IV SA/Po 419/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE K. Z. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, jest bezrobotnym zarejestrowanym w PUP w K. i nie ma żadnego dochodu Opisując stan majątkowy wnioskodawca ujawnił, że nie ma żadnego majątku (zamieszkuje mieszkanie komunalne). Ponadto skarżący ujawnił ponoszenie alimentów w kwocie [...]zł. i zaległości w opłatach za mieszkanie i media. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 29 maja 2018r. (odebranym w dniu 11 czerwca 2018r. k. 23 akt.) wezwano go do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych (własnego i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu, przedłożenia spisu posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów dokumentujących operacje finansowe wykonane na rachunkach bankowych i posiadanych kartach kredytowych od dnia 1 stycznia 2018r, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wraz z informacją o zaleganiu w opłatach, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2017r. oraz kopii dowodu rejestracyjnego samochodu użytkowanego w gospodarstwie domowym, a także wskazania źródła utrzymania w tym m.in. podanie kwot pomocy finansowej oraz imienia i nazwiska osób, które udzielają mu wsparcia (w przypadku gdyby wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej to należy przesłać kopie decyzji przyznających świadczenia). Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11; z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niedostarczenie żądanych danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 377/15 – CBOSA). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania skarżący nie odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwrócić należy bowiem uwagę na fakt, iż przestawione przez wnioskodawcę informacje nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej w tym źródła utrzymania. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową oraz nie ujawnił źródeł utrzymania (w tym ewentualnie dochodu z prac dorywczych, pomocy osób trzecich czy też pomocy społecznej). Wnioskodawca nie przedstawił również dokumentów potwierdzających fakt zalegania w opłatach za mieszkanie media. Przy braku działania ze strony wnioskodawcy pozwalającego na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej, brak jest zatem podstaw do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12 – CBOSA). Końcowo należy podnieść, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga ma dla Sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04- CBOSA). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 - CBOSA). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.