II SA/Wa 2355/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi małoletniego J. P. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej organem) decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania małoletniego J. P. reprezentowanego przez Panią K. P. (zwaną dalej skarżącą) od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2018 r. o przyznaniu renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Skarżąca działając w imieniu małoletniego dziecka, złożyła wniosek o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu K. G.. Wskazała, działa w oparciu o przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 poz. 1383, dalej ustawa emerytalna). Wywodziła, że ani ona, ani jej syn nie powinni ponosić konsekwencji takiego, a nie innego przebiegu ubezpieczenia zmarłego ojca dziecka. Wyjaśniała, że taki przebieg ubezpieczenia i minimalny staż ubezpieczeniowy wynikał z zaniedbań zainteresowanego i podejmowania przez niego prac niemal wyłącznie o charakterze dorywczym. Podnosiła bardzo trudną sytuację osobistą i materialną oraz brak niezbędnych środków utrzymania. Wskazywała, że nie jest w stanie z posiadanych zasobów zaspokoić wszystkich uzasadnionych potrzeb jej i syna. Organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2018 r. odmówił przyznania małoletniemu dziecku renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Wskazał, że na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podniósł, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Podniósł, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano tylko 1 rok, 5 miesięcy i 20 dni łącznych okresów składkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 31 lat. Ponadto podniesiono, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 3 miesiące i 14 dni okresów składkowych. Wskazał, że w latach 2008-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jego zdaniem, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W ocenie organu brak jest podstaw do przyznania małoletniemu dziecku skarżącej renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ustawy emerytalnej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ decyzją z dnia [...] października 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Ustalając stan faktyczny stwierdził, że 10-leciu przed dniem śmierci ojca dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udokumentował tylko 1 rok, 3 miesiące i 14 dni okresów składkowych. Podniósł, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13.05.2005 r., sygnatura II SA/Wa 373/05, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.12.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1010/07, i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W ocenie organu, z posiadanej dokumentacji wynika, że ojciec dziecka od [...] września 2008 r. do [...] listopada 2015 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Podniósł, że we wskazanym okresie nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W ocenie organu wykonywanie prac dorywczych z pominięciem ubezpieczenia, jednak nie może być uznane za okoliczność szczególną, na której zaistnienie sam zainteresowany nie miał wpływu. Jego zdaniem osoba decydując się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że dochód rodziny stanowi wynagrodzenie z tytuły zatrudnienia w wysokości 2101,00 zł, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 404,35 zł oraz zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 317,00 zł, co daje łącznie 2822,35 zł. Dochód przypadający na jednego członka dwuosobowej rodziny w wysokości 1411,18 zł nie pozwala stwierdzić, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W tym stanie rzeczy organ nie widział możliwości zmiany decyzji. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając naruszenie prawa materialnego i podnosiła trudną sytuację materialną. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] października 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2018 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej ustawą emerytalną) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członkowi rodziny po osobie zmarłej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29.05.2007 r., sygn. II SA/Wa 460/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11.09.2001 r., sygnatura II SA 1717/01, dostępny w LEX nr 55030). Z akt sprawy wynika, że zmarły w wieku 31 lat ojciec dziecka w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – miał udokumentowane jedynie 1 rok, 3 miesiące i 14 dni okresów składkowych. W latach 2008-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.  Należy zauważyć, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14.05.2001 r., sygnatura II SA 249/01, dostępny w LEX nr 55035). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 maja 2005 r., sygnatura II SA/Wa 373/05, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1010/07, i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z posiadanej dokumentacji wynika, że ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Organ zasadnie twierdzi, że sama trudna sytuacja materialna, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica. W tym stanie rzeczy zasadne jest twierdzenie, że brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sam zainteresowany nie miałby wpływu. Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą i oparł się na materiale prawidłowo zebranym. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisach art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kpa. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.