I SA/Sz 378/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...]; [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] z tytułu odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. K., pismem z dnia [...], złożył skargę na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S., wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżący podniósł, że sytuacja finansowa nie pozwala jemu na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż obecnie pracuje na umowę o pracę za wynagrodzeniem w wysokości [...]. Z tytułu prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej skarżący posiada zobowiązanie na kwotę ok. [...], w tym zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego oraz wierzycieli prywatnych, w związku z którymi wobec skarżącego jest prowadzonych ok. [...] postępowań egzekucyjnych z posiadanych nieruchomości, tj. domu w B. oraz z nieruchomości rolnej w K. Skarżący ma [...] dzieci, które mimo pełnoletności są jeszcze na utrzymaniu rodziców w związku z nauką, i które mieszkają z matką. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, skarżący wpisał "brak". W oświadczeniu o majątku wykazał dom w B. o pow. ok. [...] i wartości ok. [...], działkę rolną nr [...] w B. o pow. [...] o wartości ok. [...], zabudowaną budynkiem mieszkalnym, nieruchomość w K. działka nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] i nr [...] o pow. [...], wierzytelności z tytułu najmu nieruchomości w K. zajęte przez komornika sądowego. Skarżący wskazał także na sygnatury [...] spraw komorniczych prowadzonych przeciwko niemu przez komorników sądowych. W rubryce formularza dotyczącej dochodów podał wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] miesięcznie. Nie podał wysokości stałych wydatków, a jedynie wysokość zobowiązań objętych zajęciem komorniczym na łączną kwotę ok. [...]. Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia [...], wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: 1. zaświadczenie pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów netto z ostatnich sześciu miesięcy, z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na czas nieokreślony dochód netto za ostatnie sześć miesięcy wyniósł [...]; 2. kopię rocznego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym [...] (PIT-37), w którym wykazał przychód ze stosunku pracy w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochody w wysokości [...]; 3. pisma komornika sądowego przy SR [...] z dnia [...] o wysokości dochodzonej zaległości wobec ZUS w kwocie [...] pismo biura rachunkowego z dnia [...] o wysokości zadłużenia skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pn. [...] na kwotę [...], wobec spółki A. Sp. z o.o. z siedzibą K., w wysokości [...]; 4. kopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego z dnia [...]. Przedłożono także oświadczenie pełnomocnika skarżącego, w którym wskazał, że skarżący nigdy nie pozostawał w związku małżeńskim z matką swoich dzieci – I. C. Skarżący mieszka ze swoją konkubiną i dziećmi; dom jest utrzymywany głównie przez konkubinę, zaś skarżący partycypuje w kosztach jego utrzymania oraz utrzymania dzieci, przekazując kwotę ok. [...] miesięcznie, pozostała część wynagrodzenia za pracę przeznaczana jest na bieżące potrzeby związane z zakupem wyżywienia, na którą to okoliczność strona nie posiada dowodów; skarżący nie posiada rachunków bankowych, wynagrodzenie za pracę wypłacane jest w gotówce; odnośnie do nieruchomości położonej w K. i jej zajęcia, pełnomocnik oświadczył, że obecnie komornik skierował do Sądu Rejonowego [...] wniosek o wyznaczenie terminu licytacji, a także że wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za najem nieruchomości na rzecz A. Sp. z o.o. podlega zajęciu przez komornika sądowego P. M. Pismem z dnia [...] skarżący został wezwany do uzupełnienia danych dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wezwanie to obejmowało: oświadczenie skarżącego o wysokości miesięcznych dochodów i stanie majątkowym konkubiny I. C.; wyciągi z rachunków bankowych konkubiny I. C. z ich stanem za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumenty potwierdzające likwidację rachunków bankowych; kopię rocznego zeznania podatkowego I. C. za [...], a także kopie innych deklaracji składanych za ww. okresy (np. z tytułu dochodów z udziałów w zyskach osób prawnych) lub zaświadczenie, że I. C. nie składała za [...] żadnych deklaracji podatkowych; dokumenty potwierdzające kontynuowanie nauki przez dzieci skarżącego oraz oświadczenie skarżącego o ich stanie majątkowym, ewentualnie zaświadczenie z właściwego urzędu pracy, czy dzieci skarżącego są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku; dokumenty potwierdzające wystąpienie przez komornika do sądu o wyznaczenie terminu licytacji nieruchomości położonej w K.; zaświadczenie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] P. M., potwierdzające zajęcie wierzytelności posiadanej przez M. K. wobec A. Sp. z o.o. w K. z tytułu najmu nieruchomości położonej w K. Powyższe wezwanie zostało doręczone do rak pełnomocnika skarżącego w dniu [...]. Skarżący nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważyć należało, co następuje: Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...]. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia [...] sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia [...], sygn. akt I GZ 107/05 –dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia [...], II FZ 498/07 – dostępne w CBOSA). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dalszych informacji i dokumentów, należy stwierdzić, że oświadczenia te budzą wątpliwości co do ich kompletności i wiarygodności. Skarżący podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, ma na utrzymaniu dzieci, które mieszkają z matką, nie posiada oszczędności. Wykazał posiadanie nieruchomości (wyżej opisanych). Wskazał na zadłużenie w kwocie ok. [...], prowadzone postępowania egzekucyjne (powołując sygnatury spraw komorniczych). Uzupełniając dane, Skarżący udokumentował wysokość otrzymywanych dochodów, przychody uzyskane w [...], wysokość zadłużenia. Z oświadczenia pełnomocnika Skarżącego wynika nadto, że Skarżący nie posiada rachunków bankowych. W zakresie sytuacji rodzinnej i ponoszonych wydatków podano, że mieszka z konkubiną, partycypuje w kosztach utrzymania domu i dzieci w kwocie [...]. Odnośnie do nieruchomości podlegającej zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym oraz wierzytelności z najmu nieruchomości, wskazano, że sprawa jest na etapie wyznaczania terminu licytacji, a egzekucja z wierzytelności prowadzona jest przez komornika sądowego P. M. Rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy stwierdza, że podane informacje, faktycznie mogą świadczyć na pierwszy rzut oka, że Strona nie ma możliwości samodzielnego zgromadzenia środków na poniesienie kosztów sądowych. Dochody Skarżącego po zaspokojeniu jego potrzeb życiowych oraz innych wydatków mogą nie wystarczyć na uiszczenie tytułem opłaty sądowej kwoty [...]. Majątek jest zadłużony, jak wynika z dokumentów źródłowych. Niemniej jednak, zauważyć należy, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Nie ulega wątpliwości, że wykazane w formularzu dane dotyczące sytuacji rodzinnej, w powiązaniu z dalszymi ustaleniami, rodzą poważne wątpliwości co do ich kompletności. Skarżący nie usunął tych wątpliwości, pomimo wystosowanego drugiego wezwania, gdyż nie nadesłał żadnych z wymienionych w piśmie z dnia [...] dokumentów, dotyczących sytuacji majątkowej i wysokości dochodów konkubiny oraz dotyczących swoich pełnoletnich dzieci. Skarżący uniemożliwił zatem ustalenie sytuacji majątkowej i wysokości dochodów swoich bliskich, nie jest więc jasne, czy sytuacja ta ma wpływ na możliwości płatnicze Strony. Nie można stwierdzić bowiem, czy Skarżący nie mógłby w celu zdobycia środków pieniężnych zwrócić się o pożyczkę czy darowiznę do konkubiny czy swoich dzieci. Wskazać w tym miejscu wypada, że zgodnie z utrwalonymi poglądami w doktrynie prawa, konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia [...], sygn. akt II FZ 220/16, dostępne w CBOSA). Z okoliczności faktycznych wynika, że Skarżący prowadzi z konkubiną pożycie w taki sposób, jakby byli małżeństwem, mieszkają razem, utrzymują dom i wspólne dzieci. Skarżący zatem, wbrew swoim oświadczeniom, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie "pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć jako stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia [...]., sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak ustalono, łączy ich stosunek służbowy (Skarżący jest zatrudniony na stanowisku prokurenta w spółce, w której udziałowcem i prezesem zarządu jest I. C., zaś drugim udziałowcem jest prawdopodobnie ich syn – D. K.). Unormowania kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 ustawy k.r.o.), a w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia [...]., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia [...], sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. W konsekwencji możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia ten w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać aby to Skarb Państwa był zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Z powyższego wynika, że Skarżący nie podaje rzetelnych informacji o osobach faktycznie wspólnie mieszkających, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pod wskazywanym adresem oraz o tym, jakie są ogólne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani jak rozkłada się ciężar ich ponoszenia na poszczególne osoby. W orzeczeniu z [...] sygn. akt II FZ 1920/14, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej". Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje o sytuacji rodzinnej nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.