I SO/Sz 13/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku z jego skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. M. P., w związku z zamiarem wniesienia skargi na opisaną wyżej decyzję złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarga na ww. decyzję została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/[...] Wyjaśnił, że źródłem utrzymania jest średnie wynagrodzenie miesięczne w kwocie netto [...] zł z tytułu zatrudnienia w [...] A. P. w G., które obciążone jest licznymi tytułami egzekucyjnymi w związku z zaległościami wobec urzędu skarbowego. Na jego utrzymaniu pozostaje dwoje niepełnoletnich dzieci w wieku 17 lat. Wnioskodawca nie posiada majątku. Z żoną jest w "faktycznej separacji" i rozdzielności majątkowej. Wskazał na zaciągnięty kredyt hipoteczny z dnia 13 stycznia 2012 r. "dotyczący nieruchomości przy ul. [...] w G. (adres zamieszkania wnioskodawcy). Podał, że koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł. Wnioskodawca przedłożył na wezwanie referendarza dodatkowe dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej, tj.: - kopię umowy kredytu z dnia 13 stycznia 2012 r. wysokości [...] zł na zakup domu na rynku wtórym; - kopię zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o zajęciu wynagrodzenia za pracę, tj.: z dnia 13 lipca 2017 r. z kwotą dochodzonych należności wynoszącą [...] zł oraz z dnia 9 marca 2018 r. – z kwotą [...]zł; - kopię zaświadczenia banku z dnia 25 września 2018 r. o zadłużeniu wnioskodawcy w wysokości [...] zł z tytułu udzielonej w dniu 8.07.2014 r. pożyczki (miesięczna rata [...] zł); - kopię zawartej w dniu 17 maja 2007 r. umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej w małżeństwie wnioskodawcy; - zaświadczenie pracodawcy wnioskodawcy z dnia 25 września 2018 r. o zatrudnieniu i zarobkach potwierdzające, że jest on zatrudniony na czas nieokreślony od dnia 10 maja 2016 r.; średnie wynagrodzenie za ostatnie 6 miesięcy wynosiło brutto [...] zł, netto [...] zł; wynagrodzenie jest obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami egzekucyjnymi; - kopie wyciągów z dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy (stan środków [...] zł, brak transakcji; na drugim rachunku stan środków [...] zł), - zeznania podatkowe wnioskodawcy (PIT-37) o wysokości osiągniętego dochodu w 2016 oraz 2017 r. z zadeklarowanymi przychodami ze stosunku pracy w wysokości odpowiednio; [...] zł (dochód [...] zł) i [...] zł (dochód [...] zł) wraz z informacją PIT/O, - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków związanych z utrzymaniem domu (ul. [...] Pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył decyzji ustalających wnioskodawcy i jego żonie wysokość zobowiązań podatkowych w zakresie podatków lokalnych ani dokumentów potwierdzających spłatę kredytu. Nie przedstawił również żadnych informacji odnośnie do sytuacji finansowej i majątkowej swej żony. Oświadczył jedynie w dniu 17 października 2018 r., że nie prowadzi z żoną A. P. wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ A. P. mieszka w P. ul. [...]; nie prowadzą również żadnych wspólnych spraw majątkowych. Stwierdził, że wezwanie do przedłożenia oświadczenia o stanie majątkowych A. P. jest bezpodstawne. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznający wniosek, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z referendarzem sądowym/sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 lipca 2018 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok, zarejestrowaną w Rep. I SA/Sz pod numerem [...], należny wpis od skargi wynosi [...] zł, a w drugiej zawisłej przed Sądem sprawie o sygn. akt I SA/Sz [...] - [...] zł. Wnioskodawca w złożonym wniosku akcentował niewysokie wynagrodzenie za pracę obciążone zajęciem egzekucyjnym, brak majątku, konieczność utrzymania dwójki 17 letnich dzieci oraz istniejącą w małżeństwie rozdzielność majątkową i faktyczną separację. Przedłożone dokumenty potwierdzają zarówno wskazaną we wniosku wysokość wynagrodzenia (netto [...] zł), prowadzoną do majątku wnioskodawcy egzekucję administracyjną, istniejącą w małżeństwie od 2007 roku rozdzielność majątkową oraz brak oszczędności na wskazanych rachunkach bankowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że wezwany do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansową i majątkową swej żony, stwierdził, iż nie prowadzi z żoną A. P. wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ A. P. mieszka w P. ul. [...]; małżonkowie nie prowadzą również żadnych wspólnych spraw majątkowych. Na wstępie wyjaśnić należy, że kwestia przedstawienia sytuacji majątkowej oraz finansowej żony wnioskodawcy ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o majątkowej małżeńskiej, czy również nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej oraz finansowej żony wnioskodawcy nie pozwala zatem na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej aktualne możliwości płatnicze swoje czy współmałżonka. Nie można zatem uznać, aby wnioskodawca udokumentował czy uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuację majątkową swojej rodziny. Ponadto, wezwany do przedstawienia oświadczeń i dokumentów pozwalających na pozbawioną wątpliwości ocenę, obowiązku tego nie wykonał, tym samym nie ujawnił rzeczywistej kondycji majątkowej swojej rodziny. Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń – wnioskodawca jest osobą, nie mogącą ponieść kosztów postępowania z pomocą swej żony. Co za tym idzie, okoliczność tę należało uznać za niewykazaną przez wnioskodawcę, a wniosek oddalić. Nadto zwrócenia uwagi wymaga, że z przedłożonych dokumentów do akt sprawy, z administracyjnych akt sprawy o sygn. akt I SA/Sz 691/18 oraz danych powszechnie dostępnych (strona internetowa www.baza-firm.com.pl) wynika wprost, że wnioskodawca (ur. 1976 r.) jest zatrudniony od 2016 r. przez swoją żonę A. P. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą "[...]" A. P. w miejscowości D. [...] Przedmiot prowadzonej przez A. P. działalności i adres firmy (skup i sprzedaż palet nowych i używanych, [...]) jest zbieżny z przedmiotem i adresem prowadzonej uprzednio przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod firmą "[...] P. M." w [...]. Mając wszystko powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.