I SA/Sz 20/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. oraz za styczeń 2009 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, po wznowieniu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący [...], składając skargę na powołaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...], zwrócił się z wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż płaci alimenty na rzecz syna [...] (tytuł wykonawczy w postaci aktu notarialnego Rep A Nr [...] zł) oraz córki [...] (akt notarialny Rep A Nr [...] na kwotę [...] zł) oraz płaci co miesiąc odszkodowanie w kwocie po [...] zł (wynikające z wyroku Sądu sygn. akt [...] na kwotę [...] zł). Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o majątku wpisał budynek magazynowo - biurowy, wskazując, że wobec tej nieruchomości toczy się postępowanie komornicze .Skarżący nie wykazał żadnego innego majątku w postaci wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.). W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący podał, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2015 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową i stan rodzinny, przedłożył: - kopię zawiadomienia dłużnika z dnia 9 stycznia 2014 r. o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, położonej [...] wyznaczonym na dzień 14 stycznia 2014 r.; - dwie kopie potwierdzenia przelewu dokonanego przez [...] tytułem alimentów kwoty [...] zł na rzecz [...]; - kopię umowy najmu nieruchomości na cele użytkowe z dnia 1 marca 2013 r. i dwa aneksy do tej umowy obniżające czynsz za lokal z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł; Skarżący złożył także dodatkowe oświadczenia w zakresie: 1) sytuacji mieszkaniowej, wyjaśniając że w dalszym ciągu nie posiada stałego miejsca zamieszkania i nie ponosi wydatków na konieczne utrzymanie, a także że nie mieszkają z nim inne osoby; 2) rachunków bankowych, wyjaśniając że nie posiada rachunków oszczędnościowych ani lokat ani też kart kredytowych i kredytów; 3) alimentów, wyjaśniając że ze względu na brak rachunku bankowego opłacane są w ten sposób, iż kwoty należne z tytułu czynszu najmu nieruchomości wpływają na rachunek bankowy żony skarżącego, która z kolei przelewa te środki pieniężne na rachunek bankowy syna [...]powyższe potwierdzają bankowe dowody dokonania takich przelewów; 4) licytacji posiadanej nieruchomości, wyjaśniające, że zgodnie z uzyskaną informacją telefoniczną w dniu 30 stycznia 2015 r. akta postępowania egzekucyjnego w sprawie [...] zostały wraz z pismem z dnia 31 grudnia 2014 r. przesłane do właściwego sądu celem ustalenia terminu pierwszej licytacji. Ponadto z ustaleń poczynionych w innym postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy, przeprowadzonych w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 969/14 i I SA/Sz 970/14, wynika, że skarżący jest żonaty z [...]; nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego; między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa od 1995 r.; nie posiada majątku wspólnego z żoną ani umowy o podziale tego majątku, gdyż umowa ta znajduje się u żony. W rocznych zeznaniach podatkowych za 2012 r. i za 2013 r., skarżący zadeklarował: - za 2012 r. przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [..] zł, dochód w wysokości [...] zł; - za 2013 r. przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]zł, dochód w wysokości [...] zł, przychody z najmu w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł. Na podstawie powyższych ustaleń w dniu 11 lutego 2015 r. referendarz sądowy wydał postanowienie, w którym uznając, że skarżącego jest stać na poniesienie kosztów sadowych odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 25 lutego 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) [...] złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zarzucił postanowieniu referendarza sądowego błędną ocenę jego sytuacji życiowej oraz finansowej, wskazując, że nie jest w stanie zaoszczędzić z dochodów w kwocie [...] zł brutto miesięcznie ([....] zł netto) środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych, gdyż cała kwota jest przeznaczana na koszty utrzymania , w tym wydatki żywnościowe, mieszkaniowe i komunikacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc się do podnoszonych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego twierdzeń należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Ponadto, przyjmuje się, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach aż do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny, dopiero gdy tak poczynione oszczędności okażą się nie wystarczające możliwe jest przyznanie prawa pomocy. Jak trafnie wskazuje to orzecznictwo udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GZ 161/07, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów z którego otrzymuje miesięczne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na stanowisku prezesa zarządu spółki kapitałowej w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Nie udokumentował ponoszenia żadnych stałych opłat za mieszkanie, gdyż, jak twierdzi, nie posiada mieszkania, przebywa czasowo u znajomych. Skarżący oświadczył, że całość dochodów wydatkuje na konieczne utrzymanie. W ocenie Sądu, poczynienie zatem stosownych ograniczeń w dokonywanych przez skarżącego wydatkach, pozwoli na zgromadzenie środków koniecznych do uiszczenia kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy to wpis od skargi w kwocie [...] zł. Ponadto, skarżący nie wykazał żadnych wyjątkowych okoliczności, choćby związanych ze stanem zdrowia, uniemożliwiających mu podjęcie dodatkowego zatrudnienia w celu poprawy swojej sytuacji finansowej. Należało także zauważyć, że skarżący posiada nieruchomość o wartości znacznie przekraczającej wartość należnych kosztów sądowych. Nieruchomość ta jest wprawdzie zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, obciążona hipotecznie z tytułu umów alimentacyjnych i umów kredytowych, ale skarżący jak dotychczas nie uprawdopodobnił za pomocą aktualnych dokumentów źródłowych, że z tych powodów ma ograniczoną możliwość uzyskania z niej dodatkowych dochodów. Zdaniem Sądu, należało zatem uznać, że ze względu na wielkość i rodzaj posiadanego obiektu skarżący ma możliwość uzyskiwania z tej nieruchomości środków pieniężnych w kwotach wyższych niż wykazywane. Należało zauważyć, że przedmiotowa nieruchomość to grunty i budynki magazynowo-biurowe, a jej wartość rynkowa została oszacowana na kwotę [...] zł. W chwili obecnej jest przedmiotem najmu na cele użytkowe, prowadzona jest tam hurtownia kosmetyków przez [...], a więc pracodawcę skarżącego. Ponadto należało nadmienić, że umowa najmu została zawarta przez [...] występującego w podwójnej roli jako właściciel nieruchomości i komplementariusza reprezentującego ww. spółkę. Czynsz najmu z ustalonej w 2013 r. kwoty [...] zł, został obniżony do kwoty [...] zł, co zostało uzasadnione nieuregulowaniem w znacznej części zobowiązań skarżącego wobec ww. spółki. Czynsz ten w całości jest przekazywany na zobowiązania alimentacyjne skarżącego. Jest to jedyny wykazany dochód uzyskiwany z przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że uzyskiwanie tak niskich dochodów z czynszu najmu jest uzasadnione gospodarczo i racjonalne, zwłaszcza w sytuacji - jak twierdzi – zarabiania najniższej pensji krajowej, nieposiadania mieszkania i znajdowania się na skraju ubóstwa. Brak w chwili obecnej pełnego wykorzystywania nieruchomości, obciąża jej właściciela (współwłaściciela) i nie może stanowić atrybutu do uzyskania zwolnienia od kosztów, które w efekcie oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie - na współobywateli jako podatników. Co do zasady bowiem skarżący posiadający jakikolwiek majątek powinien partycypować w kosztach postępowania. Biorąc bowiem pod uwagę majątek skarżącego, w postaci wyżej opisanej nieruchomości, można zatem poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych ( por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W ocenie Sądu, powyższe okoliczności powodują istotne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń o braku środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania sądowego. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, nie mieszka z żoną, nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego, między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. W odniesieniu do przedstawionego stanu faktycznego wskazać należy, że fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie zwalnia skarżącego od obowiązku przedstawienia pełnej sytuacji rodzinnej, w tym chociaż przybliżonych dochodów i stanu majątkowego małżonki. Opisana sytuacja rodzinna nie jest bowiem okolicznością przemawiającą automatycznie za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego (obowiązek taki wynika z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka – skarżący nie złożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie sytuacji finansowej małżonki. Co więcej, tylko na podstawie ustaleń dokonanych w innej sprawie rozpoznawanej przed tutejszym Sądem, a w tej sprawie dopiero po wezwaniu, można było pozyskać informacje o stanie cywilnym wnioskodawcy. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dodatkowego dochodzenia w tym zakresie, to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Skarżący nie podał więc pełnej informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej, która niewątpliwie ma wpływ na ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych, co musi skutkować odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że obowiązek niesienia wsparcia finansowego pomiędzy małżonkami obejmuje również pomoc w uiszczeniu kosztów sądowych. Analiza zatem całościowa sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego nie doprowadziła do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie sposób bowiem racjonalnie przyjąć, aby skarżący znajdował się w stanie ubóstwa. Skarżący ma zdolność zarobkowania, nie wykazał aby nie miał możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Posiadany przez skarżącego majątek znacznej wartości – nieruchomość użytkowa - nawet przy braku oszczędności i przejściowych trudnościach finansowych, potencjalnie umożliwia zdobycie dodatkowych środków pieniężnych. Ponadto skarżący ma możliwość takiego zaplanowania wydatków aby ponieść koszty związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wreszcie skarżący, będąc w związku małżeńskim ma możliwość zwrócenia się do żony o udzielenie pomocy choćby w formie pożyczki, która w ocenie Sądu będzie w stanie spłacić. Wnioskodawca, decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, winien był liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Powyższe okoliczności muszą zostać wykazane przez wnioskodawcę ponad wszelką wątpliwość, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu.