I SA/Wa 617/24

WyrokWSA w Warszawie2024-07-11

Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Przemysław Żmich, Anna Milicka-Stojek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa, znajdująca się w dniu 27 maja 1990 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych (PKP), ale bez udokumentowanego tytułu prawnego do jej zarządu lub innego prawa rzeczowego, podlegała nieodpłatnemu nabyciu z mocy prawa przez gminę na podstawie ustawy komunalizacyjnej?
Ratio decidendi
Nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa, która w dniu 27 maja 1990 r. znajdowała się we władaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP, ale bez udokumentowanego tytułu prawnego do jej zarządu lub innego prawa rzeczowego, podlegała nieodpłatnemu nabyciu z mocy prawa przez gminę. Samo władanie faktyczne lub posiadanie infrastruktury kolejowej nie stanowi tytułu prawnego wyłączającego komunalizację. Decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, potwierdzając przejście własności.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU), która uchyliła decyzję Wojewody i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez gminę prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w [...] przy ul. [...]. Wojewoda wcześniej odmówił stwierdzenia nabycia, uznając, że nieruchomość pozostawała we władaniu Polskich Kolei Państwowych (PKP) na zasadzie prawa zarządu. KKU uchyliła decyzję Wojewody, stwierdzając brak dowodów na istnienie tytułu prawnego PKP do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. Skarżąca spółka PKP wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących komunalizacji, statusu terenów kolejowych i PKP. WSA oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Przemysław Żmich Asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę oddala skargę. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako "KKU" lub "organ") decyzją z 31 stycznia 2024 r. nr KKU-120/23, na skutek odwołania Gminy Miasto [...] (dalej jako "gmina"), uchyliła decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] i stwierdziła nieodpłatne nabycie przez gminę, z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta [...] wnioskiem z [...] maja 2021 r. wystąpił do Wojewody o podjęcie, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa komunalizacyjna", rozstrzygnięcia w sprawie komunalizacji z mocy prawa przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda decyzją z [...] kwietnia 2023 r. odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę prawa własności ww. działki i wskazał, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej stanowiła ona własność Skarbu Państwa, co potwierdza wpis w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Zgodnie zaś z archiwalnym wypisem z rejestru gruntów, działka w dacie 27 maja 1990 r. pozostawała we władaniu Polskich Kolei Państwowych (dalej jako "PKP"), przy czym dz. nr [...] o pow. [...] m2 stanowiła wtedy część dz. nr [...] o pow. [...] m2. Z pisma Polskich Kolei Państwowych S.A. w [...] (dalej jako "skarżąca") z 26 sierpnia 2022 r. wynika z kolei, że w dacie 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła tereny kolejowe przynależne do linii kolejowej nr [...] (w tym przyległy pas gruntu stanowiący teren ochronny służący prawidłowej eksploatacji linii w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1984)), służącej do realizacji przewozów kolejowych, co według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. należało do właściwości organu administracji rządowej szczebla centralnego, nadzorującego funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego PKP. Wojewoda zauważył, że z punktu widzenia komunalizacji z mocy prawa istotne jest natomiast ustalenie, czy w dniu 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwu państwowemu przysługiwał tytuł prawny w stosunku do mienia, które pozostawało w jego władaniu. Wyłączeniu z komunalizacji podlegają bowiem nieruchomości, które na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) oddane zostały w zarząd lub wcześniej w użytkowanie, które z mocy art. 87 ust. 1 tej ustawy przekształciło się w prawo zarządu. Inaczej mówiąc, nieruchomość stanowiąca składnik majątku przedsiębiorstwa państwowego nie podlega komunalizacji z mocy prawa, jeżeli pozostaje w zarządzie tego przedsiębiorstwa lub gdy przedsiębiorstwo ma do niej inny tytuł prawny, zaś faktyczne władanie mieniem bez tytułu prawnego nie jest równoznaczne z pojęciem należenia do przedsiębiorstwa państwowego. Wojewoda przywołał następnie art. 7 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 97, poz. 568), zgodnie z którym "wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo PKP własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie". Na podstawie zaś art. 4 ust. 1 ww. rozporządzenia przedsiębiorstwo PKP prowadząc eksploatację wszystkich linii kolejowych zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji obejmuje w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy, który to wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa (art. 6 ust. 1). Grunty związane z funkcjonowaniem kolei z mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie PKP i jego poprzedników prawnych, oddane zostały zatem w jego użytkowanie i zarząd. Bez względu więc na to, czy wymienione przedsiębiorstwo legitymuje się obecnie dokumentem wykazującym przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i wobec tego była w zarządzie PKP. Fakt ten stanowi przeszkodę do komunalizacji mienia. Tym samym, w ocenie Wojewody, PKP legitymowały się w dniu 27 maja 1990 r. prawem zarządu do przedmiotowej nieruchomości. Nawet w przypadku przyjęcia odmiennego stanowiska, w sprawie zastosowanie miałby art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, bowiem ustawowo powierzone w zarząd PKP (jako stan faktyczny) mienie pozwalało tej jednostce realizować zadania - cel społeczno-gospodarczy oraz stanowić podstawę do działania tej jednostki w imieniu własnym, jak i Skarbu Państwa, w stosunku do powierzonego mienia. W odwołaniu od powyższej decyzji gmina wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie nabycia przez nią ww. mienia Skarbu Państwa. W ocenie gminy, prawo zarządu PKP do powołanej nieruchomości nie powstało z mocy prawa. Skoro zaś nie ustalono istnienia tytułu prawnego dla PKP, to sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. KKU decyzją z 31 stycznia 2024 r. uchyliła decyzję Wojewody i stwierdziła nieodpłatne nabycie przez gminę, z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Wskazała, że obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest ustalenie, w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, czy według stanu na 27 maja 1990 r. nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych ww. organom. W dalszej kolejności, konieczne jest zbadanie, czy nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 11-12 ustawy komunalizacyjnej, a następnie, czy mienie w dniu 27 maja 1990 r. należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie zaś do art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r., dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w tezach uchwał z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16, oraz z 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OPS 5/17 "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa (...) bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (...)". Z treści ww. uchwał wynika jednoznacznie, że nieruchomości pozostające we władaniu PKP nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. KKU zauważyła, że w aktach sprawy brak jest natomiast dokumentów potwierdzających istnienie powyższego według stanu na 27 maja 1990 r. i nie wynika z nich jednoznacznie, ażeby w formie prawem przewidzianej przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz PKP, a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Organ podkreślił, że prawo zarządu PKP do przedmiotowej nieruchomości nie powstało też z mocy samego prawa. Komunalizacja następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, a wydana decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. KKU wskazała ponadto, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, również ustawy dotyczące utworzenia i działania PKP nie mogą stanowić podstawy twierdzenia, że prawo zarządu tego przedsiębiorstwa do nieruchomości powstawało z mocy prawa, bez potrzeby konkretyzacji tej okoliczności w akcie administracyjnym. W konsekwencji przepisy ustaw dotyczących PKP nie mogły stanowić przeszkody do komunalizacji gruntów, którymi ww. przedsiębiorstwo władało, jeżeli w dniu 27 mają 1990 r. nie posiadało ono indywidualnego tytułu do konkretnej nieruchomości, czyli, jeżeli nieruchomość ta w prawem przewidziany sposób nie została PKP oddana w zarząd lub nie ustanowiono na niej na rzecz PKP innego prawa rzeczowego. Powyższe ustalenia, w ocenie KKU, skutkować musiały uchyleniem decyzji Wojewody i stwierdzeniem nabycia własności nieruchomości z mocy prawa przez gminę. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na tę decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trynie uproszczonym. Organowi zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego, w tym w szczególności nieuwzględnienie statusu dz. nr [...] jako terenu zamkniętego oraz nieuwzględnienie jej przeznaczenia jako teren kolejowy, pominiecie faktu, że od wielu dziesiątek lat działka ta zajęta jest pod infrastrukturą kolejową, która to z istoty rzeczy nie mogła "należeć" do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej, gdyż zarządzanie nią wykraczało poza ich kompetencje; 2. art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym PKP (Dz.U. Nr 26, poz. 138, ze zm.) w zw. z art. 38 ust. 1-3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122) przez nieuwzględnienie, że przepisy przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę, oraz że z przepisów wynika, że przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodzą środki będące w dyspozycji PKP w dniu wejścia w życie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności; 3. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że o ziszczeniu się podstawowej przesłanki komunalizacji, tj. że komunalizowana nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, można mówić również w sytuacji, gdy organy te ani w sensie faktycznym, ani prawnym nie posiadały jakiegokolwiek związku z daną nieruchomością, a nieruchomością dysponowała inna jednostka; 4. art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej przez jego nieprawidłową wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, pomimo że w niniejszej sprawie przepis ten powinien znaleźć zastosowanie; 5. art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r. poz. 146) przez niezastosowanie ich oraz nieuwzględnienie, że grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji; 6. art. 18 ust. 1 i ust. 3 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" przez uznanie, że gmina może nabyć nieruchomość stanowiącą mienie wchodzące w skład linii kolejowej o państwowym znaczeniu, podczas gdy tereny zamknięte są całkowicie wyłączone z obrotu (res extra commercium) ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, co wyłącza możliwość komunalizacji; 7. art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 1989 r. Nr 30, poz. 163) oraz art. 4 ust. 2 tej ustawy, obowiązujące na dzień 27 maja 1990 r., przez niezastosowanie tych przepisów, mimo że w niniejszej sprawie powinny one znaleźć zastosowanie; 8. art. 2 pkt 9 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r. poz. 1990) oraz art. 4 ust. 2-2d tej ustawy przez ich niezastosowanie, mimo że w niniejszej sprawie przepisy te powinny znaleźć zastosowanie. W uzasadnieniu skargi przywołano argumentację na poparcie ww. zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżoną decyzją KKU uchyliła w pkt 1 decyzję Wojewody odmawiającą stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa, nieodpłatnie przez gminę własności spornej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], zaś w pkt 2 stwierdziła jej nabycie przez gminę, zgodnie z wnioskiem. Przedmiotem ww. decyzji jest zatem komunalizacja mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. W myśl tego przepisu, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było zatem ustalenie stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, a przede wszystkim, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe PKP dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez PKP było jedynie władztwem faktycznym. Zaznaczyć należy, że ustalenie stanu prawnego i faktycznego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. musi być w sposób oczywisty oparte o obowiązujące w tym dniu przepisy. Powoływanie się zatem przez skarżącą na art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i skutków poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości, jest w tym postępowaniu całkowicie chybione. Przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, która weszła w życie w dniu 27 maja 1990 r., dotyczyć mogą wyłącznie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), komunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy komunalizacyjnej, czyli decyzjami konstytutywnymi, nie mogą natomiast odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym. W kwestii znaczenia art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" dla procesu komunalizacji, wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03 (OTK-A 2005/4/35) wskazując, że art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720) - który wprowadza przepis art. 34a - odnosi się do postępowań o przekazaniu mienia gminom wyłącznie w oparciu o unormowania art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy komunalizacyjnej, czego konsekwencją jest umorzenie postępowań komunalizacyjnych przewidziane w art. 5 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. Artykuł 34a nie dotyczy natomiast niezakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa. Linia orzecznicza dotycząca interpretacji art. 34 i art. 34a ww. ustawy jest już utrwalona i poza kilkoma wyjątkami jednolita (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 937/22, z 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 661/22, z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 416/22, z 18 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1711/12; z 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1212/12, sygn. akt I OSK 1211/12, sygn. akt I OSK 1255/12, I OSK 1370/12; z 22 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 1091/12; z 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 822/12 i I OSK 823/12; z 11 września 2013 r. sygn. akt I OSK 748/12, I OSK 727/12; z 13 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1716/12; z 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1697/11, I OSK 1687/11, I OSK 1696/11, I OSK 1698/11; z 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1476/11, I OSK 1503/11, I OSK 1475/11, z 18 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 45/12; z 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt. I OSK 1941/11 i sygn. akt I OSK 1830/11; z 2 lutego 2012 r. sygn. akt. I OSK 282/11; https://cbois.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko potwierdzone zostało ponadto w uchwałach składu siedmiu sędziów z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16 (ONSAiWSA 2017/4/59) i z 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OPS 5/17 (ONSAiWSA 2018/3/42), w których Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. W ocenie Sądu, KKU zasadnie przyjęła zatem, że na dzień 27 maja 1990 r., z którym ustawa komunalizacyjna wiąże skutek w postaci przejścia na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, PKP nie legitymowało się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, którego istnienie uniemożliwiałoby komunalizację. Z akt sprawy wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła ona własność Skarbu Państwa i jedynie pozostawała we władaniu PKP. Zauważyć trzeba, że obowiązująca wówczas ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 87 ust. 2 tej ustawy, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać z sposób dorozumiany. Stosownie do ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), którą zastąpiła ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu. Sam fakt posiadania nieruchomości, czy nawet zlokalizowania na niej infrastruktury kolejowej, nie decydował zatem o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Prawa zarządu skarżącej do przedmiotowej nieruchomości nie sposób również wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego PKP. W szczególności skutek taki nie wynika z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego dalszej działalności, PKP gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Z powołanego przepisu nie wynikało, aby miał on ustanawiać z mocy prawa zarząd na rzecz PKP w stosunku do konkretnych nieruchomości albo choćby potwierdzać ustanowiony uprzednio zarząd PKP. Zarząd ten musiał, jak to już wyżej wskazano, jednoznacznie wynikać z decyzji administracyjnej wydanej na podstawie przepisów szczególnych, regulujących gospodarowanie nieruchomościami państwowymi. Nie można też podzielić poglądu skarżącej, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Wydane bowiem przez Radę Ministrów, na podstawie ustawy komunalizacyjnej, rozporządzenie z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlegało komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301), nie wymieniało PKP. Z treści też żadnego dokumentu nie wynikało, że w omawianym przypadku przedsiębiorstwu PKP przysługiwało do przedmiotowej nieruchomości prawo zarządu. W konsekwencji nie sposób zarzucić KKU w niniejszej sprawie naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak również sądowoadministracyjnym nie okazała bowiem jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej nabycia przez nią, w trybie prawem przewidzianym, przedmiotowej nieruchomości. Brak po stronie PKP tytułu prawnorzeczowego do spornej nieruchomości powoduje, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i tym samym nieruchomość ta podlega komunalizacji z mocy prawa. Dla powyższej komunalizacji nie miała znaczenia podnoszona przez skarżącą kwestia istnienia na spornym gruncie terenu zamkniętego o którym mowa w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Z przepisów powszechnie obowiązujących nie wynika bowiem, by uznanie danego terenu za teren zamknięty wyłączało przekształcenia własnościowe na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Taki status gruntu niesie dla właściciela jedynie pewne ograniczenia w wykonywaniu prawa własności (przewidziane, np. w przepisach prawa budowlanego, ochrony środowiska, o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Konkludując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w tym wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Komisja rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości oraz w należyty sposób uzasadniła zajęte stanowisko (art. 107 § 3 K.p.a.). W konsekwencji prawidłowo KKU uchyliła decyzję Wojewody oraz stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., przez gminę własności przedmiotowej nieruchomości Skarbu Państwa. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie tego trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżąca w skardze wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś pozostałe strony, po doręczeniu im odpisu skargi nie sprzeciwiły się temu wnioskowi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło