I SA/Wa 2006/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2006/17 z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi I. A. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie kary za prowadzenie domu pomocy społecznej bez zezwolenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2006/17. I. A. wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 14 grudnia 2017 r. sygn., akt I SA/Wa 2006/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wnioskodawczyni jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, z uwagi na brzmienie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa., gdyż sprawa jest z zakresu pomocy i opieki społecznej. Następnie postanowieniem z 29 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2006/17 starszy referendarz sądowy, w pkt 1, uchylił swoje postanowienie z dnia 14 grudnia 2017 r., zaś w pkt 2, odmówił przyznania I. A. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie stwierdził, że w sprawie istotną okolicznością uzasadniającą uchylenie i zmianę wydanego w dniu 14 grudnia 2017 r. postanowienia jest brak podstaw prawnych do ustawowego zwolnienia wnioskodawczyni od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Zakres sprawy nie dotyczy pomocy i opieki społecznej, gdyż do sądu została zaskarżona decyzja nakładająca na skarżącą karę pieniężną w wysokości [...] zł, w związku z prowadzeniem bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku. Z tego względu w sprawie należy pobrać wpis stosunkowy. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych starszy referendarz sądowy wskazał, że we wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadanego gospodarstwa rolnego o łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. W związku z problemami z legalizacją działalności gospodarczej utraciła płynność finansową, a na inwestycje oprócz własnych oszczędności zaciągnęła kredyt bankowy we frankach szwajcarskich. Ponadto podała, że posiada budynek mieszkalny o powierzchni ok [...] m2, gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w którym grunty orne stanowią [...] ha, jak też pensjonat w budowie. Wartość budynku mieszkalnego to kwota ok [...] zł, wartość gruntów – [...] zł , zaś o wartości pensjonatu - ok. [...] zł. Wskazała, że posiada przedmioty powyżej [...] zł, tj. sprzęt rtv i agd. Podniosła, że spłaca raty kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich (w kwocie [...] CHF) w wysokości [...] zł oraz posiada kredyt zaciągnięty w złotówkach na kwotę [...] zł, który nie jest spłacany, opłaty za media w wysokości [...] zł, ubezpieczenie w wysokości [...] zł, podatek od nieruchomości w wysokości [...] zł, zobowiązania wobec ZUS w wysokości ok. [...] zł zaznaczając, że został w tej kwestii złożony wniosek o układ ratalny. Wnioskodawczyni dodała, że z uwagi na trudną sytuację finansową w spłacie kredytu hipotecznego pomaga jej mąż, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Oceniając sytuację materialną wnioskodawczyni starszy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie i nie spowoduje to uszczerbku w jej środkach utrzymania koniecznego. Utrzymuje się ona z dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. prowadzi placówkę zapewniającą całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym oraz osobom w podeszłym wieku pn. [...] oraz z dochodu uzyskiwanego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżąca, pomimo deklarowanej utraty płynności finansowej, nadal prowadzi działalność gospodarczą, co wynika z wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej na dzień 26 stycznia 2018 r. Należy zatem przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, gdyż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to oznacza, że przynosi ona mu zysk, nawet jeśli przez pewien czas ma kłopoty finansowe. Odnośnie natomiast spłaty wskazanych zobowiązań starszy referendarz sądowy uznał, że obowiązek zaspokojenia zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu wnioskodawczyni prawa pomocy. Za powyższym przemawia też to, iż bank, oceniając deklarowane przez wnioskodawczynię przychody (dochody), uznał że dają one podstawę do przyznania dwóch kredytów w znacznej wysokości. W ocenie referendarza rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.) Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przy czym wnioskodawczyni nie podała, aby jej związek małżeński został rozwiązany przez rozwód lub została orzeczona separacja. Nie podała przy tym żadnej informacji, dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej małżonka. Fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej nie zwalnia od konieczności wykazania sytuacji finansowej małżonka. Wnioskodawczyni wnioskując o przyznanie prawa pomocy powinna zatem wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny – domowników, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 P.p.s.a). W opinii starszego referendarza sądowego wnioskodawczyni wybiórczo przedstawiła okoliczności świadczące o jej sytuacji materialnej i rodzinnej, akcentując przy tym te, które mają podkreślać jej trudną sytuację materialną. Ponadto, wskazał, że przyjmuje się, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Powyższe orzeczenie zostało doręczone wnioskodawczyni w dniu 2 lutego 2018 r. W dniu 9 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia. Strona zarzuciła temu orzeczeniu naruszenie art. 233 kpc, poprzez odmowę przyznania pełnej mocy dowodowej oświadczeniom powódki zawartym we wniosku o zwolnienie powódki od kosztów sądowych oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wyrażającym się przez przyjęcie, że wykazany dochód w kwocie [...] zł jest dochodem netto. Uzasadniła, że wskazała dochód [...] zł. Z tego na podstawowe opłaty (media ubezpieczenia, podatki) ponosi stałe koszty w kwocie ok [...] zł. Do tego dochodzą koszty utrzymania, żywność i środki czystości oraz ubrania, które trudno wycenić. Strona oświadczyła, iż do minimum ograniczyła wydatki, z uwagi na konieczność spłaty kredytu inwestycyjnego. Dochód powódki nie wystarcza na zaspokojenie zobowiązań finansowych. Wskazała też, iż zainwestowała w działalność gospodarczą, a cały majątek jest obciążony hipoteką. Zaprzestanie zaś działalności doprowadzi do licytacji i egzekucji nieruchomości, dlatego stara się zakończyć prowadzoną budowę pensjonatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej jako P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że referendarz sądowy prawidłowo, w oparciu o przepis art. art. 165 w zw. z art. 167a § 1 P.p.s.a uchylił wskazane postanowienie. Postanowienia niekończące postępowania mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przy temdo zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Sprawa niniejsza nie jest z zakresu pomocy i opieki społecznej, o której stanowi przepis art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa. (ustanawiający zwolnienie od kosztów sądowych w tych sprawach), lecz sprawą, w której zaskarżona została decyzja nakładająca karę za prowadzenie placówki bez zezwolenia. Nie podlega więc ustawowemu zwolnieniu z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Przechodząc zatem do oceny, czy skarżąca wykazała, że jej sytuacja osobista i majątkowa powoduje, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych, należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy przez przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, iż choć skarżąca jest osobą, która zaciągnęła kredyty na duże sumy, to jednak uzyskuje stały miesięczny dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego i to mimo niedokończenia - jak twierdzi - budowy pensjonatu dla osób, którym świadczy usługi. Wskazane przez nią zarobki, wpisane przez nią w rubryce 10 urzędowego formularza PPF są kwotami netto (zgodnie z brzmieniem tytułu tej części wniosku "dochód miesięczny netto"). W zarzucie sformułowanym we wniesionym wniosku skarżąca z jednej strony zdaje się negować, że wskazana przez nią kwota jest wartością netto, jednak z drugiej strony w uzasadnieniu sprzeciwu, wskazała, że z tej właśnie kwoty zobowiązana jest opłacać podatki media i ubezpieczenia w kwocie ok [...] zł. Z oświadczeń strony wynika, że jest to zatem dochód, który uzyskuje ona z działalności gospodarczej, po opłaceniu niektórych zobowiązań. Pozostaje jej zatem do dyspozycji kwota [...] zł. W świetle powyższego Sąd stanął na stanowisku, że wnosząca sprzeciw nie jest osobą pozbawioną środków do życia. Natomiast udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Skarżąca do tego kręgu osób nie należy. W opinii Sądu może wygospodarować kwotę [...] zł wpisu sądowego Skarżąca co istotne posiada pokaźny majątek, który sama szacuje na ok. [...] zł. Oczywiście, co ważne służy on jej w większości do celów zarobkowych, jednak nie można w ocenie jej sytuacji majątkowej pominąć, iż jest w związku małżeńskim, choć deklaruje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ocena Sądu wynika przede wszystkim z dwóch faktów. Po pierwsze należności przysługujące Skarbowi Państwa nie mogą mieć pierwszeństwa względem innych należności cywilnoprawnych, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 130/11 Lex nr 1080416, postanowienie z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12 – Lex nr 1121302. Po drugie, skarżąca mimo rozdzielności majątkowej posiada męża, który obciążony jest ustawowym obowiązkiem pomocy żonie. W przypadku trudności z skarżącej związanych z utrzymaniem w pierwszej kolejności jej potrzeby powinny zostać zaspokojone z dochodów męża. Skarżąca jednak fakt sytuacji materialnej swego małżonka pominęła. W tym miejscu wskazać należy, iż strona wnioskująca o prawo mocy powinna przedstawić swoją sytuację finasową oraz jej małżonka. Niespełnienie omawianego obowiązku i odstąpienie od przedstawienia jakichkolwiek wyjaśnień albo przedstawienie ich w sposób niepełny i wybiórczy uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej zainteresowanego i powoduje, że strona powinna liczyć się z tym, iż sąd nie będzie mógł uwzględnić jej wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. I OZ 286/16; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. I OZ 1083/13; postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r. sygn. II OZ 400/13). Oceniając możliwości dochodowe strony Sąd wziął też pod uwagę, iż chcąc prowadzić działalność gospodarczą wnioskodawczyni powinna przewidzieć pewnego rodzaju zdarzenia, związane z prowadzoną działalnością, a w niniejszym przypadku też z prowadzonymi inwestycjami i zabezpieczyć na taką ewentualność stosowne środki finansowe. Strona skarżąca nie może wymagać, by skutki jej suwerennych decyzji o prowadzeniu działalności gospodarczej, a zatem też ewentualne ryzyko jej niepowodzenia, obciążały Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.