I SA/Sz 178/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], [...]([...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Siman Polska Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W treści skargi skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że aktualnie nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi, która wynosi [...] zł oraz innych opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. W chwili obecnej Spółka nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów. Na rachunku bankowym posiada debet w wysokości [...] zł. Podała, że stan środków w kasie na dzień złożenia oświadczenia wyniósł [...] zł. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nadesłała: 1. zeznanie [...] za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł), 2. zeznanie [...] za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł), 3. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2016 r., 4. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 30 czerwca 2017 r., 5. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2017 r., 6. wyciągi z rachunku bankowego Spółki oraz rachunków pomocniczych za okres od października 2017 r. 31 marca 2018 r., 7. okresowe zestawienie stanów i obrotów kont za okres 30.06.2017 r.-31.12.2017 r., 8. deklaracje [...] za okres od września 2017 r. do marca 2018 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym, 9. raporty kasowe Spółki za okres od 1 lutego do 25 kwietnia 2017 r., 10. Akt założycielski Spółki, 11. wniosek o ogłoszenie upadłości spółki obejmującej likwidację majątku dłużnika datowany na 14 kwietnia 2018 r., 12. umowę sprzedaży przedsiębiorstwa z dnia 25 kwietnia 2017 r. Odnośnie do dopłat pełnomocnik Spółki oświadczył, że takowe nie były dokonywane, wobec czego skarżąca nie jest w stanie przedłożyć żadnego dokumentu w tym zakresie. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na Skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wykazaną sytuację finansową Spółki, stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając przedłożone w niniejszej sprawie oświadczenia i dokumenty, stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Spółka nadesłała materiał obejmujący szereg dokumentów (m.in. bilanse, rachunki zysków i strat, kopie rocznych zeznań podatkowych za 2016 i 2017 r., deklaracje [...] za okres od września 2017 r. do marca 2018 r., zestawienie sald i obrotów, raporty kasowe za 2017 r., wyciągi z rachunków bankowych, wniosek o ogłoszenie upadłości, umowę sprzedaży przedsiębiorstwa), na podstawie których referendarz sądowy ocenił, że Spółka powinna partycypować w kosztach postępowania pomimo wykazywanych trudności finansowych, przedstawione dane nie przekonują bowiem o zasadności udzielenia pomocy w niniejszej sprawie, pomimo wysokości ustalonego wpisu. Skarżąca twierdzi, że nie posiada aktywów trwałych i nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś w kasie spółki pozostaje tylko kwota [...]zł. Jednakże oceniając sytuację Spółki należy zwrócić uwagę na wysokość uzyskiwanych wcześniej przez nią znacznych przychodów (w latach 2016 i 2017 zaewidencjonowała przychody w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł), które świadczą o posiadaniu znacznego potencjału finansowego, w okresie kiedy to prowadzone było postępowanie zakończone obecnie zaskarżoną decyzją. Na zasadność wniosku nie może mieć wpływu fakt wykazywania strat w zeznaniach podatkowych, która oznacza jedynie, że w danym roku zostaje zmniejszony dochód do opodatkowania. Wiadome jest powszechnie, że istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Działanie takie jest zrozumiałe z punktu widzenia racjonalnego przedsiębiorcy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie nie ma to jednak wpływu na ocenę możliwości finansowych przedsiębiorcy dokonywaną przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. O potencjale finansowym Spółki świadczą obroty na jej rachunkach bankowych w 2017 r., bez znaczenia pozostaje źródło pochodzenia tych środków (kredyt operacyjny), wybór metody finansowania działalności należy bowiem do przedsiębiorcy i automatycznie nie świadczy o złej kondycji finansowej. Wskazać należy, że Spółka o ewentualnej konieczności ponoszenia kosztów sądowych wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi i jako podmiot profesjonalnie prowadzący działalność gospodarczą powinna była zabezpieczyć środki na ten cel. Na marginesie, należy zwrócić też uwagę na okoliczność, iż Skarżąca pomimo jak twierdzi trudności finansowych, które – jak należy rozumieć jej wniosek - mogą być pogłębione przez uiszczenie opłaty sądowej, zabezpieczyła środki na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – adwokata, które to wydatki ponosi od czasu postępowania kontrolnego, czyli od 2015 r. Tymczasem do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się Skarżąca, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania, Spółka powinna była zatem w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Planowanie wydatków bez uwzględnienia konieczności poniesienia kosztów sądowych, jest naruszeniem równoważnego traktowania swoich powinności finansowych, natomiast strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie SA w G. z 9 lipca 1992 r., I ACz [...], "Wokanda" 1993, nr [...], s. 32). Należy podkreślić, iż w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (dostępne na stronie [...]). Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zdaniem referendarza sądowego, okoliczność powyższa nie została w sposób wystarczający potwierdzona, brak jest bowiem na przedłożonym dokumencie (pismo z dnia 14 kwietnia 2018 r.) żadnej adnotacji, czy prezentaty właściwego sądu gospodarczego, jak też nie nadesłano żadnego innego dowodu, z którego wynikałoby złożenie wniosku w sądzie. Ze znajdującego się w aktach odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego również nie wynikają żadne wpisy zarówno o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy choćby zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie można zatem uznać automatycznie, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie. Nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy Skarżącej także na podstawie pozostałych przedstawionych argumentów Skarżącej, a więc że określona zaskarżoną decyzją zaległość w kwocie [...]zł jest jedynym wymagalnym zobowiązaniem Spółki, wynikającym z nieopłaconej przez inny podmiot faktury. Stwierdzić bowiem należy, że zarówno należności z tytułu podatków jak i należności z tytułu opłat sądowych są dochodami Skarbu Państwa, zaś konieczność zapłaty jednych nie stanowi uzasadnionej podstawy do zwolnienia z innych należnych Państwu opłat (dochodów). Ewentualne przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni w postaci zwolnienia od kosztów sądowych z powodu konieczności spłaty zaległości podatkowych, oznaczałoby nic innego jak, akceptację działań strony, prowadzących do powstania zaległości podatkowych i postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli i osób prawnych terminowo i rzetelnie rozliczających się z budżetem państwa. Przesłanką do uwzględnienia wniosku nie może być też sprzedaż przedsiębiorstwa w kwietniu 2017 r., gdyż podlegało to również swobodnej decyzji Skarżącej. Działanie takie nie jest sprzeczne z prawem i z punktu widzenia Skarżącej może być racjonalne, niemniej jednak kluczowe znaczenie ma fakt, iż Skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący rozpoznającego wniosek, jakie nadzwyczajne przyczyny gospodarcze zmusiły ją do dokonania takiej czynności. Na marginesie odnotowano, że umowa sprzedaży zawarta została z jedynym wspólnikiem Spółki, prowadzącym indywidualną działalność gospodarczą pn. [...] A. P. za cenę [...] zł i wspólnik na mocy postanowień umowy przyjął z chwilą nabycia solidarną odpowiedzialność z tytułu zobowiązań z kontrahentami (z dostawcami, usługodawcami, z bankami), a także wynikające ze stosunków pracy. W ocenie referendarza sądowego, wartość osiąganych przez Skarżącą w 2016 r. i 2017 r. przychodów, jak cena sprzedaży, jak i zawarcie transakcji z samym sobą, sugeruje, że sprzedaż ta nie była spowodowana nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście prowadzonego od 2015 r. postępowania kontrolnego i wydania decyzji określających zobowiązanie podatkowe – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Nie umknęło rozpoznającemu wniosek, że z analizy przedłożonych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową Spółki wynika, że w 2017 r. w ciągu kilku miesięcy doszło do znacznego uszczuplenia majątku Spółki (k. 129 stan kasy na dzień 28 lutego 2017 r. [...] zł, a już 25 kwietnia 2017 r. stan kasy wynosił [...] zł – k. 130). Z bilansu natomiast wynika, że na 31.12.2016 r. aktywa trwałe wynosiły [...] zł, zaś kapitał własny [...] zł, z kolei już w bilansie na 30 czerwca 2017 r. brak jest jakichkolwiek aktywów trwałych, a kapitał własny wynosił [...] zł. Nie może ulegać wątpliwości, że Skarżąca powstała w celu prowadzenia działalności gospodarczej i w stosunkach z innymi podmiotami kształtuje swoje interesy i realizuje je tak samo, jak każdy inny podmiot gospodarczy, kierując się kalkulacją ekonomiczną, względami rentowności i opłacalności. W sytuacji ich braku stawia to pod znakiem zapytania zasadność dalszego jej funkcjonowania, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę, że majątek Spółki jest własnością jej wspólników, a wszelkie jej działania mają być nakierowane na ochronę ich interesów. Celem funkcjonowania Spółki jest prowadzenie działalności gospodarczej na zasadach rachunku ekonomicznego, zapewniającej korzyści swoim wspólnikom. Skarżąca nie może jednak przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnuje ze źródła przychodu. Wskazać wreszcie należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, aby podejmowała dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na choćby częściowe ich pokrycie. Ze złożonego wniosku nie wynika, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że jak twierdzi nie posiada żadnego majątku i przychodów, a jedynie zobowiązanie w kwocie [...]zł. Ponownie podkreślić należy, że z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu Spółki czy postępowaniu upadłościowym. Ponadto, poza tym, że Spółka w urzędowym formularzu PPPr wskazała, że zakres prowadzonej działalności obejmuje działalność agentów zajmujących się sprzedażą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, informacja KRS Dział 3 Rubryka 1 Przedmiot działalności wskazuje, że działalność ta obejmuje aż 133 pozycji i nie wskazano tam przeważającego rodzaju działalności. W tym kontekście powołać należy pogląd Sądu Najwyższego, zawarty w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Wskazać też należy, że Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, co oznacza, że ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1577), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (vide np.: postanowienia NSA: z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14; z dnia 12 czerwca 2014 r., II FZ 731/14 – II FZ 745/14; z dnia 1 lipca 2014 r., II FZ 1362/13 – II FZ 1369/13, II FZ 1381/13 – 1382/13, II FZ 1414/13 – II FZ 1427/13; z dnia 1 sierpnia 2014 r., II FZ 1189/14, II FZ 1234/14 – II FZ 1235/14; z dnia 21 sierpnia 2014 r. II FZ 1283/14; z dnia 10 października 2014 r., II FZ 1336/14 – II FZ 1337/14; z dnia 4 listopada 2014 r., II FZ 1720/14 – II FZ 1734/14; z dnia 5 listopada 2014 r., II FZ 1750/14 – II FZ 1755/14, postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 343/17, z dnia 13 grudnia 2017 r., www.cbois.nsa.gov.pl). Podjęcie takich działań, oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Brak zaś informacji o staraniu się o dofinansowanie spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Zauważyć należy, że Skarżąca ma jednego wspólnika, który prowadzi działalność gospodarczą. Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów mających świadczyć o braku możliwości dofinansowania Spółki w formie dopłat przez swojego wspólnika, czy udzielenia pożyczki, złożone w tym zakresie ogólne oświadczenie pełnomocnika uznać należy, za niewystarczające, aby przyjąć jednoznacznie, że Spółka nie może skorzystać w żadnym zakresie z opisanego źródła dofinansowania (tj. z pomocy jej wspólnika i członka zarządu). Konkludując, zdaniem referendarza sądowego, z przedstawionych powyżej przyczyn, Strona, pomimo trudności finansowych, braku majątku, znacznego zadłużenia wynikającego z zaskarżonej decyzji, nie wykazała, że nie była i nie jest w stanie zdobyć środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Nie chodzi tu bowiem jedynie o brak środków pieniężnych na rachunku bankowym, czy w kasie przedsiębiorstwa lecz o pełną finansową niemożność poniesienia opłat związanych z postępowaniem sądowym. Przyjęcie argumentacji Skarżącej i poprzestanie na niej prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności z uwagi, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.