I SA/Rz 40/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2017 r. sygn. I SA/Rz 40/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 40/17 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił J. S. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 r. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący ponowił swój wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego. Wyjaśnił, że akcyza za paliwo została mu zwrócona za koszty poniesione w 2015 r., kwota ta jest niska i związana jest z utrzymaniem gospodarstwa usług Agro. Nadto podał, że lokal przy ul. N. [...] o pow. 17,94 m² jest o niskim standardzie, nie ma ogrzewania, a zatem lokal ten nie spełnia wymogów wynajmu. Podkreślił, że jego jedynym stałym źródłem dochodu jest renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 982,65 zł, a nadto jest znacznie zadłużony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - obliguje Sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Zwrócić też należy uwagę na to, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12). Sąd ustalił, że skarżący posiada lokal mieszkalny o pow. 17,94 m², lokal komunalny o pow. 37 m², nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 12,6 ha (las, łąki, grunty rolne), dzierżawi 20 ha nieruchomości gruntowych i posiada samochód marki Mercedes z 1990 r. Skarżący utrzymuje się z renty w wysokości 982,65 zł i ponosi miesięcznie wydatki na leki oraz leczenie w kwocie 200 zł, opłaca czynsz w wysokości 443,85 zł i za drugi lokal w wysokości 220 zł, za telefon stacjonarny 44 zł, za energię elektryczną 80 zł. Skarżący wskazał kwotę 16000 zł jako pożyczkę od brata, kwotę 8000 zł podał jako do zwrotu z racji wskazanych nieprawidłowości przez ARiMR. Zadeklarował czynsz z tytułu dzierżawy gruntów w kwocie 1200 zł oraz kwotę 640 zł z tytułu ubezpieczenia OC NW. Ponadto podał, że jest zadłużony na kwotę 8800 zł za niezapłacony rachunek za telefon. Do akt sprawy załączono także zaświadczenie o pobieraniu renty, formularz PIT-40 A za 2015 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego za X, XI, XII 2016 r. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego ani w całości, ani także w części, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, tj. w zakresie w jakim tego oczekuje. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt posiadania przez skarżącego lokalu mieszkalnego, lokalu komunalnego, nieruchomości rolnych, samochodu osobowego, posiadanie stałego źródła dochodów, oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (w tym związanych z zakupem leków i leczeniem), nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w całości (a nawet w części), co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Odnosząc się do argumentacji skarżącego dotyczącej jego zadłużenia podkreślić należy, że strona, jak każdy inny podmiot zaciągający zobowiązania finansowe na własne ryzyko, winien się liczyć z koniecznością ich spłaty, przewidując jednocześnie możliwość pogorszenia się w przyszłości swojej sytuacji finansowej, która może utrudnić lub uniemożliwić regulowanie tych należności (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 647/16). W orzecznictwie wskazuje się, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. postanowienia NSA: z dnia 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z dnia 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Reasumując Sąd stwierdza, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo poniesienie w niniejszej sprawie kosztów postępowania nie będzie wiązało się dla skarżącego z uszczerbkiem w koniecznym jego utrzymaniu. Ww. ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, tj. żywność, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, a także koszty leczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.