II SA/Wa 542/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oddala skargę Przedmiotem skargi jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2019 r. J. S. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] października 2024 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując w uzasadnieniu, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Jednocześnie organ stwierdził, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2024 r. Skarżący został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy co oznacza, że nie spełnia on warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, tj. całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Pismem z dnia [...] grudnia 2024 r. Skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją. Wskazał, że z powodu pogorszenia stanu zdrowia nie był w stanie złożyć ww. wniosku w terminie. W odpowiedzi na wezwanie organu, pismem z dnia [...] stycznia 2025 r. Skarżący wyjaśnił, że decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. otrzymał w dniu [...] listopada 2024 r. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a.", odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 2024 r. nr [...] zwierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że wobec złożenia przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zastosowanie ma art. 58 k.p.a., zgodnie z którym w razie uchybienia terminu, należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a prośbę o przywrócenie terminu wniósł w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jako przyczynę uchybienia terminowi Skarżący wskazał stan zdrowia, nie podał przy tym daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Odwołując się do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych organ stwierdził, że od strony postępowania wymaga się staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw. Przyczyna uchybienia terminu musi być zatem niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu można zaliczyć zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia, np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Przy czym nawet choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. W związku z powyższym, zdaniem organu, trudno uznać, że powołane przez Skarżącego przyczyny uniemożliwiły złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazany powód uchybienia terminowi nie nosi znamion przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, tj. takiej, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skarżący nie uprawdopodobnił zatem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Pismem z dnia 18 lutego 2025 r. (data wpływu do organu) Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2025 r. wnosząc o jego uchylenie w całości oraz rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przed wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez wskazanie terminu, w którym ustała choroba uniemożliwiająca mu złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie. Wskazał, że stan jego zdrowia poprawił się w dniu [...] grudnia 2024 r., co pozwoliło mu na ukończenie pisma i udanie się na pocztę w celu jego wysłania. Skarżący podniósł również, że mieszka sam, nie ma w [...] zbyt wielu znajomych, zatem nie było osoby, która mogłaby zanieść na pocztę wniosek o przywrócenie terminu. Podkreślił, że przysługuje mu konstytucyjne prawo rozpatrzenia sprawy w dwóch instancjach, którego nie powinna pozbawiać go choroba i samotnie spędzane życie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podkreślając, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a.", oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2025 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. Wskazać w związku z tym należy, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Od decyzji wydanej przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Stosownie do art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Odwołanie wniesione z uchybieniem terminu jest bezskuteczne i skutkuje wydaniem przez organ drugiej instancji postanowienia o stwierdzeniu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu (art. 134 k.p.a.), co zamyka drogę do zbadania istoty sprawy przez ten organ. Przepisy te mają zastosowanie również do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W myśl art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Skuteczność prośby o przywrócenie terminu zależy od wykazania, że strona uchybiła terminowi bez własnej winy. Organ, oceniając, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, powinien odwołać się do obiektywnych mierników staranności. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy zaistniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi i przyczyna ta była niezależna od strony, przy czym strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie owej przeszkody przezwyciężyć. Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej, spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością, co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe oznacza, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne gdy strona zawiniła uchybienie terminu choćby z powodu lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają: niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, oczekiwanie na poradę profesjonalisty. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w poglądach orzecznictwa, gdzie podkreśla się, że przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2369/16; z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt II GSK 1503/15; publ. CBOSA). Gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, przywrócenie terminu nie jest możliwe (por. wyroki NSA z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 94/17; z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 1589/14; publ. j.w.). A contrario - przywrócenie terminu jest możliwe wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła uniknąć nawet przy dołożeniu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA: z dnia 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2519/16 oraz z dnia 18 października 2016 r. sygn. akt II GSK 2047/16; publ. j.w.). Przenosząc powyższe uwagi na stan niniejszej sprawy wskazać należy, że we wniosku z dnia [...] grudnia 2024 r. o przywrócenie terminu Skarżący nie wykazał, że zachował 7-dniowy termin do jego złożenia od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Uczynił to dopiero w skardze do Sądu na ww. postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2025 r. wskazując, że zachował powyższy 7-dniowy termin, bowiem przyczyna uchybienia terminowi, tj. pogorszenie stanu zdrowia, ustała w dniu [...] grudnia 2024 r. W tym bowiem dniu stan zdrowia Skarżącego "poprawił się na tyle, że był on w stanie ukończyć pismo i udać się na pocztę aby wysłać odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu". Zgodzić należy się ze Skarżącym, że w sytuacji, gdy we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazał kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi, organ winien wezwać Skarżącego do uzupełnienia braku wniosku w tym zakresie. Z akt sprawy w istocie nie wynika, aby organ, stosownie do art. 64 § 2 k.p.a., wystąpił do Skarżącego z wezwaniem do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu poprzez wskazanie kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi. Uchybienie to, w ocenie Sądu, nie mogło mieć istotnego wpływu na podjęte przez organ rozstrzygnięcie. Przyjmując bowiem, że Skarżący dochował 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (zgodnie z wyjaśnieniami Skarżącego decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024r. otrzymał on w dniu [...] listopada 2024 r., stan jego zdrowia uległ poprawie w dniu [...] grudnia 2024 r., a wniosek o przywrócenie terminu został złożony do organu w dniu [...] grudnia 2024 r.), to i tak organ nie miał podstaw do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Skarżącego. Jak już wyżej wskazano, przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona przedstawi przekonującą argumentację, w oparciu o którą uprawdopodobni brak winy w uchybieniu terminu, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas (tu: ustawowo przewidziany do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko organu, że Skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia wymaganej prawem przesłanki przywrócenia terminu. Nieprzekonujące są twierdzenia Skarżącego, że stan jego zdrowia uniemożliwił mu złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie, który upływał w dniu [...] grudnia 2024 r. Sama bowiem argumentacja Skarżącego dotycząca złego stanu zdrowia (co według oświadczenia miało mieć miejsce do dnia [...] grudnia 2024 r.), niepoparta zresztą jakimikolwiek dowodami, nie może odnieść skutku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia środka zaskarżenia. Podkreślić należy, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony do ZUS [...] Oddział w [...] dopiero w dniu [...] grudnia 2024 r. (k. 43 akt administracyjnych). Brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. Nie ma racji Skarżący twierdząc, że organ "nie zakwestionował jego choroby, lecz wskazał, że Skarżący mógł kogoś poprosić o wysłanie pisma". Organ stwierdził bowiem, iż nie sposób uznać, że powołane przez Skarżącego przyczyny zachowania terminu ("pogorszenie stanu zdrowia") uniemożliwiły złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Trafnie przy tym zauważył, że nawet choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10, LEX nr 1138097). Skarżący natomiast nie wykazał, że stan jego zdrowia w rozważanym okresie "wymagał leżenia", ani że w tym czasie nie mógł skorzystać z pomocy osób trzecich. Skarżący podnosił w skardze, że "choroba" uniemożliwiła mu złożenie w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, na podstawie których organ mógłby przyjąć, że wystąpiły okoliczności uprawdopodobniające brak jego winy w uchybieniu terminu. Jak podkreśla się w orzecznictwie nie każda choroba uzasadnia automatycznie uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Konieczne jest bowiem wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 1004/14; CBOSA). Również przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy w określonym terminie nie stanowi podstawy przywrócenia terminu. Nie można bowiem utożsamiać braku winy w uchybieniu terminu oraz niezdolności do pracy wskazanej w zaświadczeniu lekarskim. Okoliczność korzystania ze zwolnienia lekarskiego nie uzasadnia sama przez się wniosku, że wnoszący o przywrócenie terminu nie był w stanie w tym okresie dochować terminu, jednak wówczas wyjaśnienia wymaga, czy okoliczność ta była - dla zachowania terminu - nie do przezwyciężenia i czy strona dołożyła wysiłku by przeszkoda ta nie doprowadziła do naruszenia terminu (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II GSK 2047/16; CBOSA). Konkludując stwierdzić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi. Nie przedstawił argumentacji uwiarygodniającej staranność oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niego niezależna, nieprzezwyciężalna i istniała cały czas aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Stanowisko organu jest zatem prawidłowe. Istniały bowiem przesłanki do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.