wskazać – po części jeszcze w nawiązaniu do wcześniejszych rozważań o braku w kontrolowanej sprawie wymaganego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją / niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem – że Naczelny Sąd Administracyjny w swych wyrokach m.in. z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA) i z 07 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA). Powyższe uwagi mają szczególne znaczenie w kontekście analizowanej tu przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – tj. gdy osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną i ubiegająca się w związku z tym o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela bowiem w tym zakresie, co do zasady, pogląd wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. (I OSK 1334/20, CBOSA), zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J. Sapeta [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, pod red. K. Małysy-Sulińskiej, Warszawa 2015, uw. do art. 17,). Ten cel nie może być – zastrzeżmy: co do zasady (co Sąd rozpoznający niniejszą sprawę rozwinie w dalszej części uzasadnienia) – zrealizowany w sytuacji, gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury. Tak, jak nie można pobierać równocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na cel każdego z tych świadczeń i ich odmienny charakter, tak też nie można równocześnie pobierać świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Jest niejako odpowiednikiem wynagrodzenia za pracę uzyskiwanym po przepracowaniu określonego czasu i w określonym ustawowo wieku. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast skierowane do tej grupy osób, która jest aktywna zawodowo i pozostaje w tak zwanym wieku produkcyjnym / przedemerytalnym (wypracowywującym jeszcze swoje świadczenie emerytalne). Okoliczności zatem, dla których osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy to ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) są – zasadniczo – z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. obojętne. Treść tego przepisu, a zwłaszcza przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, przemawiają za tym, że ustawodawca świadomie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył te, które mają już ustalone prawo do emerytury. Z zatrudnienia bowiem mogą zrezygnować (odpowiednio: nie podejmować go) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury zrezygnowały z zatrudnienia (lub odpowiednio: nie podejmują go) nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury, które to prawo jest dużo silniejsze (pewniejsze i stabilniejsze) od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – na co zresztą, w aspekcie zgodności z konstytucyjną zasadą równości, zwracano uwagę w tym nurcie orzecznictwa sądów administracyjnych, które opowiada się za niedopuszczalnością, w świetle obowiązującego prawa, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do emerytury (por. np. wyroki NSA: z 06.04.2017 r., I OSK 2950/15; z 10.07.2018 r., I OSK 134/18; dostępne w CBOSA). Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mających ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Podkreślić należy, że uprawnienie do wykładni przepisu kończy się tam, gdzie zaczyna się tworzenie nowej normy prawnej, co jest działaniem zastrzeżonym dla ustawodawcy. Tymczasem ani z powołanego przepisu, ani z innych regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, czy też w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.; w skrócie "u.e.r.FUS"), jak również w Konstytucji RP, nie da się, co do zasady, wyprowadzić normy uprawniającej osobę mającą ustalone prawo do emerytury do żądania od organu administracji przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce otrzymywanego świadczenia emerytalnego, albo obok tego świadczenia do wysokości wyższego z nich. Wzajemna relacja świadczeń pielęgnacyjnego i emerytalnego została wnikliwie przeanalizowana m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 12 sierpnia 2021 r. (II SA/Po 194/21, CBOSA), w którym w szczególności zasadnie zauważono, że cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego, zostały jasno zdefiniowane już na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano mianowicie, że celem tej ustawy jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych", służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wynikającą z tego dokumentu wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (zob. druk nr 1555 Sejmu RP IV kadencji). W ocenie Sądu intencje ustawodawcy co do adresata oraz istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku. Wskazana zasada dotycząca nieprzysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę, które mają ustalone prawo do emerytury (albo do innych świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę doznaje jednak pewnego wyłomu, z uwagi na zasady konstytucyjne, w przypadku zwłaszcza tzw. wcześniejszej emerytury, uregulowanej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149; zwanym dalej "rozporządzeniem RM z 15.5.1989 r.") – a więc emerytury ściśle związanej ze sprawowaniem opieki nad osobą takiej opieki wymagającą – czy ewentualnie w przypadku, gdy nabycie uprawnień emerytalnych zbiegło się w czasie z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub ekwiwalentnym, w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r.) osoby wymagającej opieki. Przekonujące rozważania w tym zakresie zawiera przywołany już wyżej wyrok o sygn. akt II SA/Po 194/21, które Sąd w niniejszym składzie podziela. Wypada dodać, że niewykluczone są inne jeszcze, ekstraordynaryjne przypadki, w których wobec istotnej zmiany okoliczności osoba korzystająca uprzednio z emerytury nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą takiej opieki wymagającą – tj. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – i istnieje ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez taką osobę, a koniecznością sprawowania owej opieki. W takich sytuacjach jednak ciężar dowodu istnienia ww. związku spoczywa na osobie pobierającej świadczenia emerytalne, która musi dążyć do obalenia występującego w takim przypadku (tj. w przypadku uprzedniego uzyskania uprawnień do emerytury) swoistego domniemania braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z (odpowiednio: niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki. Jednakże, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie nie zachodzi żaden ze wspomnianych wyżej przypadków szczególnych, które uzasadniałyby odstąpienie od zasady, że uprzednie przejście na emeryturę wyklucza późniejsze ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca uzyskała świadczenia emerytalne nie na podstawie przepisów rozporządzenia RM z 15.5.1989 r., lecz na podstawie przepisów u.e.r.FUS, czyli w związku z osiągnięciem tzw. ogólnego wieku emerytalnego ([...]), co trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec tego należy podkreślić – w ślad za rozważaniami przedstawionymi w wyroku WSA w Poznaniu z 17 lutego 2022 r. (IV SA/Po 2/22, CBOSA), które Sąd w niniejszym składzie podziela – że: - nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie takiej interpretacji wchodzących w grę przepisów, która prowadziłby w istocie do zrównania sytuacji osób, które – będąc w wieku "produkcyjnym" – zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku i przysługującego im świadczenia emerytalnego, i po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku "produkcyjnym" zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia były niepełnosprawne, również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, miały realny wpływ na zasady, na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuacji osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią korzyści w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; - świadczenie pielęgnacyjne nie jest "wynagrodzeniem", ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru "państwowego zatrudnienia", a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę z racji wieku nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny; - mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości (art. 32) oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura "z racji wieku" stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadomie przez ustawodawcę ustanowioną (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Emeryturę w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (odpowiednio: niepodejmowaniem przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r., to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób. I wówczas uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu uprzedniej rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z (ewentualnie niepodejmowania) zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (szeroko na ten temat wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30.10.2020 r., I OSK 1189/20, CBOSA); - trafność przedstawionej wyżej wykładni odnośnych przepisów prawa pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia RM z 15.5.1989 r. oraz zasadność przyznania takim osobom dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość tych emerytur do aktualnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu nw. ustawy – druk nr 1614 Sejmu RP IX kadencji). Oto bowiem ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 2314), z dniem 1 stycznia 2022 r. stworzone zostało dodatkowe wsparcie dochodowe osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. Przy tym w toku procesu legislacyjnego projektodawcy jednoznacznie wskazali na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia RM z 15.5.1989 r. oraz świadczenia pielęgnacyjnego: "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia". Na zakończenie wypada jeszcze zauważyć, że w uzasadnieniu skargi pominięto odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (SK 2/17; OTK-A 2019, poz. 36), mocą którego stwierdzona została niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Abstrahując od powodów, dla których autor skargi nie przywołał tego orzeczenia TK, należy uznać owo pominięcie za słuszne już z tej przyczyny, że – jak trafnie objaśniono to w doktrynie – "sytuacja prawna osoby mającej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest odmienna od sytuacji osoby mającej prawo do emerytury oraz innych świadczeń wymienionych w spornym przepisie. Prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać osoby, które są w wieku umożliwiającym podjęcie pracy w pełnym lub ograniczonym zakresie. Oznacza to zarazem, że osoby takie mogą zrezygnować z pracy lub jej nie podejmować z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą spełniającą wymogi wynikające z postanowień art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nabycie prawa do emerytury wiąże się z ukończeniem przewidzianego w przepisach prawa wieku i legitymowaniem się odpowiednią liczbą lat zaliczanych do wyznaczenia wysokości tego świadczenia. Oznacza to, że osoba taka po nabyciu prawa od emerytury nie może już zrezygnować z pracy lub też nie może pracy niepodejmować. Wykonywanie pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego jest dodatkowym uprawnieniem danej osoby, które nie wpływa na wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego, a ma służyć podwyższeniu dochodów osiąganych przez tę osobę. Sygnalizowana odmienność sytuacji prawnej rencisty częściowo niezdolnego do pracy i osoby mającej prawo do emerytury nie pozwala na odpowiednie odnoszenie uzyskiwanych świadczeń w kontekście wymogów do świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, "Samorząd Terytorialny 2020, nr 7-8, ss. 181-182). Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.