IV SA/Po 488/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 488/16 w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.O. (zwany dalej również jako "skarżący" lub "wnioskodawca") wniósł skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z synem, a źródłem ich utrzymania są dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie. We wniosku skarżący wskazał, iż jego jedynym majątkiem jest nieruchomość rolna o pow. [...] m2. Dodatkowo skarżący wskazał, iż jest zadłużony wobec ZUS i kontrahentów. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 20 lipca 2016 r., wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2015r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczną, wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia wyjaśnień dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej w tym przedłożenia aktualnego wyciągu z rejestru działalności gospodarczej, dokumentacji księgowej za ostatnie 3 miesiące w tym: ksiąg przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; wyciągów z konta bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, oraz przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (w przypadku faktycznego zawieszenia działalności należy wskazać źródło utrzymania), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania źródeł finansowania inwestycji objętej przedmiotowym postępowaniem, udokumentowania zaciągniętych pożyczek u znajomych i rodziny oraz faktu ich spłaty (należało podać kwoty w jakich je otrzymał, a ponadto, w jaki sposób zwraca te pożyczki), udokumentowania zadłużenia w ZUS i u kontrahentów. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2016r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przesłał wyciągi z konta bankowego za okres [...].2015 – [...].2015 i [...].2015 – [...].2016, kopie zeznania podatkowego za 2014, deklarację VAT -7K za I, II i IV kwartał 2015r., II kwartał 2016, zestawienie faktur sprzedażowych za II kwartał 2016r., decyzję o zadłużeniu w ZUS za okres [...].2014 – [...].2015 w kwocie [...]zł. Wnioskodawca oświadczył również, że posiada samochód osobowy marki [...], jest zadłużony w na [...] zł., a prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest zawieszona. Wnioskodawca poinformował, że szuka pracy jako inżynier technologii drewna i w administracji w dziale prawnym. Skarżący wyjaśnił również, iż zaciągane pożyczki u matki i znajomych na utrzymanie (obecnie do spłaty [...] zł.) nie są udokumentowane, zaś planowana inwestycja nie będzie finansowana z własnych środków lecz z najmu i dzierżawy. Skarżący poinformował również, że z uwagi na pożar nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia o zawieszeniu działalności, która była odwieszona i zawieszona na dzień [...].2015r. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2016 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Stwierdził, że w oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżący jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł R.P.. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia i jest zmuszony zawiesić działalność gospodarczą, która generuje koszty. Wskazał, że nie prowadzi inwestycji budowy, gdyż nie ma na to środków i nie posiada stosownych zezwoleń. Ponadto podniósł, że deklaracja VAT-7 wynika z realizacji zleceń wcześniejszych, za które kontrahenci nie płacili. Podkreślił, że ostatnia operacja na koncie była wykonana do [...] lutego 2016 r., w związku z czym nie mógł przedstawić wykazu, gdy brak było operacji bankowych. Skarżący do sprzeciwu dołączył dokumentację historii rachunku bankowego obejmującą następujące okresy: od [...].2015 r. do [...].2015 r., od [...].2015 r. do [...].2016 r., od [...].2016 r. do [...].2016 r. Skarżący wskazał, że jego najbliższa rodzina nie ma obowiązku pokrywania jego kosztów sądowych, gdyż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, a pomoc jaką od nich otrzymuje to poczęstunek w postaci obiadu lub rozłożenie czynszu w czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). Wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Z uwagi na to, że skarżący nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał bowiem wszystkich dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący, mimo wezwania Sądu, nie przedstawił zeznania podatkowego za rok 2015 (w aktach sprawy znajduje się zeznanie podatkowe za rok 2014), nie określił tytułu prawnego do lokalu wskazanego jako adres zamieszkania, a także nie przedłożył aktualnego wyciągu z rejestru działalności gospodarczej. Wbrew twierdzeniom skarżącego referendarz Sądowy słusznie wskazał, że nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje również sytuacja materialna najbliższej rodziny wnioskodawcy, gdyż dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z pisma z dnia [...] sierpnia 2016r. wynika, iż skarżący w razie potrzeby uzyskuje pomoc materialną od matki. Mając to na uwadze przyjąć można, iż również w zaistniałej sytuacji będzie on w stanie dzięki pomocy najbliższej rodziny i znajomych zdobyć środki pieniężne na opłacenie kosztów w niniejszej sprawie. Sąd wziął pod uwagę zawarte w sprzeciwie argumenty skarżącego wskazujące, że jego najbliższa rodzina nie ma obowiązku pokrywania jego kosztów sądowych, gdyż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, a pomoc jaką od nich otrzymuje to poczęstunek w postaci obiadu lub rozłożenie czynszu w czasie. W ocenie Sądu jest to twierdzenie niespójne z treścią pisma z dnia [...] sierpnia 2016 r., gdzie skarżący wskazał, że pożyczki które zaciąga u matki i najbliższych znajomych mają charakter finansowy (drobne kwoty w wysokości [...] zł), wynoszą w sumie około [...] zł i nie są dokumentowane. Poza tym skarżący przedłożył kopie rachunków za opłaty mieszkaniowe lokalu przy ul. Z. [...],wystawione na K.P., więc twierdzenie, że nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną jest nieuzasadnione. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata należy zaznaczyć, że samodzielne działanie skarżącego na obecnym etapie postępowania nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wymaga udziału w postępowaniu na jego obecnym etapie profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, ponieważ zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Warto w tym miejscu zatem przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. W ocenie Sądu referendarz dokonał rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego na podstawie przedstawionych przez niego dokumentów. Skarżący nie przedstawił żadnych nowych dokumentów, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie Sądu. Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie tak całkowitym jak i częściowym. W związku z powyższym żądanie uchylenia zaskarżonego aktu jest bezzasadne i referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.