IV SA/Po 233/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Ś. – S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu gospodarczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy A. Ś. – S. wniosła skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu gospodarczego. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. złożyła wniosek o przyznanie pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo wraz z córką, a ich jedyny dochód stanowią środki wpłacane przez męża na dziecko w kwocie 3000 - 3500 zł. miesięcznie. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawczyni ujawniła, iż posiada dom o pow. 248 m². Ponadto skarżąca podała, ze miesięczne koszty utrzymania domu oraz czesne za szkołę córki wynoszą ok. 2000 - 2500 zł. Celem doprecyzowania sytuacji materialnej wnioskodawczyni pismem z dnia 18 marca 2014 r. wezwano ją do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej i jej męża, przedstawienie informacji dotyczących wysokości i źródła dochodu męża, przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2012 - 2013 (własnego i męża), wykazanie za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz przedłożenie zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że jest osobą niepracującą, nie składa zeznań podatkowych oraz nie ma samochodu. Skarżąca wyjaśniła również, iż pozostaje w separacji faktycznej z mężem, z którym nie ma żadnego kontaktu, w związku z czym nie dysponuje żadnymi dokumentami dotyczącymi jego osoby. Do powyższego pisma skarżąca załączyła wyciąg z konta bankowego za okres 6 miesięcy. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniosła Skarżąca wskazując, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i fakt, że jest obecnie bezrobotna. W ocenie skarżącej Referendarz nie wziął tego pod uwagę, zasugerował natomiast żeby zwróciła się o pomoc do męża, z którym pozostaje w nieformalnej separacji. Skarżąca wskazała że nie ma kontaktu z mężem od października 2013 r., zatem nie dysponuje żadnymi dokumentami związanymi z jego osobą. A ponadto nie była w stanie przygotować się na opłatę sadową w tej wysokości. Strona podkreśliła, że w jej ocenie spełnia ona warunki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie domaga się ona zresztą ustanowienia adwokata, tylko całkowitego zwolnienia od kosztów, bowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "ppsa"), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz jej domowników, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła części dokumentów obrazujących sytuację majątkową jej małżonka, z którym pozostaje w separacji faktycznej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (patrz wyrok NSA z 02 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1090/13, LEX nr 1406587) Przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez stronę, jak i składników majątkowych należących do strony, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania ponoszonych innych bieżących wydatków gospodarstwa domowego (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II OZ 1152/13, LEX nr 1406753). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest również pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego, czy faktu pozostawania w separacji. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska czy pozostawanie w nieformalnej separacji nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nieprzedstawienie informacji dotyczących stanu majątkowego i finansowego małżonka nie może oczywiście per se uzasadniać odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem zdobycie takich danych dla strony postępowania może być niekiedy obiektywnie niemożliwe. Jednak z taką sytuacją nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 15.04.2014 r. Skarżąca wskazała jedynie, że ostatni kontakt z mężem miała w październiku 2013 r. i nie dysponuje żadnymi dokumentami związanymi z jego osobą. Powyższe jednak nie oznacza zdaniem Sądu, iż Skarżąca nie mogła się z mężem skontaktować, czy że w ogóle podjęła taką próbę. Na podstawie doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania należy ocenić jako niewiarygodne, iż Skarżąca nie ma żadnego kontaktu z mężem, skoro ma on prawo współdecydowania o istotnych sprawach w sferze życia ich córki, a także skoro dokonuje on regularnych wpłat na ich dziecko na konto Skarżącej. Nieujawnienie sytuacji majątkowej oraz finansowej męża skarżącej nie pozwala zatem na całościową ocenę jej sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym należało stwierdzić, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a orzekający Sąd nie jest w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.