IV SAB/Po 42/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu dnia 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na bezczynność [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych postanawia 1. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] listopada 2015 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] października 2015 r. odrzucającego zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia [...] lipca 2016r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, 2. zwolnić R.S. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] grudnia 2015 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2015 r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie referendarza sądowego, 3. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] grudnia 2015 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2015 r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego, 4. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia [...] czerwca 2016 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2016 r. pozostawiające pismo bez rozpoznania, 5. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po rozpoznaniu wniosku R. P. (zwanego dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażaleń na postanowieni tutejszego Sądu z dnia [...] października 2015 r., zarządzenie z dnia [...] listopada 2015 r., zarządzenie z dnia [...] listopada 2015 r. oraz zarządzenie z dnia [...] czerwca 2016 r. Jednocześnie Referendarz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza z dnia [...] lipca 2016 r. wnosząc o uchylenie postanowienia w części w jakiej oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z postanowieniami art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") – w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. Sąd odrzucił skargę R. P. w niniejszej sprawie z powodu nieuiszczenia wpisu. Zarówno w okresie przed odrzuceniem skargi jak i po jej odrzuceniu w sprawie wydawane są postanowienia wpadkowe, bowiem Skarżący składa ustawicznie wnioski o przyznanie prawa pomocy, bądź składa zażalenia na zarządzenia wzywające do uiszczenia wpisów od zażaleń w przypadku środków odwoławczych od których wpis musi być uiszczony. Rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest już kolejnym złożonym w niniejszej sprawie przez Skarżącego. Pierwszy wniosek został prawomocnie rozstrzygnięty odmownie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r. (zażalenie na ww. postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 maja 2016r. sygn. akt II OZ 506/16), zaś w postępowanie wszczęte z drugiego wniosku zostało umorzone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 lutego 2016 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący w sposób ogólnikowy wskazał, że jest osobą bezdomną i samotną. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "Nie mam", "Nie dotyczy" lub "Brak". W ocenie Sądu działanie Skarżącego polegające na notorycznym składaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz zażaleń od zarządzeń wzywających do uiszczenia wpisu uniemożliwia ostateczne zakończenie sprawy, generuje koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać trzeba, że Skarżący w prawie każdej z 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu takie postępowanie Skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J.Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Pojęcie nadużycia prawa funkcjonuje zarówno w doktrynie, orzecznictwie sądów. Również było przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (vide: postanowienia Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 10 lipca 1986 r. nr 10871/84 w sprawie Winer przeciwko Zjednoczonemu Królestwu; 4 grudnia 1985 r. nr 11564/85 w sprawie W. przeciwko Niemcom; 2 lipca 1997 r. nr 27436/95 w sprawie Steward – Brady przeciwko Zjednoczonemu Królestwu). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. I OZ 175/14). Mając na uwadze opisane wyżej zachowanie Skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez Skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie Skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy oraz będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, zasadnym jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym wpis sądowy od zażaleń wskazanych w sentencji postanowienia. Wydając przedmiotowe orzeczenie uwzględniono fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez Skarżącego prawa do Sądu. Mając powyższe na uwadze zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 – 4 sentencji postanowienia. Jednocześnie Sąd wskazuje, że zwalniając częściowo Skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, Sąd nie zmienia swego stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do faktu że brak jest uzasadnienia aby Skarżący korzystał z prawa pomocy, jednakże ekonomia procesowa wskazuje na potrzebę poddania kontroli konkretnych postanowień i zarządzeń, natomiast Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy tę kontrolę skutecznie uniemożliwia. Odnosząc się natomiast do części wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata Sąd w pełni podzielił stanowisko Referendarza zawarte w postanowieniu z dnia 5 lipca 2016 r., iż ww. okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew oczekiwaniom Skarżącego, zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Skarżącego, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 p.p.s.a., ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń Skarżącego o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Porównanie poprzednich oświadczeń majątkowych z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez R. P. z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest faktyczne pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono również jak w sentencji postanowienia.