III SA/Wa 1829/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego podlegającego wpłacie oraz kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r postanawia odmówić stronie przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu z 12 sierpnia 2013 r. L.K. wniosła , na formularzu PPF z 23 sierpnia 2013 r. , o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że: - strona nie posiada środków na potrzeby postępowania sądowego; - prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe i działalność gospodarczą, w ramach której osiąga stratę; - strona jest obciążona obowiązkiem spłaty leasingu i kredytu; - posiada zabudowaną nieruchomość gruntową o powierzchni ok. 5600 m.kw.; - strona ponosi wydatki za telefony, energie elektryczną, opał, wyżywienie (700 zł, 500 zł, 200 zł, 1500 zł – odpowiednio); - posiada samochód osobowy marki [...] ; - przed WSA toczą się jeszcze dwie sprawy (wysokość wpisów – 1258 i 4634 zł). Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 25 sierpnia 2013 r. strona poinformowała o tym, że: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem; - dochód netto za 2012 r. wyniósł 167931 zł; - w 2013 r. prowadzona działalność przynosi straty w związku z kosztami zakupu brykietów, innych materiałów, wypłatą wynagrodzenia, składek do ZUS; - strata jest pokrywana z dochodów za 2012 r. ; - L.K. przebywa na zwolnieniu lekarskim od maja 2013 r. i ponosi koszty leczenia. Strona zadeklarowała, że złożyła kserokopie zeznań podatkowych za 2011 r. i 2012 r., wyciągi bankowe za okres czerwiec-sierpień 2013 r., zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania strony i jej męża, podsumowanie księgi przychodów od 1 stycznia 2013 r., rejestry faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, bilans za okres 1 stycznia 2013 r – 31 sierpnia 2013 r., zestawienie należności i zobowiązań strony, zaświadczenie z Banku [...] w G. z 16 września 2013 r. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz 270 - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Referendarz sądowy zauważa, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości – jak wskazał Przewodniczący Wydziału – 2579,- zł. Oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia wzmiankowanych powyżej przesłanek z art. 246 P.p.s.a. referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Referendarz sądowy ma świadomość wydania względem strony dwóch orzeczeń przez NSA zapadłych w wyniku rozpoznania wniosków o przyznanie prawa pomocy (pierwszy z 4 lutego 2012 r.). Naczelny Sąd Administracyjny, zwalniając od wpisu sądowego powyżej 500 zł w każdej ze spraw - poza opisaniem sytuacji strony - przyjął, że "dochody męża skarżącej wynoszą 1.200,00 zł miesięcznie", a wyciągi z rachunków bankowych wskazują na liczne przepływy środków finansowych, co świadczy o płynności finansowej strony" (zobacz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r. II FZ 665/13 i z 5 marca 2013 r. II FZ 550/13). Referendarz sądowy, wykazując szacunek dla podjętych a przywołanych powyżej rozstrzygnięć, zwraca uwagę, ze strona nie powinna skutecznie powoływać się na wielość sporów sądowych i związane z nimi koszty, skoro koszty te zostały w znaczącej mierze ograniczone wskutek interwencji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto, przy zadeklarowanych dochodach netto strony z działalności gospodarczej za 2012 r ponad 160 tys. rocznie koszty te stanowią tylko ułamek wskazanego dochodu netto. Tym samym prawo do Sądu strony zostało zagwarantowane, ponieważ strona osiągała nie tylko przychody stanowiące wielokrotność wymagalnych kosztów sądowych, ale także wielokrotność tą stanowią dochody. Referendarz sądowy, badając kolejny wniosek strony, zwraca uwagę na fakt, ze dochód netto osiągnięty z prowadzonej przez stronę wraz z mężem działalności gospodarczej wynosił w 2012 r 167.931,- zł (pismo z 17 września 2013 r.), natomiast przychód został oznaczony na kwotę 1.939.414,74 zł (rubryka 82 deklaracji PIT36 za 2012 r.). Wymagalne koszty sądowe są częścią kosztów działalności gospodarczej, zatem zdolność strony do ich poniesienia powinno się badać z uwzględnieniem relacji do uzyskiwanych przychodów. W 2013 r., z uwagi na wielkość przychodu wynikającą z złożonego podsumowania bilansu (karta 115 akt) w kwocie 954713,17, koszty sądowe stanowią ok. 1/370 uzyskiwanego przychodu. W 2012 r relacja ta wynosiła w odniesieniu do badanej sprawy 1/752. Należy też zauważyć, że sprawa o przedmiocie "określenie wysokości zobowiązania podatkowego podlegającego wpłacie oraz kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r." ma ścisły związek z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, co wynika z treści skargi i z treści odpowiedzi na skargę. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego [...] z 31 sierpnia 2013 r. (saldo na 1 września 2013 r. – 15748,84) wynikają liczne transakcje finansowe strony związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Transakcje o podobnym charakterze wynikają z wyciągu z rachunku [...] w G. (wolne środki na 31 – 08-2013 to 52053 zł). Koszty utrzymania gospodarstwa domowego (żywność, środki czystości, energia, opał, telefony, woda, telewizja, leki, gaz – w sumie 3055 zł) mają wtórne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Z nadesłanego podsumowania księgi przychodów i rozchodów od 1 stycznia 2013 r. wynika, że w ramach działalności gospodarczej osiągnięto przychód w wysokości 954713 zł przy kosztach uzyskania przychodu 1072778,09 (z czego 151043 – to wynagrodzenia w gotówce i naturze). W Bilansie z księgi za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. zakupy towarów handlowych oznaczono na kwotę 188182,86 zł. Także z rejestru VAT sprzedaży wynika, że w sierpniu 2013 r. prowadzony był intensywny obrót na kwotę ok. 196 tys. zł). Z zestawienia powyższych danych wynika, że strona dokonywała operacji finansowych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie wskazała zarazem przyczyn, dla których transakcje z G. Sp. z o.o., L. sp z o.o., E. , B., I., W. korzystają z pierwszeństwa regulowania przed należnościami z tytułu spornej sprawy zawisłej przed Sądem. Referendarz sądowy, wykazując szacunek dla poglądów wyrażanych w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią innych zobowiązań pieniężnych nie stanowi przesłanki przyznania jej prawa pomocy (postanowienie z 24 kwietnia 2013 . I FZ 97/13 , I Fz 98/13, CBOSA), wskazuje zarazem, że osiąganie przez stronę przychodów w wysokości ponad 900 tys. zł czy dokonywanie transakcji finansowych z rachunku bankowego nie uniemożliwia jej uczestniczenia w ponoszeniu kosztów sądowych w sprawie, które są częścią kosztów działalności gospodarczej. Planowanie wydatków bez uwzględnienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych przy - jak widać z wniosku i z przedłożonej dokumentacji - preferencyjnym traktowaniu innych zobowiązań (podobnie postanowienie SA w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACZ 393/92 wokanda 1993/2/32cz postanowienie NSA z 25 maja 2006 r. II FZ 295/06, z 13 stycznia 2006 II Oz 1439/05 czy z 28 marca 2013 r II FZ 30/13), zwłaszcza, kiedy strona dysponuje stałymi wpływami pieniężnymi, czy wolnymi środkami na rachunkach bankowych w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość wymagalnych kosztów sądowych. Działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.; GZ 71/04; ONSAiWSA 2005/1/8 czy postanowienie z 23 kwietnia 2013 r. II FZ 227/13 CBOSA). Z tych powodów ani ponoszenie kosztów miesięcznego utrzymania, ani obowiązek spłaty kredytu bankowego nie są okolicznościami uniemożliwiającymi stronie uiszczenie kosztów sądowych. Okolicznością tą nie jest też ponoszenie przez stronę strat w działalności gospodarczej, bo – jak wskazał Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku ETPCz z 19 stycznia 2010 r. w sprawie FELIX BLAU Sp. z o.o. przeciwko Polsce, nr 1783/04 - opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy. Oznacza to, że obliczając dochód (względnie stratę) w działalności gospodarczej należy uwzględnić wszystkie wydatki związane z działalnością gospodarczą, w tym wydatki związane ze sporami podatkowymi i sądowymi (postanowienie z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12). W ocenie referendarza sądowego, dwukrotne przyznanie prawa pomocy stronie przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie zwolnienia od wpisu nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy w sytuacji, kiedy ze złożonych dokumentów księgowych wynikają przychody przekraczające wielokrotnie wymagane koszty sadowe w sprawie, natomiast strona nie oznaczyła w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1, u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.