II SA/Wa 1814/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Przemysław Szustakiewicz Protokolant Maria Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego przez rok po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej oddala skargę. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania R.S., na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] o przyznaniu prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w wysokości uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby wydaną na mocy art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1, 2, 7 i 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.). Organ w przedmiotowej sprawie ustalił następujący stan faktyczny: Dowódca Wojsk Lądowych rozkazem personalnym z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], na podstawie art. 74 ust. 1 i art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.), zwolnił [... ] R.S. z zawodowej służby wojskowej i z dniem [...] maja 2004 r. przeniósł do rezerwy, wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. W dniu [...] czerwca 2004 r. wyżej wymieniony wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z wnioskiem o jednorazową wypłatę z góry należności pieniężnej przysługującej przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej za okres od dnia [...] czerwca 2004 r. do dnia [...] maja 2005 r. zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.). Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., znak sprawy [...] przyznał i w dniu [...] czerwca 2004 r. wypłacił żołnierzowi jednorazowo świadczenie w wysokości [...] zł, mając za podstawę miesięczne uposażenie brutto w wysokości [...] zł. Minister Obrony Narodowej, po rozpoznaniu odwołania R.S., decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] uchylił rozkaz personalny Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] kwietnia 2004 r. w sprawie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Następnie, Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S., po uzyskaniu informacji o złożeniu przez żołnierza odwołania od rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] kwietnia 2004 r., podjął stosowne działania w celu odzyskania nienależnie wypłaconego świadczenia z tytułu uchylenia rozkazu o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i decyzją z dnia [...] marca 2005 r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r., uznając w punkcie 2 tej decyzji, że świadczenie wypłacone na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o uposażeniu żołnierzy, podlega zwrotowi w całości. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania R.S., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia [...] marca 2005 r. Wskutek złożenia skargi na powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1659/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 157 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 158 § 1 k.p.a., stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia [...] czerwca 2004 r. w sprawie przyznania R.S. prawa do uposażenia przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, co skutkowało tym, że uchylone zostały wszelkie skutki prawne jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej rozkazem personalnym z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] zwolnił R.S. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy z dniem [...] kwietnia 2009 r., wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez żołnierza zawodowego. W związku z tym R.S. w dniu [...] maja 2009 r. złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. wniosek o jednorazową wypłatę z góry świadczenia pieniężnego przysługującego żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej za okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] kwietnia 2010 r., na podstawie art. 95 pkt 1 oraz art. 96 ust. 5 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] przyznał R.S. prawo do świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w wysokości netto [...] zł, stanowiącej różnicę kwoty brutto pomniejszonej o kwotę świadczenia wypłaconego z tytułu uprzedniego (nieskutecznego) zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] maja 2004 r. Minister Obrony Narodowej, po rozpoznaniu odwołania R.S., decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że brak jest podstaw do dwukrotnej wypłaty uposażenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. R.S. został tylko raz zwolniony ze służby wojskowej, tj. w dniu [...] kwietnia 2009 r., a zatem przysługuje mu z tego tytułu tylko jedno świadczenie pieniężne. Z treści przepisu art. 95 pkt 1 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jednoznacznie wynika, że z tytułu jednego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, możliwie jest otrzymanie tylko jednego 12-miesięcznego uposażenia. Podał, iż w omawianej sprawie bezsporne jest, że R.S. za okres od dnia [...] czerwca 2004 r. do dnia [...] maja 2005 r. wypłacono jednorazowo z góry 12-miesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w S. wypłaty tej należności, natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Powołał się przy tym na orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1621/06 i z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 106/08 w przedmiocie wypłaty świadczeń pieniężnych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w których Sąd stwierdził jednoznacznie, że odprawa, o której mowa w art. 95 tej ustawy, razem z innymi należnościami pieniężnymi przysługującymi przy zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy obwarowane są zastrzeżeniem jednorazowości. Nie ma zatem możliwości wypłat dwóch odpraw oraz dwóch ekwiwalentów z tytułu jednego zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej. Wskazał również na wyroki Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2007 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...], z których wynika, że w przypadkach żołnierzy zawodowych "przywróconych do służby" wskutek wycofania z obrotu prawnego wadliwie wydanych decyzji należy zwrócić uwagę na okoliczności uzyskania przez żołnierza wszystkich należnych mu świadczeń, albowiem z chwilą przyznania i pobrania zaległych należności powstaje problem respektowania zasady niełączenia świadczeń, ze względu na zmianę statusu żołnierza w tym samym okresie. Podkreślił, że R.S. po uchyleniu rozkazu Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] kwietnia 2004 r. i przywróceniu przez Ministra Obrony Narodowej do pełnienia zawodowej służby wojskowej, zwrócił JW Nr [...] wszystkie wypłacone mu świadczenia przez macierzystą jednostkę wojskową, w której pełnił służbę, a więc uznał, że wypłacone świadczenia były świadczeniami nienależnymi. Nie zwrócił jednak świadczenia 12-miesięcznego wypłaconego przez organ emerytalny w S., pomimo kilkakrotnie kierowanych wezwań przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Organ zauważył, że w przedmiotowej sprawie koniecznym jest rozróżnienie świadczeń, tj. świadczenia nienależnie pobranego od świadczenia nienależnego. Świadczenie wypłacone przez Wojskowe Biuro Emerytalne w S. w 2004 r. było świadczeniem nienależnie pobranym, albowiem odpadły podstawy prawne do jego przyznania, natomiast nie było świadczeniem nienależnym, skoro w dniu jego przyznania zwalniany żołnierz spełniał ustawowe przesłanki do otrzymania tego świadczenia. Jednakże stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane w żadnym wypadku nie wyklucza jego zwrotu. Minister Obrony Narodowej podniósł, że skoro R.S. wypłacono już świadczenie z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to mimo, iż decyzja o zwolnieniu została uchylona, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu. Świadczenie to ma charakter jednorazowy i nie może być powielane przez wielokrotne wypłacanie. Posiada on najwyżej prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia w dniu skutecznego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przez organ wojskowy. Ponadto zgodnie z art. 72 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierz z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej otrzymuje tylko jedno uposażenie, natomiast prawo do uposażenia (art. 76 ust. 1) powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a zatem przysługuje mu prawo do jednego uposażenia z tytułu pełnienia służby wojskowej. W ocenie organu zaliczenie spornego świadczenia wypłaconego w 2004 r. z tytułu nieskutecznego zwolnienia na poczet należności przysługującej za okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] czerwca 2010 r., doprowadziłoby do otrzymania dwóch świadczeń z tytułu zwolnienia ze służby, co byłoby niezgodne z art. 95 pkt 1 ustawy, albowiem przepis ten wyraża zasadę, iż przedmiotowe świadczenie zastępuje uposażenie i inne świadczenia (dodatki o charakterze stałym) z tytułu pełnienia służby w ostatnim dniu jej pełnienia. Połączenie zaś świadczeń z obu różnych tytułów należnych byłoby sprzeczne z wyżej wskazanymi przepisami ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R.S. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 103 ust. 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 87, art. 91 i art. 291 § 1 Kodeksu pracy, poprzez bezzasadne potrącenie uprzednio wypłaconego świadczenia pieniężnego na podstawie decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia [...] czerwca 2004 r. w związku z bezprawnym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Wnoszący skargę wskazał na bezprawne działania organów polegające na żądaniu zwrotu świadczenia wypłaconego w 2004 r. W jego ocenie, Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. mógł dochodzić zwrotu tego świadczenia na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym, czego jednak nie uczynił. Skorzystał natomiast z instytucji potrącenia w postępowaniu administracyjnym, nazywając to kompensacją należności. Zdaniem skarżącego organ dokonując potrącenia rzekomo nienależnie pobranego świadczenia powinien wskazać w podstawie prawnej decyzji art. 103 ust. 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 87 i art. 91 Kodeksu pracy. Jednocześnie podkreślił, iż nawet gdyby Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. powołał wskazane wyżej przepisy to i tak potrącenie to zostałoby dokonane z naruszeniem prawa materialnego, gdyż minął trzyletni okres przedawnienia określony w art. 291 § 1 Kodeksu pracy. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy ani też przepisów prawa procesowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezspornym jest, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym, jak się okazało później, zwolnieniem go ze służby w 2004 r. W ocenie Sądu, organ prawidłowo przyznał R.S. świadczenie pieniężne przysługujące żołnierzowi przez okres roku po zwolnieniu ze służby w wysokości różnicy pomiędzy kwotą brutto przysługującą w związku ze zwolnieniem ze służby dokonanym w 2008 r., a kwotą świadczenia wypłaconego z tytułu uprzedniego zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] maja 2004 r. Bezsporne jest, że R.S. był dwukrotnie zwalniany z zawodowej służby wojskowej i w związku z tym rozstrzygnięcia wymaga kwestia należności przysługujących w związku z tymi zwolnieniami. W roku 2004 przedmiotowe świadczenie przysługiwało na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), zgodnie z którym żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej pełnionej jako służba stała, niezależnie od odprawy, przysługuje co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Natomiast w związku z powtórnym zwolnieniem ze służby w roku 2009 tożsame uprawnienie przysługiwało na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stosownie do którego żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Z faktu dwukrotnego zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej nie można jednak wywodzić, że żołnierzowi przysługuje dwukrotne prawo do otrzymania świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby. Nie można bowiem pominąć faktu, że Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] uchylił rozkaz personalny Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] kwietnia 2004 r. o zwolnieniu R.S. z zawodowej służby wojskowej i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Konsekwencją wycofania z obrotu prawnego wadliwego rozkazu personalnego o zwolnieniu było "przywrócenie" skarżącego do służby. Należało zatem zwrócić uwagę na okoliczności uzyskania przez zainteresowanego żołnierza wszystkich świadczeń należnych żołnierzowi, gdyż z chwilą ich przyznania i wypłaty, zaistniał problem respektowania niełączenia świadczeń ze względu na zmianę statusu żołnierza w tym samym okresie. W ocenie Sądu skarżący został zwolniony skutecznie ze służby tylko jeden raz, a nastąpiło to z dniem [...] kwietnia 2009 r. rozkazem personalnym Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez żołnierza zawodowego. Przysługiwało mu zatem prawo do jednego tylko świadczenia pieniężnego wypłaconego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. W tym stanie rzeczy świadczenie pieniężne przysługujące przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacone jednorazowo w 2004 r., wskutek uchylenia decyzji o zwolnieniu ze służby, stało się świadczeniem nienależnie pobranym, a nie świadczeniem nienależnym w rozumieniu prawa cywilnego. Jednakże fakt wypłaty przedmiotowego świadczenia w 2004 r. nie może pozostawać bez wpływu na wysokość świadczenia wypłacanego wskutek ostatecznego zwolnienia skarżącego ze służby z dniem [...] kwietnia 2009 r., skoro świadczenie to ma charakter jednorazowy, a stosunek służbowy został prawnie skutecznie rozwiązany tylko jeden raz (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 932/08, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1471/08 i z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt I OSK 80/09 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy zwrócić uwagę na treść przepisu art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym świadczenie pieniężne przewidziane w art. 95 pkt 1, przysługuje żołnierzowi, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej piętnastu lat. Już nawet ta okoliczność dyskwalifikuje skarżącego z kręgu uprawnionych do otrzymania przedmiotowego świadczenia po raz drugi w pełnej wysokości po zwolnieniu go ze służby w 2009 r., gdyż okres jego służby po "przywróceniu" wyniósł ok. 5 lat. Uznać zatem należy, że przyznanie w dniu [...] maja 2009 r. powyższego świadczenia pieniężnego za okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] kwietnia 2010 r. w miesięcznej kwocie [...] zł, pomniejszonej o kwotę świadczenia uprzednio wypłaconego z tytułu nieskutecznego zwolnienia w 2004 r., było zgodne z prawem. Wbrew zarzutowi R.S. w sprawie nie doszło więc do zastosowania instytucji potrącenia, uregulowanej w przepisie art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, odsyłającym do unormowań zawartych w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Stąd też zarzut naruszenia przepisów art. 103 ust. 1 i ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 87, 91 i 291 § 1 Kodeksu pracy jest chybiony. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.