I SA/Sz 10/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A A o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 27 października 2015 r. znak [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A A ([...] lat) w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 2 marca 2016 r. ustalono wpis od skargi w sprawie w wysokości 11.556 zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie oraz w trzech pozostałych sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SA/Sz 8/16, 9/16 i 11/16. Wysokość wpisów przekracza możliwości płatnicze Skarżącego, co z pewnością spowoduje konieczność ich odrzucenia z powodu nieopłacenia. Taka sytuacja prowadziłaby do pozbawienia wnioskodawcy prawa do sądu oraz rzetelnej i sprawiedliwej oceny zaskarżonej decyzji przez Sąd. Skarżący oświadczył odnośnie do majątku, że posiada: oszczędności w wysokości [...] zł i [...] EURO; samochód ciężarowy [...]; 21 "drobnych" maszyn szwalniczych; wszystko zajęte przez Urząd Skarbowy w S. Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza, z której aktualnie nie uzyskuje dochodów (0 zł) oraz funkcja prezesa zarządu, w związku z którą otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto, aktualnie zajęte przez Urząd Skarbowy (od 22 stycznia br.). Dodatkowo wskazał, że ponosi koszty najmu pokoju mieszkalnego w S w wysokość [...] zł. W odpowiedzi na zobowiązanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów Skarżący nadesłał: - zeznanie podatkowe (PIT-36 L) o wysokości dochodu w 2014 r., w którym skarżący zadeklarował przychód [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł, - zaświadczenie L Spółki z o.o. w S z dnia 8 kwietnia br. o pełnieniu przez Skarżącego od 1 sierpnia 2014 r. funkcji prezesa zarządu za wynagrodzeniem w wysokości netto [...] zł miesięcznie za ostatnie 6 miesięcy oraz zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S z dnia 15 stycznia br. o zajęciu ww. wynagrodzenia do kwoty [...] zł, - zestawienie przychodów i kosztów prowadzonej działalności B A A za IV kwartał 2015 r. z wynikiem za IV kwartał (narastająco) (-) [...] zł, - wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów (sumy) prowadzonej działalności B A A za I kwartał 2016 r. z zaewidencjonowanymi (narastająco) przychodami [...] zł, wydatkami [...] zł i stratą (-)[...] zł, - kopia podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące: styczeń, luty, marzec 2016 r. z wykazanym dochodem za marzec w wysokości [...] zł, za styczeń i luty strata odpowiednio: (-)[...] zł i (-)[...] zł, - deklaracje VAT- 7 B A A za styczeń, luty, marzec br., - wyciągi z rachunku bankowego skarżącego związanego z działalnością gospodarczą A A B za okres od 1 do 29 lutego br., - skierowane do Skarżącego cztery zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S z dnia 15 stycznia br. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do kwoty [...] zł, - skierowane do Skarżącego zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S z dnia 15 stycznia br. o zajęciu wynagrodzenia za pracę do kwoty [...] zł, - oświadczenie skarżącego o wynajmowaniu pomieszczenia do użytku prywatnego za kwotę [...] zł miesięcznie, na podstawie umowy słownej z właścicielem nieruchomości w której prowadzi działalność gospodarczą. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Jak wielokrotnie również podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Niemniej jednak należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zdaniem referendarza, Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W pozostałych trzech sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem (sygn. akt I SA/Sz 8/16, 9/16, 11/16), wysokość wpisów od skarg nie została prawomocnie ustalona (zażalenia Skarżącego oczekują na rozpoznanie przez NSA), dlatego ich wysokość nie mogła być uwzględniona przy rozpoznaniu wniosku w sprawie. W uzasadnieniu wniosku Skarżący zwrócił uwagę na zajęcie majątku, brak dochodów z działalności gospodarczej ("0" zł), zajęcie wynagrodzenia za pracę na stanowisku prezesa zarządu spółki. Odnośnie do stałych zobowiązań skarżący wskazał jedynie na koszt najmu pokoju mieszkalnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ww. organ oraz Prezesa Zarządu PFRON, w wysokości przekraczającej [...] tys. zł (wraz z odsetkami i kosztami). Przedłożone dokumenty potwierdzają zajęcie jego wynagrodzenia za pracę, którego wysokość wynosi netto [...] zł oraz zajęcie czterech rachunków bankowych. Niezależnie od ww. czynności egzekucyjnych wskazanych w zawiadomieniach z dnia 15 stycznia br., Skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą i deklaruje niemałe obroty. Jak wynika z deklaracji VAT – 7, Skarżący zadeklarował w styczniu, lutym i marcu br.:1) dostawy towarów oraz świadczenie usług na terenie kraju; 2) wewnątrzwspólnotową dostawę towarów oraz 3) nabycie towarów i usług pozostałych w łącznej wysokości, odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł. Z przedłożonej ewidencji przychodów wynika, że skarżący zaewidencjonował w okresie od października do grudnia 2015 r. przychody [...] zł, koszty [...] zł, stratę [...] zł, z kolei za luty b.r. stratę (-) 56.755,01 zł (przychód 50.56,03 zł, wydatki 107.311,04 zł), a za marzec br. dochód [...] zł (przychód [...] zł, wydatki [...] zł). Zatem aktualnie Skarżący posiada dwa źródła utrzymania: działalność gospodarczą oraz stosunek pracy z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. Pomimo dokonanych czynności egzekucyjnych, skarżący nadal dokonuje wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów. Odnosząc się do zajęcia wynagrodzenia za pracę, należy wskazać, że obowiązująca w postępowaniu egzekucyjnych zasada minimum egzystencji (art. 8 §1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) zapewnia Skarżącemu do dyspozycji kwotę [...] zł na zapewnienie niezbędnych kosztów utrzymania. Należy zwrócić uwagę, że pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym na czynsz najmu pokoju i stwierdził jedynie, że "pomieszczenie do użytku prywatnego" wynajmuje od właściciela nieruchomości na podstawie "ustnej umowy", za kwotę [...] zł. Innych wydatków nie wykazał, zatem trudno ustalić jakie są miesięczne rzeczywiste koszty utrzymania Skarżącego. Nie wskazał też na jakiekolwiek zadłużenia z tego tytułu. Należy podkreślić, że Skarżący, ponosząc wydatki w ramach działalności gospodarczej, zupełnie pominął obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Skarżący pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest, z jednej strony, wysokość wpisów sądowych, na którym koncentruje się Skarżący. Z drugiej strony ważne jest wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, Skarżący w sposób obiektywny nie był w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei Skarżący pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód wnioskodawcy za 2014 r. wniósł [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł) co wskazuje, że w tym czasie prowadził działalność znacznych rozmiarów. Wprawdzie za IV kwartał 2015 r., skarżący wykazał stratę (-)[...] zł (przychody [...] zł, koszty [...] zł), jednak wyjaśnienia wymaga, że wykazana w zeznaniu podatkowym oraz księdze podatkowej strata nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż kondycja finansowa strony wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Co więcej Skarżący osiągając w 2014 roku przychód tak znacznej wysokości i wiedząc o wszczętym postępowaniu kontrolnym (data wszczęcia 22.10.2013 r.) z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany. Skarżący pomija, że w istocie posiadał środki pozwalające na zapłatę wpisu od skargi, przy czym przeznaczył je na inne cele, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W takiej sytuacji nie ma żadnych podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Odnośnie zaś faktu zajęcia wskazanych przez Skarżącego rachunków bankowych w postępowaniu egzekucyjnych, wskazać należy, iż okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść żadnego skutku. Ponadto wyjaśnienia wymaga, że sam fakt zajęcia - dokonanego co należy podkreślić dopiero w styczniu 2016 r. - nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Przy dokonaniu oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Konkludując, zdaniem referendarza Skarżący posiada bądź mógł zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych, na co dodatkowo wskazuje fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowym, a wcześniej podatkowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący albo już na ustanowienie doradcy podatkowego wygospodarował pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.