IV SA/Po 804/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski /spr./ Sędziowie WSA Karol Pawlicki WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z 6 października 2009 r.) Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent), na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, i art. 11 ust. 2 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2, i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (t.j. Dz.U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm., dalej ups bądź ustawa o pomocy społecznej), § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. 2006 r., nr 25, poz. 186, dalej rozporządzenie z 2006 r.) i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. 2005 r., nr 267, poz. 2259) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2009 r., nr 127, poz. 1055, dalej rozporządzenie z 2009 r.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania K. P. pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącach sierpień, wrzesień, październik 2009 r. z przeznaczeniem na: 1. wyżywienie w kwocie po 400 zł miesięcznie, 2. opłatę mieszkania w kwocie po 560 zł miesięcznie, 3. opłatę energii elektrycznej i gazu po 100 zł miesięcznie, 4. zakup środków czystości w kwocie po 40 zł miesięcznie, 5. zakup biletów MPK w kwocie po 129 zł miesięcznie, 6. koszty sporządzania pism procesowych w kwocie po 80 zł miesięcznie, 7. uzupełnienie domowej apteczki w kwocie po 40 zł miesięcznie, 8. odzież - 2000 zł, 9. remont i wyposażenie mieszkania - 20000 zł, 10. leczenie 600 zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Prezydent wskazał, że po złożeniu przez K. P. wniosku o przyznanie zasiłku celowego, pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania Wnioskodawczyni w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak podczas kolejnych wizyt w dniach [...] sierpnia 2009 r. i [...] sierpnia 2009 r. nikogo w środowisku nie zastano. Dnia [...] sierpnia 2009 r. wystosowano do Wnioskodawczyni wezwanie nr [...] do podjęcia przez Nią kontaktu z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie (dalej MOPR) w ciągu 3 dni od daty odbioru wezwania, w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, niezbędnego do rozpatrzenia w/w wniosku. Wezwanie Zainteresowana odebrała w dniu [...] września 2009 r., jednakże do dnia wydania niniejszej decyzji K. P. nie stawiła się w MOPR celem kontaktu z pracownikiem socjalnym i ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, jak również nie podała przyczyn braku stawiennictwa, ani też mimo stosownego pouczenia zawartego wezwaniu nie wskazała (telefonicznie bądź pisemnie) żadnego dogodnego terminu dokonania wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1, 4 i 5 ups, wywiad środowiskowy jest narzędziem pracy pracownika socjalnego, przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się jego aktualizację. Ostatnią aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzono w mieszkaniu Wnioskodawczyni w dniu [...] marca 2007 r. Zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2005 r., nr 77, poz. 672 ze zm., dalej rozporządzenie z 2005 r.) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Postawę Wnioskodawczyni uniemożliwiającą przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania należy uznać za brak współpracy w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Brak współpracy Wnioskodawczyni w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia ustalenie Jej aktualnej sytuacji zdrowotnej, osobistej i dochodowej, co stanowi niezbędną przesłankę do rozważenia możliwości przyznania wnioskowanej pomocy (k. 1 akt administracyjnych). W odwołaniu z dnia [...] listopada 2009 r. od powyższej decyzji, wniesionym faksem, K. P. podniosła, że w niniejszej sprawie Prezydent nigdy nie wszczął postępowania zauważając, że była ona wzywana do kontaktu w sprawie o nr [...]. Odwołująca została zawiadomiona o zamiarze podjęcia decyzji przez organ I instancji w sprawie [...], podczas gdy skarżona niniejszym decyzja zapadła w całkiem innej sprawie, tj. [...], i do tego bez rozpoznania wniosku Odwołującej o wyłączenie kierownika tego organu M. K. K. P. podniosła, że każde postępowanie administracyjne wymaga wydania i doręczenia postanowienia o jego wszczęciu. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ I instancji w ogóle nie wydał takiego postanowienia. Żaden z organów nie przeprowadził wnioskowanych przez Odwołującą dowodów, nie wyjaśniając zaistniałego zaniechania. Z rozporządzenia z 2005 r. jednoznacznie wynika, że obowiązek przeprowadzenia wywiadu spoczywa na organach, a nie na Odwołującej, i do tego ma on się odbyć w miejscu zamieszkania, co oznacza, że to organ w sprawie wywiadu winien przyjść do Odwołującej. W tym zakresie w ogóle nie wykazano, by organ I instancji podjął jakiekolwiek działania w miejscu zamieszkania Odwołującej. Co więcej - ani z rozporządzenia z 2005 r., ani z jakichkolwiek ustaw nie wynika, by osoba, która nie ma środków do życia i która o te środki dopiero się stara, miała ponosić jakiekolwiek koszty tych starań. Odwołująca zwróciła uwagę, że w skierowanym do Niej wezwaniu w ogóle nie wyjaśniono, dlaczego termin 7-dniowy został skrócony do 3 dni. Naruszono tym samym zasadę jawności postępowania, naruszając jego przejrzystość. Mając powyższe na uwadze Odwołująca wniosła o stwierdzenie, że zaskarżona przez nią decyzja Prezydenta z [...] października 2009 r. jest nieważna, bądź o uchylenie tej decyzji i orzeczenie o przysługującym Odwołującej uprawnieniu przez przyznanie Jej świadczeń o które się ubiega (k. 2 akt SKO). Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z 28 maja 2010 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z [...] października 2009 r. Motywując podjęte rozstrzygnięcie SKO wskazało, że wbrew twierdzeniom Odwołującej, swym postępowaniem potwierdziła Ona brak współpracy z MOPR. Należycie wykazał to organ I instancji. W aktach sprawy znajdują się dokumenty stwierdzające nieobecność Odwołującej w miejscu zamieszkania podczas kolejnych prób przeprowadzenia wywiadu i brak jakiegokolwiek współdziałania mimo wezwań i zawiadomień. Przesądza to jednoznacznie o istnieniu niezależnej podstawy do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, o której mowa w art. 11 ust. 2 ups (k. 11-12 akt administracyjnych). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] sierpnia 2010 r. K. P. podkreśliła, że odmówiono Jej udzielenia pomocy bez uzyskania pewności odnośnie tego, czy potrzebuje Ona takiej pomocy i czy miała możliwość podjęcia kontaktu z organami administracji publicznej w jakiejkolwiek formie. Zdaniem Skarżącej, organy administracji potraktowały przepisy instrumentalnie i nie w celu wykonania ustaw, ale w celu ich obejścia, o czym świadczy chociażby to, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem terminów załatwiania spraw, po upływie 1 roku od dnia złożenia wniosku i do tego na podstawie nieweryfikowalnych twierdzeń organu I instancji, w tym także co do okoliczności, które w tych sprawach nie miały miejsca, np. pracownicy MOPR nie byli w miejscu zamieszkania Skarżącej (k. 3 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację przedstawioną w decyzji z [...] maja 2010 r. (k. 6-7 akt IV SA/Po 804/10). Pismem z [...] stycznia 2011 r. Skarżąca przedłożyła do akt sprawy kserokopię biletu PKP zakupionego w K. dnia [...] sierpnia 2009 r. o godz. 2143 wyjaśniając, że nocą z [...] na [...] sierpnia 2009 r. wróciła ze Ś. do P. Około godz. 400 w nocy położyła się spać i po męczącej podróży cały następny dzień, tj. 21 sierpnia 2009 r. nie opuszczała mieszkania. W tym czasie, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, nikt z pracowników MOPR nie przyszedł do Skarżącej. K. P. przedłożyła do akt sprawy również 2 fotografie datowane dnia 2 września 2009 r., podnosząc, że przedstawiają Jej złamany palec u nogi. Począwszy od września 2009 r. do około listopada 2009 r. Skarżąca nie mogła chodzić. Wzywanie Skarżącej w tym czasie do MOPR stanowiło obejście prawa, które nie może być traktowane jako dowód brany pod uwagę w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej (k. 22-24 akt IV SA/Po 804/10). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie natomiast do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Wynikający z przywołanych regulacji zakres kognicji sądów administracyjnych ograniczony został do kontroli sfery prawnej zaskarżonej decyzji administracyjnej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 ppsa). Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego było dokonanie kontroli zgodności z prawem decyzji SKO z [...] maja 2010 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta z [...] października 2009 r. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, czyniąc je własnymi. Zgromadzone w aktach sprawy notatki służbowe z dnia [...] sierpnia 2009 r. i [...] sierpnia 2009 r. (k. 7 akt Prezydenta) stanowią wystarczający dowód tego, że pracownik MOPR – specjalista pracy socjalnej A. K., próbowała przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania K. P. Za daniem wiary tym dowodom przemawia to, że obie notatki sporządzone zostały przez należycie przeszkolonego i doświadczonego pracownika pomocy społecznej, który nie ma żadnego interesu w tym, by w swych notatkach służbowych poświadczać nieprawdę. Zgodnie z doświadczeniem życiowym, pracownicy socjalni są zainteresowani, by jak najszybciej i jak najsprawniej przeprowadzić wywiad środowiskowy (w szczególności podczas pierwszej bytności u wnoszącego o udzielenie pomocy), bowiem niemożność sporządzenia wywiadu podczas pierwszej wizyty w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, wywołuje czasochłonną i kosztowną potrzebę ponowienia wizyty w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, jak i konieczność wysyłania korespondencji na adres zamieszkania, wskazywany przez wnioskodawcę. Nie budzi wątpliwości Sądu, że Skarżąca dnia [...] września 2009 r. odebrała wezwanie nr [...] z MOPR, wzywające Ją do kontaktu z pracownikiem socjalnym, celem ustalenia terminu wywiadu aktualizacyjnego w miejscu Jej zamieszkania (k. 8-10 akt Prezydenta). Dnia [...] września 2009 r. Skarżąca odebrała z kolei zawiadomienie nr [...] wzywające Ją do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zapoznania się z aktami sprawy, sporządzenia z nich notatek oraz odpisów terminie 3 dni od dnia doręczenia wezwania (k. 11-12 akt Prezydenta). Oznaczenie numerów obu pism (odpowiednio: [...] i [...]) nastąpiło zgodnie z instrukcją kancelaryjną MOPR (k. 4 akt SKO) i nie dotyczyło innych spraw, bowiem w obu pismach organ I instancji wskazywał, że sprawa toczy się "w związku z wnioskiem złożonym w dniu 11.08.2009 r."; "w sprawie wniosku z dnia 11.08.2009 r." (k. 9, 11 akt Prezydenta). Przedstawione przez Skarżącą w piśmie z dnia [...] stycznia 2011 r. okoliczności w postaci pobytu w K. do dnia [...] sierpnia 2009 r. włącznie oraz złamania we wrześniu 2009 r. palca u nogi i wiążącej się z tym dysfunkcji ruchowej aż do listopada 2009 r. nie stanowią przeciwwagi dla twierdzeń organów obu instancji, stanowiąc jedynie uprawdopodobnienie przedstawionej przez Skarżącą wersji wydarzeń, której Sąd nie dał wiary. Poza tym z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sądy w innych sprawach (sygn. akt IV SA/Po 18/08, IV SA/Po 786/05) wynika, że Skarżąca unikała kontaktu z pracownikami MOPR, którzy bezskutecznie próbowali przeprowadzić w miejscu Jej zamieszkania wywiad środowiskowy, celem ustalenia aktualnych potrzeb bytowych Skarżącej. Zgodnie z art. 4 ups, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 ups, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się udzielenia świadczenia (wyrok NSA z 17.11.2009 r., I OSK 554/09, lex nr 588795). O tym, że brak współdziałania osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy z pracownikiem socjalnym może doprowadzić do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej stanowi expressis verbis art. 11 ust. 2 powołanej ustawy. Brak współdziałania przejawia się głównie w związku z przeprowadzaniem wywiadów środowiskowych i w związku z zaleceniami pracownika socjalnego. Nie chodzi przy tym tylko o spolegliwość strony, ale o jej rzeczywistą aktywność i inicjatywę, jaką można oczekiwać, uwzględniając wiek, stan zdrowia, w tym psychicznego, wykształcenie, środowisko, którym strona przebywa; aktywna postawa leży wręcz w interesie strony (np. wyrok NSA z 20.12.2001r., II SA/Po 1662/00). Przykładem braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym jest przyjęcie przez niego biernej postawy, która utrudnia należyte przeprowadzenie wywiadów i nie prowadzi do realizacji zaleceń pracownika socjalnego. Wykazanie po stronie osoby uprawnionej do świadczeń pomocowych braku współdziałania z organami może uzasadniać odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej (wyrok NSA z: 26.6.2009 r., I OSK 1456/08, lex nr 563279; 19.3.2009 r., I OSK 561/08, lex nr 580375; wyrok WSA w Gliwicach z 19.01.2010 r., IV SA/GL 445/09, lex nr 554233; wyrok WSA we Wrocławiu z 17.9.2009 r., IV SA/Wr 227/09, lex nr 580346). W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ups ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast w myśl art. 107 ust. 4 ups w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu powyższym obowiązkom organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie uczyniły zadość. Organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swych decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że Skarżąca postępowaniem swym uchybiła obowiązkowi współpracy. Brak dokumentów, pozwalających na przyznanie Skarżącej wnioskowanych świadczeń, mimo braku współpracy z Jej strony. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji dołożył należytych starań celem ustalenia aktualnej sytuacji bytowej, zdrowotnej i osobistej Skarżącej. Brak współpracy po stronie Skarżącej, wyrażający się w dwukrotnym uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego i brak odpowiedzi Skarżącej na kierowane doń dwa pisma (z [...] sierpnia 2009 r. i [...] września 2009 r.) sprawił, że Prezydent został z przyczyn leżących po stronie Skarżącej realnie pozbawiony możliwości zdiagnozowania obecnych potrzeb Skarżącej, a tym samym możliwości udzielenia jej niezbędnej pomocy. W uzasadnieniu decyzji z [...] października 2009 r. Prezydent zauważył, że ostatnią aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzono w mieszkaniu Skarżącej dnia [...] marca 2007 r. Z całą pewnością na tej podstawie nie jest możliwe ustalenie aktualnej sytuacji bytowej Skarżącej i ewentualne udzielenie Jej adekwatnej ku temu pomocy, ani zakresu pomocy, który winna otrzymać od swego dorosłego syna (art. 128 i art. 129 § 1 kro). Obowiązkiem ubiegającego się o świadczenia z pomocy społecznej, świadczonej na koszt podatnika, jest lojalna współpraca z organem pomocy społecznej. W szczególności lojalna współpraca przejawiać się winna w umożliwieniu szybkiego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, szybkiego kontaktowania się z organem pomocy społecznej telefonicznie bądź osobiście, gdy taka potrzeba wystąpi w danym postępowaniu. Strona winna też dążyć do przedstawienia wszelkich dowodów i twierdzeń o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy organowi I instancji, a jeśli to nie było możliwe bądź konieczność przeprowadzenia dowodu ujawniła się w uzasadnieniu decyzji I instancji, organowi odwoławczemu, tak by postępowanie dowodowe koncentrowało się w postępowaniu administracyjnym. W szczególności zatem kserokopia znaku legitymacyjnego (biletu PKP zakupionego w K. dnia [...] sierpnia 2009 r. o godz. 2143) i 2 kserokopie fotografii, datowanych w dniu 2 września 2009 r., wraz z twierdzeniami o faktach, które w ten sposób Skarżąca pragnęła uprawdopodobnić, K. P. winna była przedłożyć wraz z odwołaniem, a najpóźniej w trzydniowym terminie po otrzymaniu zawiadomienia z dnia [...] września 2009 r., nie zaś dopiero pismem z [...] stycznia 2011 r. w postępowaniu sądowadminisytracyjnym. Wniosek o wyłączenie "ze sprawy p. K....Dlatego p. K. nie może rozstrzygać o moich sprawach" (k. 6-1 akt Prezydenta) rozstrzygnięty został postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o odmowie wyłączenia Kierownika Filii M. K. (art. 24 § 3 kpa; k. 4-3 akt SKO). Nadto decyzję z 06 października 2009 r. wydała w imieniu Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii Nowe Miasto MOPR Z. D. (k. 13 akt Prezydenta). Niezasadnym jest zarzut, że "organ I instancji nigdy nie wszczął postępowania...decyzję w tym nie wszczętym postępowaniu" (k. 2 akt SKO). Ustawodawca uregulował formę wszczęcia bądź odmowy wszczęcia postępowania jedynie w sprawie wznowienia postępowania (art. 149 § 1 i 3 kpa). Przepisy kpa regulują formę wszczęcia postępowania jedynie w sprawie wznowienia postępowania – w przeciwieństwie do postępowania zwykłego i pozostałych trybów nadzwyczajnych (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz" C.H.Beck 2009 s. 280-282 nb 7, s. 541 nb 1). Zgodnie z art. 61 § 3 kpa, datą wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie był dzień doręczenia żądania organowi (zatem 11 sierpnia 2009 r.; prezentata k. 6 akt Prezydenta; B. Adamiak – op. cit. s. 284 nb 10). Decyzja I instancji została wydana po upływie 1 miesiąca i 24 dni od dnia wszczęcia postępowania – nie doszło zatem do uchybienia terminu z art. 35 § 3 kpa. Za taką oceną przemawia to, że sprawa wymagała postępowania wyjaśniającego. Organ niezwłocznie przystąpił do załatwienia sprawy, podejmując dnia 20 sierpnia i 21 sierpnia 2009 r. próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u K. P. Następnie Prezydent wystosował pisma do Wnioskodawczyni – kolejno – dnia [...] sierpnia 2009 r. i [...] września 2009 r., przy czym za każdym razem organ oczekiwał na doręczenie pocztowe pism Wnioskodawczyni i zwrot przez Pocztę zwrotnych potwierdzeń dowodów doręczenia (odpowiednio – 08 września 2009 r. i 30 sierpnia 2009 r. (k. 8-12 akt Prezydenta). Wyznaczenie trzydniowego terminu w wezwaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. i zawiadomieniu z dnia 15 września 2009 r. (k. 9, 11 akt Prezydenta) nie stanowi innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie wymaga, by termin ów był siedmiodniowy – w szczególności żadnego konkretnego terminu nie określa art. 10 § 1, art. 73 § 1, art. 79 § 1 i 2 bądź art. 81 kpa. Wyznaczenie trzydniowego terminu spełnia wymogi art. 50 § 1 i art. 54 § 1 pkt 5 kpa. Organ na podstawie postępowania K. P. z innych prowadzonych przezeń spraw mógł zasadnie przyjąć, że zgodnie z doświadczeniem życiowym Wnioskodawczyni nie odpowie ani na wezwanie, ani na zawiadomienie w niniejszej sprawie (podobnie jak w innych, prowadzonych przed organem sprawach), a organ narazi się na zarzut naruszenia art. 35 § 1 i 2 kpa. Takowa sytuacja miała miejsce i w niniejszej sprawie, bowiem Wnioskodawczyni nie skorzystała ze swych uprawnień w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji. Nietrafnie Skarżąca wskazuje, że postępowanie w niniejszej sprawie "zakończono po upływie jednego roku od złożenia wniosku" (k. 3 akt IV SA/Po 804/10), skoro wniosek wpłynął do Prezydenta [...] sierpnia 2009 r. (k. 6 akt Prezydenta); decyzję I instancji wydano po upływie 1 miesiąca i 24 dni (zatem w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa), a decyzja II instancji zapadła po upływie 9 miesięcy i 16 dni od dnia wpłynięcia wniosku, a 6 miesięcy i 14 dni od wpłynięcia odwołania. Naruszenie terminu z art. 35 § 3 in fine kpa nie skutkują nieważności decyzji ani uchyleniem decyzji (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz" C.H.Beck 2009 s. 223 nb 3). Sądowi w niniejszym składzie znane są wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia: 04 lutego 2010 r. IV SA/Po 308/09 i 10 marca 2010 r. IV SA/Po 695/09 wraz z uzasadnieniami. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 ppsa). W innej sprawie, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu nie wiążą, stanowią jedynie przykład aktu subsumcji. Sąd w niniejszym składzie, orzekając w sprawie IV SA/Po 804/10, nie podziela poglądu, że odwołanie z dnia 06 listopada 2009 r., nadesłane faxem, nie jest własnoręcznie podpisane przez Odwołującą się i nie może być uznane za odwołanie. W szczególności należy zauważyć, że dokument nadesłany faxem jest w istocie odpisem dokumentu oryginalnego, wprowadzonego do nadawczego urządzenia elektronicznego, jakim jest fax, a następnie reprodukowanego przez urządzenie odbiorcze – w siedzibie adresata. W tym znaczeniu, fax jest nowoczesnym i powszechnie stosowanym urządzeniem reprograficznym, powodującym multiplikację dokumentu. Przez wiele lat trwały w orzecznictwie spory, czy odpis pisma procesowego, przeznaczonego dla doręczenia go uczestniczącym w sprawie osobom, winien być podpisany lub winno nastąpić poświadczenia tego odpisu za zgodność z oryginałem. Po pewnych wahaniach, powszechnie przyjętym stał się pogląd, że obowiązek podpisania odpisu pisma albo poświadczenia te odpisu za zgodność z oryginałem nie istnieje (postanowienie SN z: 19.12.1967 r., I CZ 111/67, OSN 1968, nr 7, poz. 127; 12.1.1998 r., I PKN 471/97, OSNAP 1998, nr 24, poz. 711; 18.10.2000r., V CKN 1830/00, OSNC 2004, nr 1, poz. 9). W postanowieniu z 27.1.2006 r., III CK 369/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 187, Sąd Najwyższy wyraził przekonujący pogląd, że odpisem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w tym odpisem orzeczenia w rozumieniu art. 140 kpc, jest dokument wiernie odzwierciedlający treść oryginału orzeczenia albo jego kopia. Dokument ten nie musi być uwierzytelniony lub poświadczony za zgodność. Już przed II wojną światową w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że apelacja może być skutecznie wniesiona telegraficznie. W uchwale z 29.4.1977 r., III CZP 23/77, OSNC 1977 , nr 12, poz. 230, Sąd Najwyższy wskazał, że środek odwoławczy może być wniesiony w telegramie nadanym przez telefon, w takim wypadku środek odwoławczy uważa się za wniesiony w dacie nadania telegramu (art. 165 § 2 kpc). W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że praktyka dostosowana do zwyczajów i możliwości technicznych pewnego okresu nie może wyłączać innych form sporządzania pism procesowych, jakie z biegiem czasu powstają dzięki postępowi wiedzy i techniki, jeśli okażą się przydatne z punktu widzenia celu instytucji procesu cywilnego i pisemności. Pewna techniczna trudność polegać będzie tylko na tym, że pismo w tej formie złożone nie będzie podpisane przez stronę; wada ta może być usunięta w trybie przewidzianym w art. 130 kpc (pogląd akceptowany przez J. Gudowskiego "Kodeks postępowania cywilnego tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 r. t. 1 s. 661 uw. 20). Nie ulega wątpliwości, że od 1977 r., nastąpił dalszy postęp wiedzy i techniki; zelżały też wymogi co do podpisu pod dokumentami (np. dokumenty związane z czynnościami bankowymi – w tym dowody uiszczenia wpisu - są ważne, mimo nie opatrzenia ich podpisem; art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe j.t. Dz.U. 2002 nr 72 poz. 665 ze zm.). W tym stanie rzeczy, dotychczasowe poglądy doktryny dotyczące funkcji podpisu, muszą być postrzegane przez pryzmat nowych uwarunkowań technicznych, społecznych i prawnych. Trafnie K. Knoppek wskazuje na następujące funkcje podpisu w obrocie prawnym: funkcję identyfikacyjną; funkcję polegającą na zamiarze określonych skutków; funkcję polegającą na wskazaniu, że dokument opatrzony podpisem zawiera wersję ostateczną danego oświadczenia, zaaprobowaną przez jego autora; funkcję zakończenia dokumentu ("Dokument w procesie cywilnym" Poznań 1993 r. s. 39-40). Odpis dokumentu, przesłany faxem, wskazuje na złożenie podpisu pod oryginałem pisma, wprowadzonego do nadawczego urządzenia elektronicznego, jakim jest fax. Uzyskany w ten sposób odpis dokumentu nie zwiera stampli podpisu, bowiem na oryginale dokumentu Odwołująca złożyła własnoręczny podpis. Tylko wówczas organ administracji publicznej winien wezwać do uzupełnienia braku formalnego odwołania przez nadesłanie oryginału odwołania bądź jego podpisania, gdyby organ nabrał wątpliwości, czy podpis pochodzi od Odwołującej. Ustaleń w tej materii organ może dokonać na podstawie całokształtu okoliczności znanych organowi z niniejszej sprawy, a nadto z innych spraw, znanych organowi z urzędu. Skoro organ wie, że K. P. w szeregu sprawach składa wnioski, odwołania i inne pisma strony faxem (np. z jednego z biur poselskich, bądź z urzędu pocztowego – w tym przykładowo w sprawach badanych w postępowaniach sądowych IV SA/Po 695/09 – k. 2-5; k. 4-25 akt administracyjnych załączonych do sprawy IV SA/Po 781/10; k. 4-20 akt Wojewody w teczce 1 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 798/10) i nigdy nie zakwestionowała, że pisma te pochodziły od Skarżącej, to pozwalało to na dokonanie ustalenia, że także wniosek z 11 sierpnia 2009 r. i odwołanie z dnia 6 listopada 2009 r., pochodziło od K. P. i oryginały obu tych dokumentów zostały przez Skarżącą osobiście podpisane (art. 63 § 1 i 3 w zw. z 75 § 1, art. 80 kpa i art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 223 uw. 5 a, b; odpowiednio – postanowienie SN z 22.5.1997 r., III CKN 36/97, OSNC 1997 r., nr 10 poz. 159). Skarżąca ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym, nie zakwestionowała, że wniosła wniosek z [...] sierpnia 2009 r. i odwołanie datowane [...] listopada 2009 r., ani że każde z nich osobiście podpisała. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. MZ