II SA/Sz 198/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego W. S. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy . W dniu [...] r. E. J. złożyła zawiadomienie w Urzędzie Miasta, że M. J. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...]. W tym samym dniu, Prezydent Miasta zawiadomił M. J. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie jego wymeldowania z wymienionego lokalu. Pismem z dnia [...] r. M. J. złożył wniosek o zawieszenie postępowania administracyjnego o jego wymeldowanie, z uwagi na złożenie do Sądu Rejonowego pozwu o utrudnianie zamieszkiwania w lokalu. Wojewoda po rozpoznaniu zażalenia M. J. na postanowienie Prezydenta Miasta o odmowie zawieszenia postępowania, postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 § 1 K.p.a. orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] . W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, iż M. J. nie mieszka w lokalu przy ul.[...] . Fakt nie zamieszkiwania przez M. J. we wskazanym lokalu został potwierdzony przez świadków: E. J., P. J. i J. H. oraz wynika z protokołów kontroli dyscypliny meldunkowej. Świadkowie zgodnie zeznali, że M. J. nie mieszka we wskazanym lokalu od [...] r. i od tego czasu prawdopodobnie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...]. Również M. J. oświadczył, że nie mieszka w lokalu przy ul. [...] od [...] r. Nie posiada kluczy do lokalu, gdyż oddał je na przechowanie E. J., która następnie wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie przekazała mu do nich kluczy. W [...] r. w asyście policji wszedł do lokalu przy ul. [...], jednak po chwilowym jego opuszczeniu nie został ponownie do niego wpuszczony. Podał też, że w lokalu nadal znajdują się jego rzeczy osobiste tj. część ubrań, dokumenty oraz cały dorobek małżeński. Natomiast przesłuchani świadkowie zeznali, że w lokalu przy ul. [...] nie ma rzeczy osobistych M. J. Pozostał jedynie telewizor i rzeczy należące do wspólnego majątku małżeńskiego. Świadkowie podali, że klucze do przedmiotowego lokalu M. J. zwrócił E. J. w [...] r., która w obawie przed nim w [...] r. wymieniła zamki w drzwiach wejściowych, ponieważ jej były mąż włamał się do tego mieszkania. Organ podał, że M. J. i E. J. są po rozwodzie i nie łączą ich żadne więzi. Ponadto M. J. złożył w sądzie wniosek o ustalenie sposobu korzystania z lokalu przy ul.[...] , jednakże postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział Cywilny oddalił wniosek i orzekł, iż wyżej wymienionemu nie przysługuje prawo najmu do tego lokalu. Organ wyjaśnił, że warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest ustalenie czy osoba ta, faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Bezspornym faktem jest, że w dniu [...] r. M. J. złożył w Sądzie Rejonowym pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, tym samym poczynił prawem przewidziane działania umożliwiające powrót i ponowne zamieszkanie w lokalu przy ul. [...]. Jednakże wydanie przez organ gminy decyzji w sprawie meldunkowej nie wymaga uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. Mimo, że wyżej wymieniony wyraził wolę powrotu do tego lokalu i ponownego zamieszkania w nim, to sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu tam osoby, lecz musi on być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Organ I instancji stwierdził, że dowody zebrane w toku postępowania wskazują na to, że M. J. swoje centrum życiowe lokalizuje poza miejscem stałego zameldowania. Skoro wyżej wymieniony nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...], jego dalsze zameldowanie w przedmiotowym lokalu byłoby utrzymaniem fikcji meldunkowej. W dniu [...] r. M. J. złożył odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 186/11 uchylił postanowienie Wojewody z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie wymeldowania M. J. z lokalu przy ul. [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zadaniem organu II instancji będzie ustalenie jakie są losy postępowania z powództwa M. J. zgłoszonego w Sądzie Rejonowym o utrudnianie zamieszkiwania i korzystanie z mieszkania i w zależności od wyniku tych ustaleń rozpozna sprawę. Organ winien również ustalić jaki był zakres sprawy rozwodowej, która jak wynika z wyjaśnień E. J. została zakończona. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. orzekającą o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy przytoczył treść art. 15 ust. 2 i art. 9 ust. 2 b ustawy o ewidencji ludności i podkreślił, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nie istniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby. W ocenie organu II instancji organ gminy właściwie ustalił stan faktyczny sprawy i prawidłowo zastosował przepis art. 15 ust. 2 wyżej powołanej ustawy, gdyż z treści zeznań świadków bezspornie wynika, że M. J. nie mieszka stale w lokalu przy ul. [...] i że lokal ten w chwili obecnej nie stanowi już miejsca, w którym koncentrują się jego interesy życiowe. Wojewoda ustalił również, że M. J. nie skorzystał skutecznie z drogi sądowej celem odzyskania posiadania przedmiotowego lokalu bowiem w[...]. Sąd zwrócił mu pozew o przywrócenie posiadania lokalu przy ul. [...]. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że skoro odwołujący bezskutecznie próbował na drodze sądowej odzyskać posiadanie lokalu przy ul. [...] i brak jest wyroku sądu przywracającego mu posiadanie tego lokalu lub wyroku sądu skazującego osoby trzecie za uniemożliwianie odwołującemu się przebywanie w miejscu jego stałego zameldowania to należy uznać, że istniejący stan rzeczy jest zgodny z jego wolą. Organ II instancji oceniając charakter pobytu M. J. poza przedmiotowym lokalem, wskazał że stan trwa już ponad 3 lata i stwierdził, że spełnił on przesłankę opuszczenia miejsca zameldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na decyzję Wojewody M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. W skardze podał, że nigdy dobrowolnie nie opuścił mieszkania przy ul. [...]. Zdaniem skarżącego, była żona bezprawnie uniemożliwiła mu zamieszkanie we wspólnym mieszkaniu, przez zastraszanie i ciągłą wymianę zamków. Skarżący podał, że podczas sprawy rozwodowej Sąd nie ustalił sposobu korzystania z mieszkania. Podał też, że ponownie wniósł pozew do Sądu Rejonowego o umożliwienie korzystania z mieszkania i wydanie kluczy i w związku z tym wniósł o wstrzymanie wymeldowania do chwili zakończenia sprawy w Sądzie. Dodał, że jest osobą schorowaną o orzeczonym stopniu niepełnosprawności. Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi, Na rozprawie w dniu 31 maja 2012r. skarżący oświadczył, że stara się być innym człowiekiem, podjął terapię w grupie [...] , współpracuje z [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego uzasadniającego jej uchylenie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jednocześnie ustawa precyzuje, iż pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1). Podkreślić należy, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu (art. 9 ust. 2b ustawy). Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca (art. 15 ust. 1 ustawy), jednakże w sytuacji niedopełnienia przez nią obowiązku wymeldowania się, pomimo opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby. Celem ewidencji jest odzwierciedlenie stanu rzeczywistego. Służy ona zatem potwierdzeniu przebywania osoby pod oznaczonym adresem, z czego wynika jednoznacznie, iż zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby w oznaczonym miejscu (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 173/06, wyrok z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 322/05). Dla skutecznego wymeldowania z pobytu stałego, konieczną i wystarczającą przesłanką jest stwierdzenie, że osoba nie przebywa w miejscu zameldowania przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Zatem podstawą do wymeldowania jest ustalenie, że podmiot podlegający wymeldowaniu nie przebywa 3 miesiące w miejscu zameldowania, gdyż opuścił lokal, w którym dokonano zameldowania. Zasadniczym elementem decydującym o możliwości wymeldowania, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest trwałość oraz dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt II OSK 476/08, wyrok z dnia 2 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 67/08). Przez opuszczenie lokalu należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Przedstawiony w ten sposób zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być jednak oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 133/06, LEX 327831). Przechodząc od powyższych rozważań na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że niewątpliwym jest fakt, iż skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] od [...] r. Klucze do mieszkania M. J. oddał E. J., która w [...]r. wymieniła zamki w drzwiach i od tej pory skarżący nie może wejść do lokalu. Potwierdzają to zarówno świadkowie jak i sam skarżący. Dodatkową kwestią, istotną w niniejszej sprawie, było wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 186/11, w uzasadnieniu którego zostało wyrażone konkretne zalecenie dla organu administracji. Sąd bowiem zlecił ustalenie stanu sprawy zawisłej przed sądem rejonowym z powództwa skarżącego o utrudnianie zamieszkiwania i korzystanie z mieszkania oraz treści wyroku rozwodowego. Z akt administracyjnych sprawy zgromadzonych przez organ wynika, że zarządzeniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy Wydział Cywilny sygn. akt [...] zwrócił pozew M. J. o przywrócenie naruszonego posiadania złożony, w dniu [...]r. Organy meldunkowe powzięły też wiedzę o treści wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwodowego M. J. i E. J. w którym Sąd nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania. Bezsporne jest, że M. J. mimo, iż dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal w [...] r. to wyraził wolę powrotu do niego, lecz nie został do niego wpuszczony. Kwestią sporną, a zatem wymagającą wyjaśnienia, jest to czy opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały. W tym miejscu należy wyjaśnić, że jeżeli osoba zameldowana została usunięta z mieszkania przez dysponenta lokalu to przesłankę dopuszczalności wymeldowania należy oceniać w kontekście okoliczności, czy dana osoba skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne i czy te środki odniosły zamierzony skutek (por. wyrok NSA z 10 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 281/09, Lex nr 597521). Ochrona sądowa wyraża się w tym przypadku przez możliwość wytoczenia powództwa do właściwego miejscowo sądu rejonowego o przywrócenie naruszonego posiadania (art. 344 K.c.), które w przypadku jego uwzględnienia skutkuje wydaniem nakazu Sądu do przywrócenia poprzedniego stanu posiadania. Jednakże stosownie do treści art. 344 § 2 K.c. omawiane roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia Zdaniem Sądu, w ustalonym stanie faktycznym sprawy organ administracji miał prawne podstawy do przyjęcia, iż nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, bowiem skarżący nie podjął skutecznych kroków prawnych do przywrócenia stanu poprzedniego sprzed daty opuszczenia lokalu, we właściwym czasie. W omawianej sytuacji wniesienie powództwa o ochronę naruszonego posiadania mogłoby dać szansę skarżącemu podważenia dobrowolności opuszczenia lokalu, gdyby powództwo takie złożono w terminie 1 roku od momentu opuszczenia przez niego wskazanego lokalu w roku [...]. Utrzymujący się kilkuletni stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, nosi znamiona trwałości, a niepodjęcie skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organy administracji trafnie uznały, że wszystkie przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, a wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja jest prawidłowa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 j. t.), orzekł o jej oddaleniu. Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi zostało wydane w oparciu o art. 250 powyższej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).