II SAB/Wa 904/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Komendanta [...] Policji w przedmiocie wniosku z [...] czerwca 2015 r. o udostępnienie akt z archiwum postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący, w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od złożonej skargi, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku z [...] listopada 2015 r., wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci (ur. w 19[...] r. – córka, 20[...] r. – syn). Podniósł, że od 2009 r. pozostaje bez pracy. Wraz z żoną zaciągnęli kredyt mieszkaniowy i do spłaty pozostało im 41.000 euro. Miesięczna rata wynosi 1.400 zł. Jako Prezes N. Sp. z o.o. Żona skarżącego została obciążona długami w kwocie 240.000 zł. Wnioskodawca ujawnił, że posiada dwa mieszkania: jedno o powierzchni 105 m2 i drugie – 39 m2 oraz działkę budowlaną w W. [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Ponadto mieszkania są zajęte przez bank i komornika. Z tytułu opłat za czynsz skarżący posiada zadłużenie 4.000 zł. Żona skarżącego z tytułu umowy o dzieło otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.800 zł, a skarżący z tytułu najmu jednego z mieszkań otrzymuje 1.200 zł. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył opłaty: rata kredytu – 1.400 zł., czynsz – 1500 zł, media – 100 zł, bilety komunikacyjne – 150 zł, żywność 1.000 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżącego i jego rodziny ustalono w oparciu o informacje nadesłane przez skarżącego w urzędowym formularzu z [...] listopada 2015 r., jak również na podstawie dokumentów złożonych do innej jego sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, zarejestrowanych przy sprawie II KO/Wa 68/15 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – czego żąda skarżący – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić - w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 cytowanej ustawy obciąża wnioskodawcę, powinien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 cytowanej ustawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 – Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552404, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 184/12 – Lex nr 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12 – Lex 1136768). Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, zarejestrowanych przy sprawie II KO/Wa 68/15, referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Jakkolwiek zadeklarowany przez skarżącego dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący 3000 zł (wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło (1.800 zł) oraz czynsz z najmu mieszkania (1.200 zł), nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu jednego z nich (mniejszego) uzyskuje dochód w wysokości 1200 zł miesięcznie, a - według oświadczenia skarżącego - dochody te w całości wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz opłatę czynszu w wysokości 323,43 zł. W ocenie referendarza sądowego, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z tego względu należy uznać, że skoro Skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (należny wpis sądowy od skargi). Ponadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04 – niepublikowane oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 211/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Referendarz sądowy zauważa, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i – jak podnosi – nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania. Należy również zauważyć, że żona skarżącego jest współwłaścicielem i prezesem Sp. z o.o. N., z akt o sygn. II KO/Wa 68/15 wynika, że M.M. nabyła i posiada prawa do [...] udziałów kapitału zakładowego N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej 45.000. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z 90 udziałów kapitału zakładowego N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej 45.000 zł. aktualnie stanowią majątek osobisty żony wnioskodawcy, jednak w ocenie referendarza sądowego, fakt częściowego podziału majątku wspólnego nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, jak również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że Spółka nie generuje dochodów. Konkludując, skoro informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dają samodzielnej i miarodajnej podstawy do uznania, że skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy odmówić jego uwzględnienia. Dodatkowo należy wskazać, że sytuacja majątkowa skarżącego w sprawie, w której złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Dlatego też na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a postanowiono jak w sentencji.