III SA/Wa 2334/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po ponownym rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zmianę postanowienia z dnia 27 października 2015 r., III SA/Wa 2334/15 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 2334/15 Skarżący – A. K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 21 września 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 2334/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od ww. postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 27 października 2015 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to (z 27 października 2015 r. III SA/Wa 2334/15) nie zostało zaskarżone w ustawowym terminie. Przewodniczący Wydziału, zarządzeniem z dnia 20 listopada 2015 r., na podstawie art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a., wezwał Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi na wyżej wymienioną decyzję w kwocie 44.837,00 zł. Skarżący, pismem z 1 grudnia 2015 r., wniósł zażalenie na ww. zarządzenie oraz zwrócił się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając zażalenie podał, że z uwagi na zakaz zbywania i obciążania posiadanych nieruchomości oraz zablokowanie kont bankowych musiał zwolnić pracowników oraz wypowiedzieć umowy najmu. Zaznaczył, że od stycznia 2015 r., nie przeprowadził żadnej transakcji. Podkreślił, że ani on sam ani żona, z którą od kilkunastu miesięcy pozostaje w separacji, nie ma żadnych oszczędności i źródeł dochodu, a potwierdzające to dokumenty przedłożył przy wcześniejszej korespondencji. Przewodniczący Wydziału, zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2015 r. wskazane powyżej zażalenie zarejestrował jako wniosek Skarżącego o zmianę w trybie art. 165 p.p.s.a., postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., oraz wezwał Skarżącego do wykazania i udokumentowania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, czy i w jakim zakresie zmieniła się sytuacja majątkowa strony skarżącej od czasu wydania postanowienia WSA w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., III SA/Wa 2334/15, odmawiającego przyznania prawa pomocy. Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. wskazał, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Ponadto oświadczył, że cały dochód za 2014 r. został przeznaczony na opłacenie kaucji i kosztów związanych z "likwidacją firmy", w tym na odprawy dla zwalnianych pracowników. Przedłożył kopię zawiadomień: o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zajęciu udziałów i zysków w spółce z marca 2015 r., oraz kopię Rachunku Zysków i Strat za 2014 rok, kopię Informacji Dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok 2014, kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, kopię zajęcia udziałów w spółce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r., odmówił zmiany postanowienia z dnia 27 października 2015 r. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy, na podstawie których żądał zmiany przedmiotowego postanowienia i to pomimo umożliwienia mu takiej możliwości przez Sąd, który wzywał Skarżącego do wykazania zmiany okoliczności sprawy. Skarżący w zażaleniu zaskarżył postanowienie w całości oraz wniósł o zwolnienie od opłat sądowych, względnie o uchylenie zarządzenia z dnia 20 listopada 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od 25 października 2015 r. nastąpiły zmiany okoliczności faktycznych sprawy istotne z punktu widzenia spełnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2016 r., o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego i ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego. Skarżący wskazał ponadto na obowiązujący go zakaz zbywania i obciążania wszystkich posiadanych nieruchomości oraz blokadę posiadanych rachunków bankowych, co podnosił we wcześniejszych pismach kierowanych do Sądu. Powołał się na naruszenie prawa do Sądu, gwarantowanego w aktach prawa europejskiego i w Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając zażalenie, postanowieniem z 28 kwietnia 2016 r., I Fz 59/16 wskazał, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 166 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz 270, dalej jako p.p.s.a.). Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. na wezwanie Sądu wskazał, że po wydaniu postanowienia z dnia 21 września 2015 r., odmawiającego mu przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu (dochód za 2014 r., został przeznaczony na opłacenie kaucji i kosztów związanych z "praktyczną likwidacją firmy"). Przedłożył kopię dokumentacji finansowej. Zdaniem NSA, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku skarżącego z dnia 1 grudnia 2015 r., uzupełnionego na wezwanie Sądu, ponieważ nie uwzględnił ani treści pisma Skarżącego z dnia 1 grudnia 2015 roku oraz podnoszonych tam argumentów, ani okoliczności wskazanych w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. Pominął również fakt, że Skarżącego obowiązuje zakaz zbywania i obciążania wszystkich posiadanych nieruchomości oraz blokada posiadanych rachunków bankowych. Dlatego sąd kasacyjny nie mógł przeprowadzić kontroli instancyjnej w zakresie prawidłowości wydanego w rozpoznawanej sprawie zażalenia. NSA wskazał, że okoliczności wskazane przez Skarżącego w zażaleniu również powinny zostać poddane szczegółowej analizie Sądu pierwszej instancji w kontekście zbadania spełnienia przez Stronę przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., II OZ 1017/12 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r., II OZ 204/13). Zarazem, zgodnie z art. 190 zd. 1 p.p.s.a., mającym, w myśl art. 197 § 2 p.p.s.a., odpowiednie zastosowanie do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa i wskazaniami dokonanymi w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Realizując zalecenia ustawodawcy z art. 190 p.p.s.a. Sąd wskazuje, że przyczyną uchylenia postanowienia z 19 stycznia 2016 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 kwietnia 2016 r., I Fz 59/16 było to, że Sąd nie odniósł się do przedstawionych przez Stronę okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, wskazanych w piśmie z dnia 1 grudnia oraz 15 grudnia 2015 roku. NSA zaznaczył, że Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. na wezwanie Sądu wskazał, że po wydaniu postanowienia z dnia 21 września 2015 r., odmawiającego mu przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Oświadczył, że cały dochód za 2014 r., został przeznaczony na opłacenie kaucji i kosztów związanych z "praktyczną likwidacją firmy", w tym na odprawy dla zwalnianych pracowników. Przedłożył kopię zawiadomień: o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zajęciu udziałów i zysków w spółce z marca 2015 r., kopię Rachunku Zysków i Strat za 2014 rok, kopię Informacji Dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok 2014, kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, kopię zajęcia udziałów w spółce. Dlatego NSA uznał, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku skarżącego z 1 grudnia 2015 r., uzupełnionego na wezwanie Sądu w rzetelny sposób. Sąd, w uzasadnieniu postanowienia z 27 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2334/15 o odmowie przyznania prawa pomocy, uznał, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy jest to, że chociaż Skarżący wykazał, iż w 2015 r. nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej, to jednak z przedstawionego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36L wynika, że w 2014 r. Skarżący osiągnął przychód w wysokości 82.939.676,20 zł, dochód natomiast wyniósł 1.454.605,60 zł. Nadto, Sąd, w przywołanym postanowieniu, przydał przymiot braku wiarygodności oświadczeniom Skarżącego i jego małżonki w zakresie osiąganych dochodów i posiadanych środków finansowych, ponieważ są one wzajemnie sprzeczne. Z jednej bowiem strony Skarżący wskazywał, iż koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 3.000 zł i ponosi je żona. Z drugiej natomiast strony żona Skarżącego oświadczyła, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, jak i nie posiada oszczędności oraz pozostaje od wielu lat na utrzymaniu Skarżącego. Co więcej, z wydruków z rachunku bankowego żony Skarżącego wynika, że na jej koncie odnotowano wpłaty gotówkowe dokonywane na własny rachunek, np. ostatnia wpłata z dnia 29 lipca 2015 r. w wysokości 9.000 zł. Zdaniem Sądu, nie są wiarygodne oświadczenia żony Skarżącego o braku oszczędności, skoro wielokrotnie dokonywała wpłat na własny rachunek (tzw. "zasilenie"). Wpłat tych dokonywał również Skarżący. Sad powołał się na fakt dysponowania przez Skarżącego domem o powierzchni 160 m2 i jednocześnie dwóch mieszkań w W. o powierzchni 56 m² i 47 m² oraz mieszkania w W. o powierzchni 35 m², jak też na możliwość gospodarowania wskazanym mieniem. Nadto Sąd powołał się na to, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Sad uznał, że skoro żona Skarżącego posiada środki finansowe, to powinna udzielić Skarżącemu pomocy finansowej w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu badającego powtórnie wniosek z 1 grudnia 2015 r. o zmianę postanowienia z 27 października 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, Skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy uzasadniających zmianę postanowienia o prawie pomocy. W szczególności, nie mogą uzasadniać zmiany rozstrzygnięcia okoliczności, na które Skarżący powołuje się w pismach z 1 grudnia 2015 r. i z 15 grudnia 2015 r., tj. warunki i opłacalność prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, likwidacja działalności gospodarczej, zwolnienie 23 kasjerów i 10 pracowników ochrony. Jako przyczynę potrzeby zmiany postanowienia o prawie pomocy Skarżący wskazywał także sytuację osobistą. I tak, w piśmie z 1 grudnia 2015 r. Strona poinformowała, że żona, z którą "od kilkunastu miesięcy pozostaje w separacji nie pracuje, nie posiada oszczędności (...) " i posiada z żoną – od 2013 r. – rozdzielność majątkową. Z kolei w piśmie z 15 grudnia 2015 r. Skarżący podaje, że "pozostaje w separacji z żoną", tym razem jednak wskazuje inną datę, tj. "od początku października 2015 r." Wskazał też, że cały osiągnięty dochód w 2014 r. wynosił 527524 zł i został przeznaczony na wydatki związane z koniecznością wpłacenia kaucji oraz koszty związane z "praktyczną likwidacją firmy". W ocenie Sądu, badającego powtórnie wniosek z 1 grudnia 2015 r. (uzupełniony pismem z 15 grudnia wraz z załącznikami) o zmianę postanowienia z 27 października 2015 r., III SA/Wa 2334/15, powołane przez Skarżącego argumenty nie uzasadniają poglądu o zaistnieniu nowych okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd wskazuje, że przyczyną odmowy Skarżącemu prawa pomocy była niewiarygodność oświadczeń Skarżącego złożonych podczas ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, szczegółowo wykazana powyżej. Przypominając jedynie należy wskazać, że owa "nierzetelność oświadczeń" dotyczyła zarówno faktu posiadania przez Skarżącego i żonę Skarżącego środków finansowych (co wynika z treści rachunków bankowych) w okresie inicjowania sporu sądowego i składania wniosku o prawo pomocy jak i spójności treści składanych oświadczeń. Na ową "niespójność" oświadczeń zwraca uwagę Sąd także w niniejszym postępowaniu: na długość trwania separacji z żoną Skarżący powołuje się, w zależności od pisma, wskazując "kilkanaście miesięcy" lub "od początku października 2015 r." Dla wyniku postępowania o prawo pomocy zaznaczona rozbieżność ma o tyle wtórne znaczenie, że w dacie, w której Skarżący był zobowiązany do zapłaty kosztów sądowych, separacja ta nie miała miejsca. Nie bez znaczenia dla oceny sprawy i wniosku Skarżącego o zastosowania instytucji z art. 165 p.p.s.a. jest to, że postępowanie przed organami administracji w sporze o niezaewidencjonwanie sprzedaży granulatu złota czy prawo do odliczenia podatku naliczonego, toczyło się już w 2014 r. W tym roku Skarżący osiągnął przychód w wysokości, jak zadeklarował, 82.939.676,20 zł. Środki z przychodu powinny być przeznaczone na pokrycie – przede wszystkim – kosztów działalności gospodarczej, do których zaliczają się koszty sporów sądowych, w tym koszty sporu niniejszego. Ustalone bowiem w orzecznictwie jest, że koszty sądowe należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu. Są one (koszty sądowe) kosztami powstałymi wskutek czynności strony przez którą należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez Stronę, także na poczet prowadzonego postępowania likwidacyjnego (por postanowienie z 8 stycznia 2015 r, II GZ 894/14 CBOSA) Sąd zauważa dodatkowo, że z pisma z 15 grudnia 2014 r. wynika, że Skarżący nawet dysponował w tym roku – jak zadeklarował – dochodem w wysokości 527.524 zł W ocenie Sądu, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy fakt przeznaczenia wzmiankowanych środków na inne, niż postępowanie sądowe, cele, zwłaszcza, że nie zostało wykazane pierwszeństwo zaspokojenia wydatków związanych z tymi celami przed należnościami z tytułu kosztów postępowania (w sprawie o opodatkowanie rzeczywistego rozmiaru sprzedaży granulatu złota czy w sprawie o prawo do odliczenia podatku naliczonego związanego z hangarowaniem samolotu [...] jako niezwiązanego z prowadzoną działalnością). Jeżeli Strona prowadząca działalność gospodarczą nie przewiduje konieczności ponoszenia kosztów postępowania, to skutki tego obciążają Stronę (postanowienie z 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, postanowienie z 11 maja 2010 r., I GZ 117/10, postanowienie z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, 17 grudnia 2014, I FZ 459/14, CBOSA). Dlatego warunki i opłacalność prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej, likwidacja działalności gospodarczej, zwolnienie 23 kasjerów i 10 pracowników ochrony, jak też wszczęcie egzekucji administracyjnej, czy zajęcie zysków i udziałów nie może skutkować korzystnym dla Strony rozstrzygnięciem. W podobny sposób zostały ocenione deklaracje Skarżącego złożone do sprawy III SA/Wa 2321/15, gdzie Sąd uznał, że "Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane". Zdaniem Sądu rozpatrującego wniosek o zmianę postanowienia z 27 października 2015 r., również okoliczności wskazane przez Stronę w zażaleniu z 8 lutego 2016 r. (m.in. wydanie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2016 r., o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego i ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego, obowiązujący zakaz zbywania i obciążania wszystkich posiadanych nieruchomości, blokada posiadanych rachunków bankowych) nie uzasadniają podjęcia wnioskowanego przez Stronę rozstrzygnięcia. Skarżący nie zakwestionował bowiem skutecznie poglądu Sądu, zgodnie z którym przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy była niewiarygodność oświadczeń Skarżącego złożonych podczas ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, szczegółowo wykazana powyżej. Skarżący powołał wprawdzie "nowe" okoliczności, ale nie wyjaśnił wytkniętych mu uprzednio wątpliwości. Niezależnie jednak od uwag poczynionych powyżej Sąd zaznacza, że z orzecznictwa NSA wynika, że Strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania – na co sama powołała się - zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu (postanowienie z 30 września 2014 r., II Fz 114/14, z 28 marca 2014 r II Cz 393/14, program Lex, postanowienie z 9 lipca 1992 r., I Acz 393/92, Wokanda 1993/2/32). Odnosząc się do argumentów Skarżącego dotyczących naruszenia prawa do Sądu należy wskazać, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą (także polegającą na obrocie granulatem złota czy hangarowaniu samolotu) ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku profilu działalności gospodarczej. W szczególności w orzecznictwie "europejskim" podkreśla się, że jeżeli strona generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami i, mimo że deklarowała straty przekraczające jej przychody, to koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej. Opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (np. wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał Praw Człowieka akcentuje bardzo silnie obowiązki strony podczas postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych, których Strona nie dopełniła w niniejszym postępowaniu. Jego zdaniem niezbędne jest należyte (szczegółowe) przedstawienie przez stronę sytuacji majątkowej i nie zatajania składników majątkowych, jak też "lojalnej" współpracy z sądem w tym zakresie. Strona, która nie wykonuje rzetelnie zobowiązań sądu w zakresie ujawnienia jej stanu finansowego nie może powoływać się na naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji (wyrok z 17 lutego 2009 roku w sprawie Gospodarczyk p. Polsce, skarga nr 6134/03; wyrok z 19 kwietnia 2011 roku w Elcomp sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 37492/05, dostępne w bazie HUDOC, zob. też – w polskim orzecznictwie: postanowienie z 20 września 2013 r VIII Gz 79/13, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 II CZ 104/84, dostępne w programie Lex). Z tych powodów Sąd powtórnie uznał, że brak jest podstaw do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 165, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.