I SA/Sz 134/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 134/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osiąganych w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za 2009 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 12 stycznia 2016 r. .M.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osiąganych w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania rodziny, nie ma majątku, oszczędności, nieruchomości ani ruchomości. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną A., a na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje dzieci w wieku [...] lat. W małżeństwie Skarżącego istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona jest właścicielką domu w [...] r. Rodzina utrzymuje się z zarobków żony Skarżącego, których źródłem jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę i prowadzona przez nią działalność gospodarcza, z której otrzymuje dochody w wysokości netto, odpowiednio: [...] zł. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku na znaczne zobowiązania, w tym kredytowe (kredyt mieszkaniowy [...] CHF, kredyt związany z działalnością [...] zł, debet – kredyt odnawialny [...] zł, leasing samochodu [...] zł). Do wniosku dołączył kopię umowy kredytowej z 2012 r. na kwotę [...] zł z ostatnią ratą przypadającą na dzień 19 grudnia 2015 r.; kopię umowy kredytowej z 2014 r. na kwotę [...] zł rata w wysokości [...] zł; kopię umowy kredytowej z 2012 r. na zakup środków transportu; kopie umowy leasingu operacyjnego z 2013 r. maszyny do drewna – prasa próżniowa; dwie faktury "klienta" ".P. z sierpnia 2015 r. na łączną kwotę brutto [...] zł; preliminarz płatności związany z fakturami formy Skarżącego wystawionymi w okresie od 13 marca 2015 r. do 1 marca 2016 r., wydruk księgowy rozrachunki z kontrahentem "P. . Dołączone umowy związane były z działalnością gospodarczą Skarżącego. Następnie w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący nadesłał: dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków tytułem opłat za wodę, gaz, energię elektryczną; wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów P. za 2014 r. z zaewidencjonowanym przychodem [...] zł, kosztami [...] i dochodem w wysokości [...] zł oraz za styczeń i luty 2016 r. z przychodem [...] zł, kosztami [...] zł i dochodem [...] zł; zeznanie podatkowe Skarżącego za 2015 r. z zadeklarowanymi: przychodem [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...] zł; umowę majątkową małżeńską z dnia 31 lipca 2012 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie Skarżącego; wydruk z rachunku bankowego Skarżącego (firmowego) za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; wydruk z rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; zaświadczenie biura rachunkowego z dnia 24 marca 2016 r. o wysokości dochodu żony Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności za okres od września 2015 r. do lutego 2016 r. oraz o wysokości średniego dochodu za ww. okres w kwocie 1.168,66 zł; zaświadczenie Zespołu Szkół [...] (pracodawca żony Skarżącego) o zatrudnieniu A.N. od 2 listopada 2015 r. na czas nieokreślony na stanowisku sekretarz oraz o wynagrodzeniu w wysokości [...] zł netto (brutto [...] zł); zeznanie podatkowe żony skarżącego (PIT-36) za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem ze stosunku pracy [...] i dochodem [...] zł oraz z działalności gospodarczej (działalność usługowa), odpowiednio: [...] zł i [...] zł; zeznanie podatkowe żony skarżącego (PIT-36) za 2014 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł i dochodem [....] zł; wyciągi z rachunków bankowych żony skarżącego (rachunek firmy usługowej "A." oraz rachunek osobisty) za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; wyciągi z rachunków bankowych Skarżącego (rachunek związany z działalnością gospodarczą P. oraz rachunek osobisty) za okres 15 stycznia do 20 marca 2016 r. Postanowieniem z 29 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez Skarżącego stwierdził, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na niewykazanie przez niego, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów utrzymania. Po dokonaniu analizy dokumentów źródłowych nadesłanych do akt sprawy, referendarz sądowy podkreślił, że żona skarżącego dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości pozwalającej na ewentualne wsparcie męża w zakresie zainicjowanych postępowań sądowoadministracyjnych stosownie do obowiązku alimentacyjnego i obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, który wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i orzeczenia separacji. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżący złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw wskazał, że dochód za 2014 r. został spożytkowany na bieżące potrzeby zakładu, utrzymanie rodziny i zapłatę części zaległych zobowiązań podatkowych i ZUS a zatem po zapłaceniu tych zobowiązań Skarżący nie posiada tych pieniędzy. Jak zaznaczył Skarżący, dochód ten nie został spożytkowany na polepszenie statusu Skarżącego ani jego majątku lecz na zapłatę należności Skarbu Państwa. Z kolei dochód za rok 2015 w kwocie [...] zł został przeznaczony na spłaty zobowiązań wobec Skarbu Państwa, dochód za 2016 r. za miesiące styczeń i luty w wysokości [...] zł jest dochodem wirtualnym bowiem Skarżący wystawił faktury sprzedaży z odroczonymi płatnościami i do dnia dzisiejszego tych pieniędzy nie otrzymał. Po drugie z uwzględnieniem kolejnego miesiąca marca 2016 r. dochód wynosi już [...] zł (za miesiące styczeń, luty, marzec 2016 r.) narastająco czyli zmniejszył się o około [...] zł. Reasumując, Skarżący podtrzymał, że osiągane dochody i posiadane zaległości wobec budżetu Skarbu Państwa nie pozwalają na zapłatę jakichkolwiek opłat sądowych. Skarżący wskazał również, że załącza wydruk księgowy z rozliczeń za miesiące styczeń, luty, marzec 2016 r. jednakże powyższego wydruku nie załączył do sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – zwanej dalej "p.p.s.a"), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do z art. 260 § 3 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis od skargi w kwocie [...] zł. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Dokonując analizy wniosku Skarżącego, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy, oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącego oraz jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wysokości wpisu od skargi, słusznie uznał, że Skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Jak wynika bowiem z dokumentów dołączonych przez Skarżącego do akt sprawy uzyskuje on znaczne przychody z prowadzonej dzielności gospodarczej w zakresie produkcji wyrobów stolarskich ciesielskich pod firmą P.z której wykazał za 2104 r. dochód [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł), za 2015 rok także dochód [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł), z kolei w okresie styczeń – luty 2016 r. zaewidencjonował przychód [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł. Z powyższego wynika, że aktualnie Skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości średnio [...] tys. zł miesięcznie. W sprzeciwie Skarżący wskazał, że jego dochód z uwzględnieniem marca 2016 r. zmniejszył się o [...] zł, jednakże pomimo twierdzenia o dołączeniu wydruku księgowego z rozliczeń za styczeń, luty, marzec 2016 r. takiego dokumentu nie załączył. Natomiast, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, Skarżący na urzędowym formularzu PPF wykazał jedynie dochody żony w łącznej wysokości 2.650 zł netto oraz zobowiązania związane kredytami zaciągniętymi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym miejscu podkreślić należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że przedsiębiorca powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Wnosząc skargę, Skarżący powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i dokonać zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych we własnym budżecie, a nie przerzucać koszty te na budżet państwa. Natomiast fakt posiadania zobowiązań wynikających z tytułu zaciągniętych kredytów będących zobowiązaniami cywilnoprawnymi nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego należących do zobowiązań publicznoprawnych. Jak wynika z dokumentów dołączonych do akt sprawy żona Skarżącego otrzymuje dochody z tytułu umowy o pracę na stanowisku sekretarza w Zespole Szkół [...] w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...] zł miesięcznie (średnia z ostatnich szczęściu miesięcy, roczny przychód za 2015 r. [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł), co daje łącznie dochód w wysokości [...] zł. Z kolei miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny, obejmujące opłaty za gaz, energie elektryczną, wodę, wywóz nieczystości wynoszą ok. [...] zł. Natomiast z analizy wyciągów bankowych wynika, że żona Skarżącego dokonała w okresie od stycznia do marca 2016 r. wpłat gotówki na wspólny rachunek bankowy małżonków N. (tzw. wpłaty własne) w wysokości [...] zł (wpłata z dnia 20 stycznia 2016 r. kwoty [...] zł k. 78 i z dnia 19 lutego 2016 r. kwoty [...] zł k.74). W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe, podnieść należy, iż pomimo obowiązującego w małżeństwie Skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej pomiędzy Skarżącym a jego żoną, żona Skarżącego dysponuje środkami pieniężnymi, którymi mogłaby wesprzeć męża w zakresie opłaty sądowej w sprawach sądowowadministracyjnych zainicjowanych przez jego skargi (sprawy I SA/Sz 134-136/16, wpis w łącznej wysokości 2.132 zł). Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, LEX 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, LEX 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, LEX 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, LEX 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy, słusznie przyjął, iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, LEX nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.