I SA/Sz 982/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy kwiecień 2011 r., od czerwca do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy kwiecień 2011 r., od czerwca do grudnia 2011 r. złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą w polegającą na doradztwie w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. Uzasadniając wniosek, spółka wskazała, że od połowy 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia żadnych pracowników, nie realizuje żadnych kontraktów handlowych. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, urządzeń biurowych, nie ponosi wydatków związanych z zapłatą za media (woda, prąd, gaz, telekomunikacja), nie dysponuje oszczędnościami w postaci środków finansowych i nie ma możliwości pozwalających na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi. Wskazano także, że sprawami spółki zajmuje się jedynie jej prezes zarządu, którego działania sprowadzają się do zgodnego z prawem zakończenia spraw związanych z postępowaniem kontrolnym i odzyskaniem dobrego imienia spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych, wysokość zysku za zeszły rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Skarżąca nie podała żadnych informacji na temat rachunków bankowych wykreślając odpowiednie rubryki formularza. Skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. nadesłała następujące dokumenty: 1. kopię zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. o zajęciu rachunku bankowego w [...] Banku z [...] r. na kwotę [...]zł; 2. kopie deklaracji [...] za I i II kwartał 2017 r. (wykazano dostawy [...] zł, nabycia [...] zł); 3. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2015 r. (CIT-8), w którym spółka zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów, dochody [...] zł; 4. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2016 r. (CIT-8), w którym spółka zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów, dochody [...] zł; 5. oświadczenia prezesa zarządu spółki, wskazującego, że nie był sporządzany bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2016 i I półrocze 2017 r.; spółka nie posiada ewidencji stanu środków pieniężnych, a także, że w związku z zablokowaniem rachunku bankowego brak jest możliwości sporządzenia wyciągu; spółka od III kwartału 2017 r. z urzędu została wykreślona z ewidencji VAT, ze względu na zerowe obroty. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Przy czym wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżąca obecnie jest zobowiązana do poniesienia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. i zabezpieczyć środki również na ten cel. Spółka we wniosku oświadczyła, że od 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, nie podpsuje żadnych kontraktów handlowych, nie posiada środków trwałych, nie ponosi żadnych wydatków, nie dysponuje rachunkiem bankowym. Z przedłożonych deklaracji [...] za 2015 i 2016 r. oraz [...] za I, II kwartał 2017 r. wynika, że za wymienione okresy deklarowała zerowe przychody i obroty. Nadesłano także zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego posiadanego w [...] Banku z [...] r. Spółka oświadczyła, że nie sporządziła bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 i 2017 r. została wykreślona z rejestru podatników VAT. Twierdzi też, że nie może przedstawić wyciągów z zajętego rachunku bankowego. W ocenie rozpoznającego wniosek spółka nie przedłożyła wszystkich materiałów, które pozwalałyby na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, w tym przede wszystkim bilansu i rachunku zysków i strat. Trudno bowiem uznać, by sytuację tę w sposób niebudzący wątpliwości obrazowały te dokumenty, które przedłożyła w niniejszej sprawie. Skarżąca z nadesłania jedynie "zerowych" deklaracji podatkowych i informacji o zajęciu rachunku bankowego nie może wywodzić dla siebie pozytywnych konsekwencji w wypełnieniu wezwania do nadesłania wymaganych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Należy bowiem zauważyć, że przede wszystkim sprawozdania z działalności (a więc bilans i rachunek zysków i strat) to dokumenty, które wskazują na stan majątkowy oraz zachodzące w nim zmiany. Ich sporządzenie nie zależy od uznania wnioskodawcy lecz jest jego obowiązkiem wynikającym z ustawy o rachunkowości i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Przy braku tych kluczowych dokumentów i wynikających z nich informacji nie sposób rzetelnie i wiarygodnie ocenić jakim majątkiem spółka faktycznie dysponowała w tych latach, jak nim rozporządzała, na jakie cele przeznaczała, na ile w podejmowanych decyzjach uwzględniała obowiązek ponoszenia danin publicznoprawnych, w tym kosztów postępowań sądowych. Spółka nie przedstawiła żadnego dokumentu świadczącego o zawieszeniu działalności gospodarczej, trudno więc stwierdzić, iżby była zwolniona z obowiązku sporządzania corocznych sprawozdań finansowych. Brak jest też dowodu na to, że spółka została z urzędu wykreślona z rejestru VAT. Za niewiarygodne należy także ocenić oświadczenie spółki, że nie może przedstawić wyciągu z zajętego rachunku bankowego. Brak takiego wyciągu uniemożliwia zweryfikowanie twierdzeń spółki, że nie ma środków pieniężnych i że nie ponosi żadnych wydatków oraz tego czy spłaca zajęcie egzekucyjne, co jest również istotne z puntu widzenia oceny możliwości płatniczych strony. Zaniechanie przez skarżącą powyższych kwestii i przedstawienie jedynie ogólnikowych oświadczeń prezesa zarządu zamiast wskazanej w wezwaniu dokumentacji finansowej oraz ewentualnie innych dokumentów na potwierdzenie wskazywanych okoliczności, spowodowało, że rzetelna ocena jej sytuacji majątkowej nie była możliwa. Przypomnieć należy, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Nie można także uznać automatycznie, aby spółka nie miała żadnej już możliwości zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że w dwóch kolejnych latach wykazuje zerowe przychody i obroty oraz jak twierdzi nie prowadzi działalności gospodarczej. Ze znajdującego się w aktach odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc zatem pod uwagę, że kwota obciążających stronę kosztów procesu nie może być uznana za na tyle znaczącą (wpis od skargi [...] zł), aby niemożliwym było jej poniesienie dla podmiotu gospodarczego, którym strona, pomimo wykazywanych okoliczności, wciąż pozostaje. Ponadto, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). W ocenie referendarza sądowego, spółka w ogóle nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek działania zmierzające do uzyskania środków pieniężnych, aby w kosztach sądowych partycypować chociażby w części. W kontekście powyższego, wskazać należy, że skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, co oznacza, że ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1577), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (vide np.: postanowienia NSA: z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14; z dnia 12 czerwca 2014 r., II FZ 731/14 – II FZ 745/14; z dnia 1 lipca 2014 r., II FZ 1362/13 – II FZ 1369/13, II FZ 1381/13 – 1382/13, II FZ 1414/13 – II FZ 1427/13; z dnia 1 sierpnia 2014 r., II FZ 1189/14, II FZ 1234/14 – II FZ 1235/14; z dnia 21 sierpnia 2014 r. II FZ 1283/14; z dnia 10 października 2014 r., II FZ 1336/14 – II FZ 1337/14; z dnia 4 listopada 2014 r., II FZ 1720/14 – II FZ 1734/14; z dnia 5 listopada 2014 r., II FZ 1750/14 – II FZ 1755/14, postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 343/17, z dnia 13 grudnia 2017 r., www.cbois.nsa.gov.pl). Podjęcie takich działań, oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Brak zaś informacji o staraniu się o dofinansowanie spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Przy czym zauważyć należy, że spółka ma dwóch wspólników, a większość udziałów posiada inna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W ocenie referendarza sądowego, wykazane dane, a także okoliczności, na które powołuje się skarżąca argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy, tj. brak przychodów i środków pieniężnych, brak majątku, zajęcie rachunku bankowego, brak pracowników i nieprowadzenie działalności gospodarczej, będące konsekwencją czy to decyzji i działań spółki, czy też działań jej kontrahentów, czy też organów podatkowych, nie stanowią zatem automatycznie przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.