I SA/Sz 849/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), , , po rozpatrzeniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego organu z dnia [...] r., określającej S. W. (zwanej dalej "Skarżącą") wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012 w kwocie [...] zł. W opisanym powyżej postanowieniu z dnia [...] r. zawarto pouczenie, że może być ono zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. w terminie 30 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia. Postanowienie to doręczono Skarżącej w dniu 18 maja 2015 r. Termin do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), upływał zatem 17 czerwca 2015 r. (środa). W dniu 17 czerwca 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Skarżąca złożyła skargę na ww. postanowienie bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarga wpłynęła do Sądu 19 czerwca 2015 r. (piątek), a 23 czerwca 2015 r. Sąd przekazał ją Dyrektorowi Izby Skarbowej w Sz., celem nadania jej prawidłowego biegu. Postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. o sygn. akt I SA/Sz 849/15, Sąd odrzucił skargę Skarżącej jako wniesioną z uchybieniem terminowi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Odpis tego postanowienia z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu 22 września 2015 r. Pismem z dnia 24 września 2015 r., nadanym w urzędzie pocztowym w tej samej dacie, Skarżąca złożyła zażalenie na ww. postanowienie Sądu oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając swój wniosek, Skarżąca wskazała, że skargę złożyła w ustawowym terminie, a jedynie wystąpił nieumyślny błąd techniczny w adresowaniu koperty i druku nadawczego. Sąd natomiast odrzucił skargę, argumentując, że została ona złożona po terminie. Odwołując się do art. 65 K.p.a. Skarżąca podniosła, że pomyłka w adresie chociaż jest uchybieniem formalnym, to jednak nie wiąże się dla organu z negatywnymi skutkami, a dla Skarżącej są to znacząco negatywne skutki. Pismem z 26 listopada 2015 r. uzupełniono wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, poprzez dołączenie odpisu jej skargi z dnia 16 czerwca 2015 r. oraz wskazanie okoliczności przemawiających za brakiem winy Skarżącej w jej działaniu. Podniesiono, że skarga Skarżącej została skonstruowana w sposób prawidłowy, określając podmiot, do którego jest kierowana jako Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. To wskazuje, że Skarżąca zdawała sobie sprawę z prawidłowego trybu wnoszenia skargi, a błędne zaadresowanie koperty było niezawinionym wynikiem zwykłej, ludzkiej pomyłki. Podniesiono również, że Skarżąca działała do tej pory bez pełnomocnika, a zatem nie można wymagać od osoby niebędącej prawnikiem staranności tego samego stopnia, jakiej wymaga się od pełnomocnika profesjonalnego. Rygor odrzucenia skargi wydaje się być dotkliwy w stopniu znacznie przekraczającym stopień popełnionego uchybienia procesowego, zwłaszcza biorąc pod uwagę, iż Skarżąca prawdopodobnie nie ma doświadczenia w występowaniu przed sądami administracyjnymi i być może nie posiada szczegółowej wiedzy na temat skutków niektórych, nawet niezawinionych omyłek. Ponadto wskazano, że Skarżąca została pouczona o sposobie wniesienia pisma (co też usiłowała prawidłowo dokonać, na co wskazuje wstępna część skargi), jednakże nie została pouczona o sankcji za niewłaściwe wniesienie pisma. W takiej sytuacji, uznać należy że Skarżąca nie zdawała sobie sprawy z konsekwencji skierowania pisma do niewłaściwego organu. Gdyby zostało wyraźnie wskazane, że należy wnieść skargę do Sądu za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej pod rygorem odrzucenia skargi w wypadku uchybienia terminowi w sytuacji nieprzekazania przez Sąd skargi do właściwego organu w terminie, można by wymagać od Skarżącej staranności wyższego stopnia niż w przedmiotowej sytuacji. Skarżąca zwyczajnie nie miała wiedzy o tym, że skarga wysłana bez pośrednictwa właściwego organu mogła skutkować uchybieniem terminu. Zwrócono także uwagę na trudną sytuację życiową Skarżącej, nawarstwienie się w jej życiu wielu negatywnych zdarzeń (w tym niewypłacenie przez inwestora, z którym zawarła umowę, kwoty [...] zł i koniecznością dochodzenia należności na drodze sądowej, niemożność zapłaty podwykonawcom, którzy już wszczęli przeciwko Skarżącej postępowania egzekucyjne), co ma wpływ na jej samopoczucie oraz racjonalność działań. Wskazano, że błędne wypisanie koperty, w której wysłana została skarga na postanowienie organu, wydaje się być uzasadnione stresem Skarżącej, jaki przeżywa w związku z ostatnimi wydarzeniami. W ocenie Skarżącej, powyższe okoliczności, jak również zasady współżycia społecznego przemawiają za uwzględnieniem jej wniosku. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1007/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżącej na opisane powyżej postanowienie Sądu z dnia 3 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Przy czym, w myśl art. 86 § 2 p.p.s.a., przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (art. 87 § 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Jak wynika z przywołanych powyżej przepisów, przywrócenie terminu jest uwarunkowane łącznym spełnieniem wskazanych w nich przesłanek. Brak choćby jednej z nich uniemożliwia zaś przywrócenie terminu. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca złożyła swoją skargę z uchybieniem trzydziestodniowemu terminowi do jej wniesienia, o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1007/15. Wątpliwości Sądu nie budzi również to, że uchybienie wskazanemu terminowi spowodowało dla Skarżącej ujemne skutki w toku postępowania sądowego w postaci utraty prawa do merytorycznego rozpoznania jej skargi. Niekwestionowane także jest, że składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, Skarżąca dokonała czynności, której nie dokonała w terminie. Złożenie przedmiotowego wniosku nastąpiło zaś w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (22 września 2015 r. – data doręczenia Skarżącej postanowienia z dnia 3 września 2015 r. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia skargi, 24 września 2015 r. r. – data nadania wniosku w urzędzie pocztowym), a wniosek ten nie był przedwczesny, mimo iż Skarżąca wraz z nim złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 3 września 2015 r. o odrzuceniu skargi. Sąd podziela bowiem stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2013 r. o sygn. II OZ 805/13 (dostępne w CBOSA), w którym stwierdzono, że "brak jest podstaw do przyjęcia jako utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiska, że niedopuszczalne jest jednoczesne wniesienie środka odwoławczego od rozstrzygnięcia sądu opartego na fakcie uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności", oraz że "fakt równoczesnego złożenia zażalenia na (...) postanowienie i wniesienia wniosku o przywrócenie terminu nie może uzasadniać stwierdzenia, że wniosek ten jest przedwczesny. Nie ma też żadnych przeszkód, by nie został on rozpoznany w późniejszym czasie, już po rozpoznaniu zażalenia". Sąd zważył przy tym na fakt, że Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do Sądu, pomimo że art. 87 § 3 p.p.s.a., wymaga, by taki wniosek został wniesiony za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Sąd nie uznał jednak, aby mogło to stanowić wystarczającą przesłankę do uznania wniosku za niedopuszczalny w rozumieniu art. 88 p.p.s.a. Zasada składania takiego wniosku za pośrednictwem organu wynika bowiem z tego, że sąd powinien dysponować aktami sprawy, a one pozostają z reguły w posiadaniu organu. Jednak odstępstwo od tej zasady należy przyjąć w sytuacji, gdy skarga została złożona z uchybieniem terminu, strona – nieświadoma tego uchybienia – nie wystąpiła, wraz ze złożeniem skargi, z wnioskiem o przywrócenie terminu, i o zaistniałym uchybieniu dowiedziała się na późniejszym etapie postępowania (np. w chwili otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi). Zatem w takim przypadku, gdy skarga znajduje się już w sądzie wraz z aktami sprawy przekazanymi przez organ, niecelowe byłoby składania wniosku o przywrócenie terminu za pośrednictwem organu i w pełni dopuszczalne jest przyjęcie do rozpoznania wniosku złożonego bezpośrednio do sądu, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1343/2010, LEX nr 743819; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 358/13 - dostępne w CBOSA). Przystępując do merytorycznej oceny wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest w sytuacji, kiedy uchybienie to nie było zawinione przez stronę i na niej spoczywa także obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się do kwestii uprawdopodobnienia okoliczności, wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu należy zauważyć, że zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można się domagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Natomiast przywrócenie może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96, niepubl.), a do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 1977/00, niepubl.). Tak więc, osoba zainteresowana przywróceniem terminu ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić odpowiednią argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, ponieważ braku należytej staranności we wnoszeniu skargi do Sądu nie można kwalifikować jako brak winy. Niewystarczające jest przy tym samo prawidłowe skonstruowanie skargi i właściwe wskazanie w jej treści, do kogo skarga jest adresowana oraz za pośrednictwem jakiego organu ma być wniesiona. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi jest bowiem dochowanie trybu, o jakim mowa w art. 54 § 1 p.p.s.a. Skarżąca sama przyznała, że popełniła omyłkę w adresowaniu koperty. Tymczasem błędne zaadresowanie przesyłki nie może być uznane za przyczynę usprawiedliwiającą uchybienie terminu, gdyż okoliczność ta nie ma charakteru przeszkody niedającej się przezwyciężyć. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że nieprawidłowe zaadresowanie koperty i w konsekwencji przesłanie skargi bezpośrednio do sądu, a nie do organu, świadczy o niedochowaniu należytej staranności przez stronę i stanowi błąd, za który ponosi ona winę (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II FZ 166/05; 16 listopada 2010 r., sygn. akt I FZ 433/10; 23 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 183/11; 9 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 139/12; 13 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 966/13 - dostępne w CBOSA). W ocenie Sądu, usprawiedliwieniem dla nienależytej dbałości o własne interesy nie może być okoliczność, że Skarżąca nie była reprezentowana w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, oraz że pouczenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu nie zawierało klauzuli dotyczącej negatywnych skutków niedotrzymania warunków złożenia skargi. Jak bowiem wynika z treści pisma z 26 listopada 2015 r., działająca samodzielnie Skarżąca dobrze zrozumiała pouczenie o przysługującym jej środku zaskarżenia, a jedynie przez własną nieuwagę postąpiła niezgodnie z nim. Na marginesie wskazać należy, że Sądowi z urzędu wiadome jest, iż nie jest to pierwsza sprawa, w której Skarżąca występuje przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. Skarżąca już wcześniej skutecznie zainicjowała postępowania w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 1462/14 i I SA/Sz 718/15 (w tej sprawie także samodzielnie sporządziła i wniosła skargę, oddając ją w urzędzie pocztowym). Ponadto Sąd rozumie także, że sytuacja życiowa, w jakiej obecnie znajduje się Skarżąca może być trudna i stresująca. Skarżąca nie wykazała jednak, aby w jej przypadku był to stan na tyle nadzwyczajny (tj. nagły czy charakteryzujący się wyjątkowymi okolicznościami przebiegu), że aż utrudniający jej normalne, racjonalne podejmowanie czynności w sprawie. Konkludując, przywrócenie terminu jest instytucją służącą ochronie zainteresowanego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Taka ochrona przysługuje jednak wyłącznie w przypadku, kiedy strona skarżąca nie mogła dokonać czynności procesowej w terminie z przyczyn od siebie niezależnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 707/2004, dostępne w CBOSA). Przyczyn zaś takich w rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako nieuzasadnionego.