II SA/Rz 1498/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - II SA/Rz 1498/21 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania E. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, E. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem A. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że A. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] września 2021r. Orzeczenie nie potwierdza powstania niepełnosprawności w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). Z dokumentów złożonych przez pełnomocnika wynika, że A. P. jest wdowcem oraz że jest osobą leżącą, posiadającą odleżyny. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że E. P. pomaga ojcu w codziennych czynnościach życiowych, który jest osobą chodzącą. Wnioskodawca przygotowuje posiłki, pomaga przy ubiorze, dokonuje zakupów, podaje leki, zawozi na każdą wizytę do lekarza itp. Wnioskodawcą przyznał, że jego ojciec ponownie ożenił się z A. P., jednak od przeszło 20 lat nie zamieszkują ze sobą i nie utrzymują kontaktu. Wójt Gminy [...] postanowił odmówić przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę, wynikającą z ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie. Z akt sprawy (wydruk ze systemu EMPATIA EKSMOON) wynika, że A. P. nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł E. P., reprezentowany przez pełnomocnika adw. K. G., który zarzucił, że organ instancji nie wziął pod uwagę aktualnego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014r. K 38/13 orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Strona zakwestionował również zastosowanie przez organ I instancji art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. SKO w [...] opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2021r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. K 38/13 został uznany za niezgodny z Konstytucją. Kolegium zaznaczyło, że choć wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., to zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Kolegium stwierdziło, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać - czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia Kolegium za zasadną uznało natomiast przesłankę odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Ojciec wnioskodawcy A. P. posiada współmałżonkę – A. P. , która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności . Kolegium stwierdziło, że pozostawanie w związku małżeńskim A. P. (przy jednoczesnym braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności żony A. P.) stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi E. P. E. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2021 r. zarzucając naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania świadczenia. W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Skarżący podniósł, że dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym mężem w sposób wystarczający. Tymczasem organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 k.p.a., ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium w sposób prawidłowy dokonało korekty stanowiska organu I instancji przyjmując, że brak jest możliwości oparcia negatywnego dla strony rozstrzygnięcia w oparciu o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13), przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16) Sąd doszedł również do przekonania, że z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy należało podzielić stanowisko organów I oraz II instancji, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu – jako synowi osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podziela stanowisko co do zasadności dokonania wykładni celowościowej oraz funkcjonalnej tego przepisu. Konieczność posłużenia się tego rodzaju wykładnią była podnoszona przez pełnomocnika w skardze. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych przyjmuje się, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14. Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W ocenie Sądu strona skarżąca takiej okoliczności nie wykazała. Należy zwrócić uwagę na fakt sprzecznych oświadczeń skarżącego co do pozostawania swego ojca w związku małżeńskim. W oświadczeniu z dnia [...] marca 2021r., jak również na diagramie obrazującym relacje rodzinne (k. 29 akt administracyjnych) skarżący podał, że osoba niepełnosprawna jest wdowcem. Z kolei w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] marca 2021r. ujawniono, że ojciec wnioskodawcy – A. P. jest żonaty, lecz od ponad 20 lat nie zamieszkuje z małżonką i nie utrzymuje z nią kontaktów. Sprzeczność twierdzeń skarżącego w tej zasadniczej kwestii, dotyczącej pozostawania w związku małżeńskim jego ojca należy ocenić jednoznacznie negatywnie, co podważa wiarygodność twierdzeń skarżącego co do obiektywnych przeszkód po stronie małżonki ojca w sprawowaniu nad nim opieki. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że małżonka osoby niepełnosprawnej z przyczyn obiektywnych i niezależnych nie jest w stanie sprawować nad nim opieki. Lakoniczne twierdzenia pełnomocnika skarżącego o braku obiektywnych możliwości w sprawowaniu opieki przez małżonkę w żaden sposób okoliczności tej nie uprawdopodabniają. Ujawniony przez skarżącego fakt braku wspólnego zamieszkiwania czy też utrzymywania kontaktów pomiędzy małżonkami nie może zmienić oceny co do zaistnienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Subiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki, wynikające ze wzajemnych relacji pomiędzy małżonkami nie świadczą o braku obiektywnej możliwości w podjęciu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem (por. wyroki NSA z 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1200/14, z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyroki WSA w Białymstoku 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 987/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 czerwca 2019 r. o sygn. II SA/Go 254/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Rz 230/20, z 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, wyroki WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, z 12 marca 2020 r. sygn. II SA/Ol 28/20, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności tego rodzaju nie mogą prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny w sytuacji gdy małżonek żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy bowiem pamiętać, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zatem wobec braku wykazania przez stronę skarżącą, że w stosunku do małżonki A. P. zachodzi sytuacja szczególna, z której wynika brak obiektywnych możliwości co do realizacji obowiązku alimentacyjnego – poprzez zapewnienie nad nim opieki - Sąd uznał, że zachodziły podstawy do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wbrew stanowisku strony skarżącej organ nie dopuścił się w niniejszej sprawie naruszenia art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jak również art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Mając na względzie powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.