I SA/Wa 1844/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej R. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania R. S. od decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] marca 2013 r. nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że po rozpatrzeniu wniosku R. S. o ustalenie prawa do świadczeń z alimentacyjnego, ostateczną decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta L. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na P. S., W. S. i S. S. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde z nich, od 1 kwietnia 2012 r. do 30 września 2012 r. Pismem z 10 października 2012 r. strona została zawiadomiona przez organ pierwszej instancji o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zasadności pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z [...] maja 2012 r. Decyzją z [...] marca 2013 r. organ I instancji uznał za nienależnie pobrane przez R. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz trojga dzieci w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł i zobowiązał do ich zwrotu. W uzasadnieniu podano, że R. S. w okresie świadczeniowym 2011/2012 pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego na troje dzieci otrzymywała również alimenty od dłużnika alimentacyjnego R. S. (o czym nie powiadomiła organu pierwszej instancji ani Komornika), w kwietniu 2012 r. w [...] zł, w maju 2012 r. w wysokości [...] zł, w czerwcu 2012 r. w wysokości [...] zł, w lipcu 2012 r. w wysokości [...] zł, w sierpniu 2012 r. w wysokości [...] zł i we wrześniu 2012 r. w wysokości [...] zł. Łącznie wierzycielka otrzymała kwotę [...] zł. Świadczenia te, zdaniem organu I instancji, są nienależnie pobrane, albowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym czasie R. S. otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Od decyzji odwołanie złożyła R. S. kwestionując ustalenia organu I instancji. Zdaniem skarżącej kwoty wpłacone przez dłużnika w okresie pobierania przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały zaliczone przez nią na poczet najstarszych zaległości. Ponadto wskazała na naruszenie art. 7 kpa oraz art. 23 ust 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez niewłaściwą jego interpretację i przyjęcie, że świadczenia pobrane przez R. S. uznać należy za pobrane w sposób nienależny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę wskazało, że z akt sprawy wynika, że w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2012 r. R. S. otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na troje dzieci w kwocie po [..,.] zł miesięcznie. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu 17 kwietnia 2012 r. podpisała pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza o uzyskaniu dochodu. Równocześnie w tym okresie otrzymała od ojca dzieci alimenty na ich rzecz w wysokości [...] zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) niezależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie pobierania otrzymała, niezgodne z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Organ przytoczył treść przypisu art. 28 ustawy dotyczący zaspokajania w pierwszej kolejności należności z kwoty uzyskanej przez dłużnika przez osobę otrzymującą świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który osoba otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że osoba w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Wówczas na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy takie świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ podkreślił, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne aby jednocześnie otrzymywać alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nawet wtedy gdy w sumie otrzymywane świadczenia dają kwotę odpowiadającą tej zasądzonej wyrokiem sądowym. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09). Wobec zawartych w odwołaniu zarzutów związanych z naruszeniem zasad postępowania administracyjnych wynikających z art. 7 k.p.a., Kolegium kontrolując legalność wydania zaskarżonej decyzji nie dostrzegło podstaw do ich uwzględnienia. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła R. S. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy decyzja ta winna zostać zmieniona na korzyść odwołującej się lub uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; - art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy kpa, poprzez niewyjaśnianie stanu faktycznego sprawy polegające na braku poczynienia ustaleń dotyczących faktu, iż kwoty wpłacone przez dłużnika w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały zaliczone przez nią na poczet najstarszych zaległości co miało wpływ na niewłaściwe zastosowanie art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 86 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, co objawiło się w szczególności brakiem możliwości wypowiedzenia się co do przedmiotowej sprawy, zgromadzonych dowodów oraz nieprzesłuchaniem strony w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły istotne wątpliwości; - art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie w zaskarżonej decyzji dokładnych wyliczeń a jedynie podanie finalnej kwoty, do zwrotu której zobowiązana jest strona, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń - tzn. jakie konkretnie kwoty główne oraz jakie konkretnie odsetki liczone od poszczególnych kwot głównych za poszczególne miesiące zostały wyliczone, co abstrahując od powyższych zarzutów i uchybień organu, w zasadzie czyni decyzję niemożliwą do wykonania; - art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, co objawiło się brakiem ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji i ograniczenie się jedynie do kontroli postępowania organu I instancji przez organ odwoławczy. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu braku dokładnych wyliczeń kwot nienależnie pobranych świadczeń za poszczególne miesiące i odsetek, Kolegium wskazało, że w decyzji organu I instancji podano kwoty, jakie skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego, a które powinna zwrócić organowi. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 7 ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż w niej wskazano. Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 ustawy. Przepis art. 23 ust. 1 wskazuje, że do zwrotu świadczenia jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Wynika z tego, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Tak więc, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, może być orzeczony zwrot tego świadczenia. Wadliwe jest więc jednoczesne orzekanie w obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: NSA z 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; WSA w Bydgoszczy z 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; WSA w Poznaniu z 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; WSA w Łodzi z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stanowi również przepis art. 23 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, który stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS). Wobec powyższego, zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji, są niezgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie organ I instancji w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz orzekł o ich zwrocie, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji uchylić z uwagi na wskazane naruszenie wyżej powołanych przepisów prawa materialnego. Obie wydane w sprawie decyzje należało uchylić również ze względu na naruszenie art. 2 pkt 7 ustawy w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy, z uwagi na ich błędną wykładnię. Otóż organy za nienależnie pobrane świadczenia uznały kwoty alimentów otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego, a wyszczególnione w decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] marca 2013 r. Tymczasem zgodnie z treścią art. 2 ust. 7 ustawy pojęcie "nienależnie pobranym świadczeniu" oznacza świadczenie wypłacone lub przyznane z funduszu alimentacyjnego. Niedopuszczalne jest, ażeby fundusz wypłacał świadczenia, przy jednoczesnym otrzymywaniu przez wierzyciela alimentów od dłużnika, bez względu na to, czy są to alimenty bieżące czy też zaległe. Jednakże - jak wyżej wskazano - obowiązek zwrotu może dotyczyć jedynie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Dlatego nakazanie zwrotu świadczeń wypłaconych skarżącej przez dłużnika alimentacyjnego, a nie otrzymanych z funduszu, narusza wyżej wskazane przepisy. Słuszny jest więc zarzut skargi, że organy nie wskazały konkretnych kwot świadczeń wypłaconych przez fundusz i miesięcy, za które je wypłacono. Podsumowując, wskazać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji, z przyczyn wyżej podanych, wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c), art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.