III SA/Wa 1841/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2013 r. po rozpoznaniu wniosku O. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. sp. z o.o.. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2011 . p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych O. sp z o.o., dalej jako strona lub spółka, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr z 20.08.2013 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała na to, że: - pośredniczyła w handlu hurtowym produktami chemicznymi i materiałami przemysłowymi; - nie dysponuje kwotą pieniężną ani w postaci gotówki, ani w postaci innych aktywów; - nie posiada zasobów środków trwałych o znacznej wartości; - wydane zostały względem spółki decyzje o zabezpieczeniu; - w wyniku prowadzonych względem spółki działań Prokuratury i Organów Skarbowych wszelka działalność gospodarcza jest obecnie niemożliwa i spółka zawiesiła, od [...] lipca 2013 r. , działalność; - strona nie ma możliwości na pozyskanie środków w wyniku kredytu z uwagi na jej niewielką obecnie wiarygodność kredytową; - spółka posiada dwa rachunki bankowe, obecnie niewykorzystywane z uwagi na ich zablokowanie; - spółka nie posiada obecnie dokumentów pozwalających na sporządzenie sprawozdań finansowych (bilans, rachunek zysków i strat) jako następstwo zaniedbań dotychczasowego zarządu spółki; - Zgromadzenie Wspólników nie udzieliło absolutorium za 2012 r. Prezesowi Zarządu; - czyni starania w celu uzyskania wyciągu z rachunku bankowego [...] ., zablokowanego przez Prokuraturę. Do wniosku strona załączyła: decyzję o zabezpieczeniu, pismo z 26 kwietnia 2013 r. o przekazaniu akt wg właściwości w celu prowadzenia egzekucji; - deklaracje VAT za 1 i 2 kwartał 2012 r. ; deklarację VAT za 1 kwartał 2013 r.; - wniosek strony do US o wydanie deklaracji VAT za III i IV kwartał 2013 r.; postanowienie Prokuratury Rejonowej P. z [...] .01.2012 r. o zablokowaniu środków pieniężnych; - postanowienie z [...] .06.2012 Prokuratury Okręgowej w W. o zabezpieczeniu majątkowym; - tytuł wykonawczy z [...] .09.2012 r. ; - zawiadomienia z [...] .10.2012 r. dotyczące zajęć zabezpieczających z [...] .04.2012 r. ; - decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] .04.2013 r. o określeniu wysokości nadwyżki podatku naliczonego w podatku od towarów i usług i wysokość zobowiązania podatkowego; odwołanie z [...].05.2013 r.; - wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] ; - protokół ze Zgromadzenia Wspólników spółki z [...] .06.2013 r.; Referendarz sądowym, w piśmie z 6 września 2013 r. zwrócił się o odpisy z rachunków bankowych za okres p r o w a d z e n i a działalności gospodarczej przez spółkę, szczegółowe zestawienie należności i zobowiązań, wskazanie źródeł finansowania obecnej działalności spółki (koszt lokalu, obsługi prawnej, księgowej,), oznaczenie wyskosci dopłat wspólników, nadesłanie bilansu i rachunku zysku i strat w szczególności za ostatni rok p r o w a d z e n i a działalności, wskazanie kwoty do wysokości której spółka będzie partycypować w kosztach. Strona, pismem z 4 września 2013 r. poinformowała o tym, że: - niemożliwe było sporządzenie pełnej informacji o stanie należności i zobowiązań spółki; - spółka posiadana niespłacone zobowiązania wobec kancelarii prawnej oraz sporne zaległości podatkowe ( w wysokości 62313627 zł i 7233614 zł); - w związku z formalnym zakończeniem działalności [...] lipca 2013 r. i faktycznym w I połowie 2012 r. nie ponosi żadnych kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem spółki; - niezbędne wydatki związane z obsługą księgowa, prawną, kosztami zmian w sądzie rejestrowym reguluje wierzyciel spółki, wspomniana kancelaria; - w spółce nie były dokonywane dopłaty; - bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 r. nie został przez spółkę sporządzony z uwagi na brak dokumentacji księgowej; - w związku z blokadą rachunku bankowego w [...] nie jest możliwe uzyskanie wyciągów z tego rachunku; Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, o który strona zwraca się w sprawie - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych prowadzi do konstatacji, że podstawowym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r. II OZ 140/09). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., I SA/Po 1433/07, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, w nowszym orzecznictwie zob postanowienie z 1 sierpnia 2013 r I Fz 327/13). Wpis od skargi, czyli jedyny koszt sądowy wymagany na obecnym etapie postępowania, wynosi w sprawie 100 tys zł. Do tej wielkości należy zatem odnieść zdolność strony do wygospodarowania środków finansowych i przesłanki zastosowania prawa pomocy. Referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by zakwestionować twierdzenia strony o prowadzonym wobec niej postępowaniu egzekucyjnym (dokument o dokonaniu czynności egzekucyjnych na s 67 akt sądowych) czy postępowaniu zabezpieczającym (decyzja na s 62 akt sądowych), co determinuje zakres wolności rozporządzania spółki posiadanymi środkami. Odnośnie przekazanej decyzji z [...] marca 2012 r. o zabezpieczeniu, referendarz sądowy – niezależnie już od niepoznanego w pełni stanu rachunków - podziela pogląd, że blokada kont bankowych uniemożliwia spółce korzystanie z ewentualnych wolnych środków finansowych, jednakże w tej kwestii istnieje możliwość zastosowania przez stronę skarżącą środka wynikającego z przepisu art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. t.j. z 2012 r., poz. 1015 , ze zm.), z którego wnika, że istnieje możliwość dokonywania wypłat z zajętego rachunku bankowego za zgodą organu egzekucyjnego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą (zob też wyrok z 7.03.2006r I SA/Wr 113/05, postanowienie z 1 sierpnia 2013 r I Fz 327/13). Na ocenę zdolności spółki do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie ma jednak decydujący wpływ deklaracja spółki, co do złożenia (i sporządzenia) dokumentów księgowych i finansowych. W tym też miejscu należy zauważyć jednak, że nawet posiadanie majątku trwałego o znacznych rozmiarach czy środków finansowych, z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne i decyzje o zabezpieczeniu może ograniczać możliwość dystrybucji posiadanych środków finansowych. Co więcej, spółka zadeklarowała zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, co może niekiedy pociągać za sobą ograniczenie przepływów pieniężnych. Okoliczności te mogą skutkować przyznaniem stronie prawa pomocy, jeśli sytuacja finansowa spółki zostanie rzetelnie wykazana i poddana ocenie przez podmiot orzekający o przyznaniu prawa pomocy. Należy zauważyć, że udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest należyte wykazanie sytuacji majątkowej i finansowej spółki. W ocenie referendarza sądowego, spółka nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej – ograniczając się do wykazania okoliczności świadczących o niekorzystnej sytuacji finansowej spółki - co uniemożliwiło ocenę zasadności wniosku. To wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan majątku. Powołanie się na okoliczność zabezpieczenia (braków) dokumentacji księgowej nie pozwalają w całości zobrazować tego, w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów oznaczonych w wezwaniu z 26 sierpnia 2013 r (postanowienie z 27 września 2012 r I Fz 295/12, I Fz 296/12, 2 grudnia 2009 r II FZ 531/09). Z praktyki sądowej wynika, że nawet w przypadku zajęcia dokumentów przez organy ścigania, organy wymiaru sprawiedliwości, jak też organy egzekucyjne, istnieje możliwość uzyskania odpisów z dokumentów, co należy odnieść do wypełniania wezwania w zakresie przedłożenia odpisów z rachunków bankowych [...]. Według referendarza sądowego, powołanie się na okoliczność zabezpieczenia majątku ruchomego czy środków na rachunku bankowym nie pozwala w całości zobrazować tego, w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie spółka została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, z założenia dokumentujących jej położenie finansowe (postanowienie z 2 grudnia 2009 r II FZ 531/09, z 26 sierpnia 2013 r II Fz 710/13). Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że bilans, jako część sprawozdania finansowego, jest dokumentem opisującym sytuację finansową danego podmiotu gospodarczego na przełomie określonego odcinka czasu (zwykle roku obrachunkowego). Dokument ten, ze względu na swoją szczególną treść oraz funkcje, podlega dodatkowym rygorom określonym szczególnymi przepisami prawa. Podstawowe zasady prowadzenie księgowości i skutki (szeroko pojęte) nienależytego jej prowadzenia są uregulowane w ustawie z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości, ustawie z dnia 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych, ustawie z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawie z dnia 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, ustawie z dnia 6.06 1997 r. Kodeks Karny, ustawie z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa oraz w ustawie z dnia z dnia 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy. Referendarz sądowy nadmienia tu, że strona, pomimo wezwania jej, przekazała wskazanych dokumentów wchodzących w skład sprawozdania finansowego umożliwiających całościową ocenę jej sytuacji finansowej i wykorzystania majątku. Brak sporządzenia i przedstawienia tych dokumentów pociąga za sobą konsekwencje w wielu dziedzinach prawa (prawie podatkowym, rachunkowości, prawie rejestrowym i in). Przede wszystkim jednak, z uwagi na funkcję sprawozdania finansowego i bilansu, w szczególności zarysowaną we wstępie, tj. opisanie sytuacji finansowej danego podmiotu gospodarczego - analiza tych dokumentów pozwala na wyciągnięcie wniosków na temat funkcjonowania przedsiębiorstwa. Pozwala także określić, jakimi zasobami majątkowymi i kapitałowymi dysponuje przedsiębiorstwo. Zdaniem referendarza sądowego, przedłożenie wybranych dokumentów (bilansu, rachunku zysków i strat) jest niezbędnym warunkiem analizy wartości posiadanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarcza majątku, zasobów finansowych i – co za tym idzie – możliwości uiszczenia wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, wyniki analizy nadesłanych przez stronę dokumentów (tj wskazujących na prowadzenie egzekucji, zabezpieczenia, postępowania karnego, odzwierciedlających stan zobowiązań wobec osób trzecich i stan rachunków bankowych) nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z danymi wynikającymi z bilansu czy z rachunku zysków i strat, ponieważ to z nich wynika – co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa danego podmiotu gospodarczego, o czym wyżej. Referendarz sądowy podziela pogląd, ze wprawdzie w pewnych sytuacjach brak środków może zostać wykazany za pomocą jakichkolwiek dokumentów pozwalających określić sytuację majątkową osoby prawnej lub ułomnej osoby prawnej, w tym również oświadczeń składanych przez osoby upoważnione do jej reprezentowania (post. SN z 28.11. 2007 r. V CZ 106/07), jednakże rodzaj tych dowodów zależy od rodzaju i charakteru osoby prawnej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów oraz od konkretnej sytuacji danej osoby prawnej (post. SN z 8.11.1976 r., I CZ 96/70). W razie wątpliwości sąd może zwrócić się o dostarczenie dodatkowych dokumentów finansowych – co właśnie miało miejsce w sprawie - potwierdzających złą sytuację finansową i brak środków. W ocenie referendarza sądowego, z uwagi na rozmiar i sposób prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej przez spółkę, czego ślady znajdują się w złożonych przez stronę dokumentach, niezbędne do szczegółowej oceny zdolności majątkowej spółki jest przedłożenie wskazanych powyżej dokumentów. Brak tych dokumentów natomiast uniemożliwia pełną ocenę sytuacji spółki i korzystne dla niej rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec nieprzekazania Sądowi dokumentów, z których wynika sposób prowadzenia gospodarki finansowej przez spółkę, drugorzędne znaczenie ma nieprzekazanie wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres czynnego prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę. Tym samym w sprawie nie były oceniane zagadnienia związane z należytym planowaniem wydatków i uwzględnienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym (podobnie postanowienie SA w Gdańsku z dnia 9.07.1992 r. I ACZ 393/92 wokanda 1993/2/32cz postanowienie NSA z 25.05.2006 r. II FZ 295/06, z 13.01. 2006 II Oz 1439/05 czy z 28.03.2013 r II FZ 30/13), jak też przestrzeganie przez stronę (podmiot gospodarczy) reguł zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 6.10.2004 r.; GZ 71/04; ONSAiWSA 2005/1/8 czy postanowienie z 23.04.2013 r II FZ 227/13 CBOSA).. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.