I SA/Sz 107/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r., styczeń, maj, czerwiec, październik, listopad i grudzień 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący [...], reprezentowany przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że pozostaje bez środków finansowych i bez pracy. Rubryki formularza PPF dotyczące stanu rodzinnego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, majątku - mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wykreślił. Nie wypełnił także rubryki dotyczącej ruchomości oraz wierzytelności. W oświadczeniu o dochodach wpisał "obecnie bezrobotny". Nie podał żadnych danych dotyczących zobowiązań i stałych wydatków. Skarżący, wykonując zobowiązanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową, majątkową oraz rodzinną nadesłał: 1. oświadczenie, z którego wynika, że: skarżący nie posiada zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, gdyż nie zarejestrował się w urzędzie pracy; nie pobiera jakichkolwiek świadczeń z urzędu pracy oraz innych instytucji budżetowych świadczących działalność zapomogową; jest kawalerem; obecnie mieszka u mamy i pozostaje na jej utrzymaniu oraz partnerki, koszty pełnomocnictwa ponosi mama; skarżący potrzebuje na konieczne utrzymanie kwoty [...] zł, na podstawowe artykuły żywnościowe oraz podstawowe środki potrzebne do minimalnego funkcjonowania; skarżący nie posiada tytułów prawnych do lokali mieszkalnych w [...], w związku z czym nie ponosi kosztów ich utrzymania; 2. wyciąg z rachunku bankowego w banku [...] zestawienie operacji za okres 01.09.2016 r. do 09.03.2017 r., którego saldo końcowe wynosiło minus [...] zł; 3. wydruk PIT/ZG - Informacja o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku w roku 2015 (dochód w wysokości [...] zł); 4. wydruk PIT-36 zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2015 r. (łączne przychody z wysokości [...] zł, dochody [...] zł, należna zaliczka na podatek [...] zł, nadpłata w kwocie [...] zł); 5. wydruk PIT-37 za 2016 r. (przychód z innych źródeł w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [..] zł, należne zaliczki [...] zł, nadpłata w kwocie [...] zł); 6. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 1 marca 2017 r. skierowane do [..] na kwotę łącznie [..] zł wraz z kopią tytułu wykonawczego z dnia 3 lutego 2017 r. W związku z tym, że złożone oświadczenia w zakresie sytuacji rodzinnej i możliwości finansowych skarżącego budziły wątpliwości, pismem z dnia 21 marca 2017 r został on ponownie wezwany o nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, dotyczących wysokości miesięcznych dochodów i stanie majątkowym matki oraz partnerki, na których utrzymaniu według oświadczenia pozostaje i z którymi mieszka. Skarżący powyższe wezwanie odebrał w dniu 23 marca 2017 r. i nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważyć należało, co następuje: Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...]zł. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 –dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne art.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dalszych informacji i dokumentów należy stwierdzić, że złożone oświadczenia nie są pełne i nie obrazują rzetelnie sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o braku po jego stronie środków pieniężnych. Z wniosku wynikało bowiem, że skarżący jest bezrobotny i pozostaje bez środków do życia. Nie wskazano żadnego majątku, osób we wspólnym gospodarstwie ani stałych wydatków. Wykonując pierwsze wezwanie do uzupełnienia powyższych oświadczeń, skarżący ujawnił, że mieszka z matką i partnerką, które ponoszą koszty jego utrzymania, na co potrzebuje kwotę [...] zł, nadto nie otrzymuje żadnych świadczeń z urzędu pracy i innych instytucji, nie jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy. Z dokumentów wynika także, że w 2015 r. wykazał dochody z zagranicy w wysokości [...] zł oraz przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, zaś w 2016 r. przychody z innych źródeł w kwocie [...] zł (PIT/ZG, PIT-36, PIT-37). Skarżący udokumentował stan zadłużenia i okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy nie kwestionuje powyższych oświadczeń i informacji dotyczących skarżącego. Faktycznie mogą one świadczyć obecnie o braku możliwości samodzielnego zgromadzenia środków na poniesienie kosztów sądowych. Niemniej jednak, jest oczywiste, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. W tym miejscu należy zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Pamiętać także należy o wzajemnych obowiązkach między rodzicami i dziećmi wynikającymi z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.; zwanej dalej: "k.r.o."). Zgodnie z treścią art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zaś art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Ponadto zgodnie z utrwalonymi poglądami w doktrynie prawa, konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15.04.2016 r., sygn. akt II FZ 220/16, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). To oznacza, że możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia ten w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Brak oświadczeń w tym zakresie wpływa negatywnie na ocenę wniosku. Skarżący został wezwany po raz drugi do uzupełnienia wniosku o informacje dotyczące sytuacji majątkowej, wysokości dochodów oraz wydatków osób bliskich, gdyż nie było jasne, czy sytuacja tych osób ma wpływ na możliwości płatnicze strony. Zobowiązanie to pozostawił bez żadnej odpowiedzi. Należało zatem uznać, że skarżący nie podał rzetelnych informacji o osobach faktycznie wspólnie mieszkających, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pod wskazywanym adresem oraz o tym, jakie są ich możliwości finansowe oraz ogólne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ani jak rozkłada się ciężar ich ponoszenia na poszczególne osoby, w konsekwencji jaki to ma wpływ na zdolność skarżącego do poniesienia opłaty sądowej w kwocie [...]zł i ewentualnie dalszych kosztów postępowania. Wobec tego, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji finansowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Jak to bowiem słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu nawet częściowo partycypować w kosztach postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.