III SA/Wa 1252/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – T. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku argumentowano, że spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca nie ma środków na rachunkach bankowych. Ponadto, gdyby nawet posiadała takie środki to i tak nie mogłaby nimi dysponować, z uwagi na dokonane zabezpieczenie zobowiązania podatkowego na majątku spółki. Z oświadczeń o majątku i dochodach spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok według bilansu 119.898,05 zł (dane te dotyczą 2015 r.). W dniu 15 kwietnia 2016 r. spółka zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Od tego czasu nie prowadzi działalności gospodarczej. Do wniosku skarżąca załączyła decyzję o zabezpieczeniu, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz zarządzenie zabezpieczenia z 24 marca 2015 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącą do: nadesłania zeznania podatkowego za 2016r. oraz sprawozdania finansowego za 2016 r., jeżeli zostały już sporządzone – jeżeli nie, w inny sposób udokumentowania wysokości przychodów/dochodów/kosztów uzyskanych przez spółkę w 2016 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez udokumentowanie wysokości przychodów uzyskanych przez spółkę od 1 stycznia 2017 r., nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego (w jakiej wysokości), wskazania źródeł finansowania ustanowionych w sprawie pełnomocników. W odpowiedzi pełnomocnik wyjaśnił, że spółka faktycznie nie prowadzi działalności już od maja 2015 r., z uwagi na zajęcie środków na rachunkach bankowych skarżącej. W 2017 r. spółka nie osiągnęła żadnych przychodów i nie składała deklaracji VAT-7. Wyjaśniono, że sprawozdanie finansowe i zeznanie podatkowe za 2016 r. nie zostały jeszcze sporządzone. Jedyny wspólnik spółki i członek zarządu nie posiada środków na dokonanie jakichkolwiek dopłat do spółki. Źródłem finansowania ustanowionych w sprawie pełnomocników jest pożyczka zaciągnięta od rodziny przez wspólnika. Do pisma załączono potwierdzenia sald na dzień 31 grudnia 2015 r., zbiorcze informacje o saldach na rachunkach bankowych na dzień 31 marca 2017 r., listę operacji na rachunku za marzec i kwiecień 2017 r., wyciągi z rachunku dotyczące 2015 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Istotne jest również to, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). W rozpoznawanej sprawie, mimo wezwania, skarżącą nie nadesłała żadnego z dokumentów dotyczącym działalności spółki w 2016 r. Przede wszystkim, skarżąca nie nadesłała zeznań podatkowych, sprawozdania finansowego za 2016 r., oraz dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, a zwłaszcza – uzyskiwanych przychodów (lub ich braku). Nie do przyjęcia są wyjaśnienia o niesporządzeniu przez skarżącą sprawozdania finansowego i niezłożeniu zeznania podatkowego, skoro spółka formalnie w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Konsekwencją powyższego jest bowiem to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe (do 31 marca). Spółka, poza zestawieniem sald na rachunkach i informacji o zabezpieczeniu na majątku, nie nadesłała również żadnych innych dokumentów dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej. W ocenie referendarza sądowego, brak wyczerpującej informacji o aktualnych przychodach, majątku i działalności spółki, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. W ocenie referendarza sądowego, sama okoliczność, że spółka w dniu 15 kwietnia 2016 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i aktualnie nie uzyskuje przychodów, nie implikuje konieczności udzielenia skarżącej pomocy z budżetu państwa. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że być może skarżąca nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 91.566 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżąca w ogóle nie może ponieść żadnych kosztów sądowych. Przy czym skarżąca nie dokumentując należycie swoje sytuacji finansowej za 2016 i 2017 r. sama uniemożliwiła dokonanie rzetelnej oceny w powyższym zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Dodatkowo, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie, poza gołosłownymi twierdzeniami, skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Spółka mimo trudności finansowych, na jakie się powołuje, była przykładowo w stanie zgromadzić środki na wynagrodzenie dwóch profesjonalnych pełnomocników, których udział na obecnym etapie postępowania nie jest niezbędny. Nie sposób więc przyjąć, że nie mogła zgromadzić środków na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi w zakresie "rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania" jest m.in. odliczenie podatku naliczonego na podstawie nierzetelnych faktur VAT. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.