II SA/Wa 853/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M.-P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1139/17 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) M. B. (zwany dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. II SO/Wa 27/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła adwokata M. P. pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. II SA/Wa 1139/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu opisanej wyżej skargi, orzekł o jej oddaleniu. Odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi z urzędu w dniu 19 marca 2018 r. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. II SA/Wa 1139/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał pełnomocnikowi z urzędu, ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 zł oraz kwotę 55,20 zł, stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podstawę ww. rozstrzygnięcia stanowiły przepisy - art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.) oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714, zwane dalej: rozporządzeniem z 2016 r.). Odpis ww. postanowienia doręczony został pełnomocnikowi z urzędu w dniu 28 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 38 akt sądowych). W dniu 18 kwietnia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik z urzędu wniósł do Sądu skargę kasacyjną od wyroku z dnia 14 lutego 2018 r. Wyrokiem z 16 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 2082/18 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie ww. skargi kasacyjnej, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Po sprawdzeniu w aktach sądowych ustalono, że pełnomocnik z urzędu uczestniczył w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 16 listopada 2018 r. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2019 r. sygn. II SA/Wa 1139/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał pełnomocnikowi z urzędu, ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 221,40 zł, w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 180 zł oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 41,40 zł. Odpis ww. postanowienia doręczy został pełnomocnikowi z urzędu w dniu 15 lutego 2019 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 95 akt sądowych). W dniu [...] czerwca 2024 r. (data złożenia za pośrednictwem platformy ePUAP) adwokat M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia referendarskiego z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. II SA/Wa 1139/17 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dla pełnomocnika z urzędu, wnosząc o zmianę ww. postanowienia i przyznanie na jego rzecz wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu tj. kwoty 590,40 zł brutto (kwoty 480 zł netto + 110,40 zł podatku od towarów i usług) w miejsce przyznanej kwoty 295,20 zł brutto (kwoty 240 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług w wysokości 23% - 55,20 zł) oraz zasądzenie kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi o wznowienie. Jako podstawę wniosku pełnomocnik z urzędu wskazał przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r. o sygn. SK 90/22, którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631 ze zm.) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Pełnomocnik wyjaśnił, że w uchwale z 28 czerwca 2010 r. II GPS 1/10, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, że przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny w danej sprawie (podobnie wyroki NSA z: 14 czerwca 2018 r. I FSK 1923/17; 8 października 2018 r. II FSK 1109/18; 10 października 2018 r. II FSK 1086/18). Wskazał, że w odniesieniu do możliwości wznowienia postępowania w sprawie prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie w orzecznictwie NSA przyjęto, że po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej podstawę prawną żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do postępowania mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, czyli art. 272 § 2, art. 275, 276, 278–285 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06). Uznał, że skoro przepisy § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu referendarskim, to derogacja trybunalska wynikająca z wyroku Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia zastosowanie art. 272 § 1 p.p.s.a. i wznowienie postępowania w zakresie, w jakim zakończone zostało postanowieniem z 15 lutego 2018 r. W ocenie pełnomocnika z urzędu wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, tj. orzeka o niekonstytucyjności wskazanych w nim przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w zakresie, w jakim określają opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Oznacza to, że po uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wysokość wynagrodzenia adwokata (opłaty) z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinna zostać ustalona na podstawie stawek wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w związku z § 15 ust. 1 i § 1 pkt 2 tego rozporządzenia, stawka minimalna wynagrodzenia adwokata w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi 360 zł. Tymczasem kwota wynagrodzenia za te same czynności ustalona na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu wynosi 180 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 4 ust. 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia). Stosownie zaś do § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przyznane wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W odniesieniu do usług prawnych stawka VAT wynosi obecnie 23%. Oznacza to, że wysokość wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi postanowieniem referendarskim ustalona zgodnie ze stanem prawnym będącym następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego powinna wynosić nie mniej niż 480 zł netto + 110,40 zł tytułem VAT, tj. łącznie 590,40 zł brutto. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że został zachowany trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie, o którym mowa w art. 272 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy, dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym chodzi tu o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160 - 165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) – por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06, 10 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1736/15, 17 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1738/15 oraz 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, str. 529; Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Wolters Kluwer, str.466). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 168/22, wskazał, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie adwokat M. P. domaga się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższe postanowienie nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Podkreślić należy, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez pełnomocnika z urzędu skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2018 r. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie jest dopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Wprawdzie art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, jak wskazano powyżej, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 2082/18 (oddalający skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1139/17 oddalającego skargę skarżącego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku). Natomiast postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r. o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jest orzeczeniem o niemerytorycznym charakterze. Powyższa okoliczność powoduje, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania zmierzająca do zmiany ww. postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie jest dopuszczalna, co skutkuje jej odrzuceniem. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w związku z art. 276 zd. 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.