III SA/Wa 1797/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2004 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia 14 czerwca 2010 r. A. K. – zwany dalej Skarżącym - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2004 roku Zarządzeniem z dnia 26 lipca 2010 r. Przewodnicząca Wydziału III wezwała Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 6112 zł pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Działalność gospodarcza, którą prowadził została zawieszona od stycznia 2010 r., koszty utrzymania gospodarstwa domowego (prąd, woda gaz) oraz wydatki związane z nauką dzieci pokrywane są z pensji żony. Skarżący oświadczył, że spłaca kredyt jaki zaciągnął w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz córką (ur. w 1998 r.) i synem (ur. w 1992 r. ). Z oświadczenia wynika także, że Skarżący posiada dom o powierzchni 160 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,12 ha. Żona Skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 2.100 zł brutto. Dodatkowo Skarżący oświadczył, że na podstawie rozdzielności majątkowej, żona jest właścicielem 2/3 majątku tj. domu i gruntów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów obrazujących stan majątkowy, Skarżący przedłożył zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za lata 2008 i 2009, z których wynika, że Skarżący w 2008 r. uzyskał przychód w kwocie 175.378,84 zł natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły 192.715,33 zł w 2009 r. uzyskał przychód w kwocie 252.713,32 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 260.792,07 zł. Żona natomiast Skarżącego w 2008 r. osiągnęła dochód w kwocie 8.461,77 zł, a w 2009 r. dochód w kwocie 27.741,02 zł. Ponadto Skarżący przedłożył umowę o rozdzielności majątkowej z dnia 18 stycznia 2010 r. oraz umowę o pracę tymczasową żony. Z umowy tej wynika, że stawka zasadnicza wynagrodzenia żony wynosi 9 zł brutto za godzinę pracy. Z przedstawionego natomiast wyciągu bankowego z rachunku żony wynika, że na jej konto w sierpniu 2010 r. wpłynęła kwota 901.63 zł, w lipcu 2010 r. kwota 3.584,37 zł, w czerwcu 2010 r. kwota 1.294,04 zł, a w maju 2010 r. kwota 1.548,5 zł. Z przedstawionych natomiast rachunków wynika, że Skarżący z tytułu opłat za gaz wydatkował kwotę 1.753,03 zł (za styczeń i luty), 800,37 zł ( za marzec i kwiecień) oraz 465,67 zł (za maj i czerwiec), z tytułu opłat za energię za okres od marca do maja - 362,83 zł oraz za okres od maja do lipca - 334,54 zł., z tytułu opłat za wodę - 204,99 zł (czerwiec) oraz w lipcu kwotę 321 zł (KRUS). Postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że oświadczenia strony okazały się niespójne, a momentami sprzeczne. Z jednej strony bowiem Skarżący twierdził, że jest bezrobotny i nie uzyskuje dochodów, a jedynym źródłem utrzymania jest pensja żony. Z drugiej strony Skarżący podał, że spłaca zaciągnięty w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej kredyt. Z przedstawionej umowy leasingu wynika, że Skarżący spłaca miesięcznie kwotę ustalonego czynszu - 1.621,37 zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek uznał, że Skarżący posiada dochody, których nie ujawnił. Referendarz dodał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków na poniesienie wpisu należnego od skargi. Pismem z dnia 19 listopada 2010 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 4 listopada 2010 r. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podkreślił, że jego zdaniem referendarz sądowy zignorował najistotniejszy fakt, tzn. że Skarżący ma rozdzielność majątkową ze swoją żoną. Ponadto dodał, że w jego obecnej sytuacji jedynie jego żona jest zdolna do zaspokajania potrzeb rodziny. Skarżący dodał, że jest na utrzymaniu żony, gdyż z powodu straty powstałej w prowadzonej działalności gospodarczej za lata 2008 – 2009 był zmuszony zawiesić działalność. Skarżący dodał, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, z uwagi na to, iż już od dłuższego czasu nie jest w stanie utrzymać rodziny ani siebie. Zdaniem Skarżącego zaspokajanie potrzeb rodziny to m.in. ponoszenie kosztów wyżywienia, odzieży natomiast jego zdaniem konieczność zapłaty kosztów sądowych wyraźnie wykracza poza wspólne potrzeby całej rodziny. Skarżący podniósł, że nie ma w chwili obecnej żadnego źródła przychodu, ani oszczędności. Za błędne uznał stanowisko referendarza sądowego, który stwierdził, że koszty sądowe powinny być zaspokajane na równi z podstawowymi wydatkami rodziny. Skarżący stanął na stanowisku, że w jego przypadku przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej całkowicie zachodzi, bowiem nie ma on oszczędności, dochodów a majątek, który posiada jest całkowicie odrębny od majątku żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 4 listopada 2010 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powyższe uregulowania wprost przenoszą na stronę ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. post. NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (post. WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (post. z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżący nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Zdaniem Sądu informacja dotycząca braku dochodów jest niewiarygodna. Za argumentacją taką przemawia bowiem fakt, że Skarżący wraz z żoną ponosi wydatki, które znacznie przekraczają kwotę ich dochodów. Co prawda Skarżący oświadczył, że zobowiązanie w postaci raty kredytu za leasing spłaca brat Skarżącego, jednak nie zostało poparte to żadną dodatkową dokumentacją, a ponadto nawet przyjmując, że faktycznie brat Skarżącego spłaca ratę leasingu to pozostałe koszty utrzymania domu i rodziny przewyższają dochody żony Skarżącego. Ponadto na podkreślenie zasługuje fakt, że Skarżący posiada majątek nieruchomy: dom o powierzchni 160 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,12 ha. Sposób zaś, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto należy podkreślić, że małżonka Skarżącego uzyskuje dochody w wysokości 2100 zł miesięcznie. Odpowiadając na wątpliwości Skarżącego co do rozdzielności majątkowej należy wyjaśnić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Mając powyższe na uwadze argumentację Skarżącego w tym zakresie należy uznać za chybioną. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.