III SA/Wa 1148/15

Dnia 10 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od II kwartału 2011r. do I kwartału 2012r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – C. Sp z o.o. z siedzibą w W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, złożyła 3 czerwca 2015r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z 22 czerwca 2015r. oraz w uzasadnieniu wniosku PPPr wskazała, że: informacja na temat stanu finansowego spółki wynika z załączonych do wniosku dokumentów (wezwania do zapłaty należności podatkowych, np. w VAT za miesiące kwiecień-grudzień 2011r. oraz styczeń-marzec 2012r., zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, nakazu w postepowaniu upominawczym, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, wezwania do zapłaty należności, zajęcia wierzytelności, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, odpisów tytułów wykonawczych, niewypełnionych formularzy przekazów na rzecz komornika, przedsądowych wezwań do zapłaty, pozwu o zapłatę i in.) i dokumentów załączonych wcześniej do akt sprawy. Spółka podniosła, że nie ma majątku, wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] tys. zł, a strata za ostatni rok obrotowy – 2.199.852,71 zł. Spółka od kwietnia 2012r. nie prowadzi działalności gospodarczej, więc w okresie ostatnich 6 miesięcy nie były wystawiane faktury; organy podatkowe zabezpieczyły dokumentację księgową. Spółka nie posiada rachunku bankowego, bo został zamknięty, a należności i zobowiązania wynikające z bilansu dotyczą spółek powiązanych. Bieżąca działalność jest finansowana z prywatnych środków jedynego wspólnika. Spółka załączyła zeznanie podatkowe za 2014r., PIT-37 wspólnika za 2014r.; PIT-36L; - rachunek zysków i strat, wariant porównawczy na 31 grudnia 2014r. Spółka wskazała też, że "w przypadku gdyby Sąd uznał, że dla podjęcia decyzji w zakresie zwolnienia spółki z wniesienia wpisu konieczne są bardziej szczegółowe dane, wnosi o zakreślenie 30-dniowego terminu na ich przedstawienie z uwagi na konieczność skopiowania dokumentacji księgowej z lat 2011-2012r. znajdującej się w aktach sprawy". Skarżąca w związku z postanowieniem Referendarza sądowego z 30 czerwca 2015r. odmawiającego przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wniosła sprzeciw w terminie, w którym podniosła, że od kwietnia 2012r. nie prowadzi działalności gospodarczej, więc w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wystawiała faktur; nie posiada konta bankowego, bo [...] S.A. zamknął je, gdyż nie płaciła zaległych prowizji bankowych; nie posiada aktywów i nieruchomości, bieżąca działalność jest finansowana z prywatnych środków jedynego wspólnika – F. U. ; nie zatrudnia pracowników, siedziba znajduje się w miejscu zamieszkania ww. wspólnika, więc z tego tytułu nie ponosi kosztów. Referendarz powinien więc bazować na materiale, który jest w aktach sprawy i na tym oprzeć rozstrzygnięcie; Skarżąca nie posiada wielu dokumentów księgowych (zabrane i zabezpieczone w toku kontroli skarbowej). Skoro spółka nie prowadzi od wielu lat działalności, nie mogła zgromadzić środków na koszty postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącą do: nadesłania informacji, jakimi ruchomościami dysponuje; doprecyzowania informacji podanej w sprzeciwie o zamknięciu przez [...] S.A. rachunku bankowego, przez nadesłanie dokumentów potwierdzających jego zamknięcie i wskazanie daty zamknięcia; nadesłania wyciągów z rachunku w [...] S.A. za ostatni rok istnienia ww. rachunku; nadesłania informacji dotyczących ewentualnych rachunków spółki znajdujących się w bankach: [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. - jak również nadesłania wyciągów z tych rachunków za ostatnie 6 miesięcy - z uwagi na znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności rachunków bankowych w ww. bankach. W odpowiedzi na powyższe Skarżąca wskazała, że nie dysponuje ruchomościami, rachunek bankowy prowadzony przez [...] nie jest zamknięty lecz zablokowany, z uwagi na prowadzoną egzekucję, a Spółka nie ma dostępu do wyciągów z rachunku i nie ma możliwości ich uzyskania w formie papierowej w terminie siedmiu dni. Skarżąca nie posiada też innych rachunków bankowych. Do pisma Skarżąca załączyła wezwania do zapłaty, w tym wystawione na Spółkę przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym W. . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia Referendarza sądowego z 18 lutego 2015r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z: 30 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 853/11 i 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienia od wpisu od skargi (30.215 zł) - powinna więc spełnić przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 września 2004r. sygn. akt FZ 360/04, z 7 marca 2006r. sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku. Ważne jest więc to czy we wniosku jednoznacznie stwierdzono, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To bowiem wnioskodawca winien wykazać, że stan jego majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Sąd powinien mieć też dostęp do pełnej informacji o sytuacji majątkowej Skarżącej. Z nadesłanych natomiast przez Skarżącą dokumentów wynika, że prowadzona jest wobec niej egzekucja cywilnoprawna i administracyjnoprawna. Z bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2014r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe - 2.757.778,99 zł, zaś jej rezerwy na zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 5.172.405,23 zł, a zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług wymagalnych w okresie powyżej 12 miesięcy wynoszą też 5.172.405,23 zł. Skarżąca przedłożyła też nakazy z postepowania upominawczego, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, wezwania do zapłaty należności, zajęcia wierzytelności, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, odpisy tytułów wykonawczych, przedsądowych wezwań do zapłaty, pozew o zapłatę. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żądanych przez Referendarza i przez Sąd wyciągów z zablokowanego konta bankowego i choć wskazała, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej od kwietnia 2012 r., podniosła, że wspiera ją finansowo jedyny wspólnik, nadal pozostaje też przedsiębiorcą, który powinien podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Brak aktywności w zakresie uzyskiwania przychodów oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Wyjaśnić też należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, niepubl.). Analogiczne stanowisko wyraził również NSA w postanowieniu z 21 marca 2006r. sygn. akt II FZ 196/06. NSA w postanowieniu z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13 wskazał, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013r. o sygn. akt I FZ 327/13 stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. NSA w postanowieniu z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11 podniósł, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (oba ww. orzeczenia dostępne na www.nsa.gov.pl). Skarżąca w rozpoznawanej sprawie miała możliwość przedstawienia dokumentacji dającej pełen obraz sytuacji finansowej, jednak tego nie uczyniła. Złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej, która pomimo dwukrotnego wezwania (Referendarza sądowego z 11 czerwca 2014r., oraz Sądu z 29 lipca 2015r.) nie nadesłała jakichkolwiek wyciągów z rachunku bankowego w [...] SA. Żadne okoliczności nie wskazują na to, że Skarżąca faktycznie powzięła kroki do nadesłania wymaganej dokumentacji, a co więcej, Sąd zwraca uwagę na nieścisłości w udzielonych przez Spółkę odpowiedziach na ww. wezwania do przedstawienia wyciągów. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że "...nie posiada w chwili obecnej konta bankowego z uwagi na jego zamknięcie przez [...] SA z uwagi na zaległe prowizje bankowe". Taką samą informację Spółka zawarła w sprzeciwie, natomiast odpowiadając na wezwanie Sądu z 29 lipca 2015r., Spółka wyjaśniła, że "... nie ma dostępu do rachunku z uwagi na fakt, że jest on zablokowany i nie ma możliwości nadesłania wyciągów z rachunków spółki". Skarżąca nie wykazała też, że podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na zapłacenie wpisu. Istnieje możliwość pozyskania przez Spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm., zwanej dalej "K.s.h"). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Sąd dysponując niepełnymi informacjami przedstawionymi przez spółkę nie ma pełnej możliwości oceny sytuacji finansowej Skarżącej, a sprzeczne informacje rodzą wątpliwości co do rzetelności udzielanych przez Skarżącą informacji dotyczącej jej stanu majątkowego. Nieskorzystanie przez Skarżącą ze stworzonej przez Referendarza sądowego i Sąd możliwości, stosownie do art. 255 P.p.s.a., do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, nie jest w pełni kompletny z woli Skarżącej. Subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009r. sygn. akt I FZ 385/09). Inaczej mówiąc skoro przepis art. 246 P.p.s.a. przenosi na Skarżącą obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy, a Skarżąca z obowiązku tego się nie wywiązała, pomoc nie może zostać udzielona. Skarżąca ponadto nie wykazała, choć twierdzi w piśmie z 9 lipca 2015r., że jej bieżące działania pokrywa wspólnik F.U., że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym – uiszczeniem wpisu sądowego. Sąd mając powyższe na uwadze stwierdza, że Skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Sąd, mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji