III SA/Wa 3214/12
WyrokWSA w Warszawie2013-08-08
Skład orzekający: Waldemar Śledzik, Sylwester Golec, Maciej Kurasz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy doręczenie decyzji stronie postępowania podatkowego, która ustanowiła pełnomocnika, z pominięciem tego pełnomocnika, jest skuteczne i wywołuje skutki prawne?Ratio decidendi
Doręczenie decyzji stronie postępowania podatkowego, która ustanowiła pełnomocnika, z pominięciem tego pełnomocnika, jest bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych. Naruszenie art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej w tym zakresie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odpowiedzialności R. M. jako prezesa zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. Organy podatkowe orzekły o jego odpowiedzialności, uznając, że spółka była niewypłacalna, a egzekucja okazała się bezskuteczna. Skarżący kwestionował te ustalenia, podnosząc m.in. brak swojej winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość oraz wadliwość postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił poprzednią decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, wskazując na wadliwość postępowania egzekucyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Dyrektora Izby Skarbowej, skarżący wniósł kolejną skargę, zarzucając m.in. naruszenie przepisów procesowych, w tym pominięcie jego pełnomocnika przy doręczaniu decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2012r. i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant referent stażysta Anna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okres od lutego do maja 2005 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz R. M. kwotę 757 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W.
decyzją z dnia [...] października 2010r. orzekł o odpowiedzialności R.
M. (zwanego dalej "Skarżącym) za zaległości podatkowe S .
sp. z o.o. w W. (zwanej
dalej "spółką") w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2005r. do maja
2005r. w łącznej kwocie 298.952 zł i za odsetki za zwłokę od tych zaległości,
naliczone na dzień wydania decyzji, w łącznej wysokości 192.611 zł.
Organ l instancji powołał się na art 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia
1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005r. Nr 8 poz. 60 ze zm., zwanej dalej "O.p."),
przewidujący odpowiedzialność podatkową członków zarządów spółek kapitałowych
za zaległości spółki oraz przesłanki wyłączenia tej odpowiedzialności. Wyjaśnił,
że zobowiązania spółki określone zostały decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli
Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2Q09r. W postępowaniu egzekucyjnym
prowadzonym w oparciu o wystawiony na podstawie ww. decyzji tytuł wykonawczy
[...] , podjęto próbę zajęcia rachunków bankowych spółki w kilkunastu
bankach. Okazało się jednakże, iż banki te nie prowadziły w tym czasie rachunków
spółki. Z raportu poborcy skarbowego z dnia [...] grudnia 2009r. wynikało, że spółka
nie prowadzi działalności pod adresem, pod którym jest zarejestrowana.
Korespondencja nie była odbierana.
Z akt postępowania egzekucyjnego wynikało ponadto, iż obecny prezes spółki
nie odebrał wezwania do przedłożenia informacji o jej majątku, Spółka nie figuruje
w Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz w Księgach Wieczystych, a Prokuratura
Okręgowa w W. na poczet należnych grzywien zabezpieczyła będący jej
własnością samolot C. . Ostatnią deklarację podatkową spółka złożyła w dniu
28 marca 2006r. Dlatego też postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009r. organ
egzekucyjny umorzył postępowanie dotyczące przedmiotowej zaległości. Umorzono
także postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości w podatku dochodowym od
osób prawnych za 2005r.
Według Naczelnika Urzędu Skarbowego Skarżący pełnił funkcję prezesa
zarządu spółki w okresie od [...] stycznia 2002r. do [...] lutego 2009r., a zatem w okresie,
gdy powstały przedmiotowe zaległości podatkowe.
Organ I instancji, odnosząc się do wyjaśnień Skarżącego złożonych
w postępowaniu podatkowym oraz do wniosku o dołączenie do akt opinii biegłego
powołanego przez Prokuraturę Okręgową i odwołania od decyzji określającej
wysokość zobowiązań podatkowych, wskazał na postanowienie z dnia
[...] października 2010r. odmawiające przeprowadzenia tych dowodów. Zdaniem
Naczelnika wysokość zobowiązań podatkowych nie jest przedmiotem sporu
w sprawie, a decyzja w tym przedmiocie stała się ostateczna, ponieważ wniesione
od niej odwołanie Dyrektor Izby Skarbowej w W. pozostawił bez rozpatrzenia
postanowieniem z [...] maja 2009r. Według Naczelnika, złożenie deklaracji i wydanie
decyzji wymiarowej nie wpływa na wynikające z art. 47 § 3 O.p. terminy płatności
zobowiązań podatkowych powstających z mocy prawa. Zobowiązania podatkowe
spółki z tytułu podatku od towarów i usług istniały przed dniem wydania decyzji
i powinny być wykonane w stosownych terminach. Ujawnienie zaległości spółki
w 2009r. w decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nie wyłączało
odpowiedzialności podatkowej Skarżącego.
Według Naczelnika Urzędu Skarbowego spółka nie wykonywała zobowiązań
podatkowych już w marcu 2005r. (termin płatności podatku od towarów i usług za luty
2005r.) i zaległości podatkowe kumulowały się w okresach późniejszych. Sumy
bilansowe na koniec lat 2004-2006 wynosiły odpowiednio: 1.791.679,81 zł,
1.552.129,94 zł i 4.017.227,39 zł. Na 31 grudnia 2005r. Spółka posiadała zaległości
podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja
2005 r. oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2005r. w łącznej kwocie
557.139zł, co przekraczało znacznie 10% sumy bilansowej na ten dzień. Wskaźniki
płynności bieżącej za ww. lata kształtowały się na poziomie odpowiednio: 1,1, 0,8
i 1,0; przy zalecanych przedziałach optimum 1,3-2,0. Wskaźnik zadłużenia Spółki na
koniec tych lat wynosił odpowiednio: 0,79, 0,75 i 0,9. Wysokie poziomy tego
wskaźnika (powyżej 0,5) oznaczają duży udział długu w działalności firmy, a przez to
ryzyko bankructwa w przypadku pogorszenia koniunktury. Ponieważ zaległości spółki
kumulowały się od lutego 2005r., zarząd Spółki powinien był podjąć działania
zmierzające do ogłoszenia jej upadłości. Naczelnik Urzędu Skarbowego wywiódł,
że co najmniej od połowy 2005r., wobec niewypłacalności spółki przejawiającej się
nieregulowaniem powyższych należnych zobowiązań, istniały przesłanki do
postawienia spółki w stan upadłości, czego nie uczyniono.
W konsekwencji, organ I instancji uznał odpowiedzialność Skarżącego za
zaległości podatkowe Spółki za udowodnioną, ponieważ powstały one w okresie
pełnienia przez niego obowiązków prezesa zarządu, a zgromadzony materiał
dowodowy nie wskazywał na zaistnienie przesłanek wyłączających tę
odpowiedzialność i z uwagi na to orzekł o przeniesieniu odpowiedzialności za
ww. zaległości podatkowe.
W odwołaniu Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Naczelnika
Urzędu Skarbowego i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do
ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie przepisów art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.,
poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na orzeczeniu
o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki, mimo
braku jego winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, a także art. 122, art. 180 § 1
art. 187 § 1 O.p., poprzez sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem
dowodowym i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych
mających wpływ na ustalenie odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania
podatkowe spółki, a ponadto niezasadne przyjęcie, iż nie wykazał on, że nie ponosi
winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2010r.
utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 107 § 1 oraz art. 116 § 1 i § 2 O.p.
i stwierdził, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy
obowiązany jest wykazać pełnienie obowiązków członka zarządu w czasie powstania
zaległości podatkowej oraz bezskuteczność egzekucji wobec spółki.
Według Dyrektora Izby Skarbowej prawidłowo ustalono, że Skarżący
jednoosobowo pełnił funkcję prezesa zarządu spółki w okresie, gdy upływał termin
płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług.
Organ odwoławczy opisał następnie przedstawiony w decyzji organu I instancji
przebieg i efekt postępowania egzekucyjnego wobec Spółki, które organ egzekucyjny
umorzył z uwagi na stwierdzenie, że nie zostanie uzyskana kwota przewyższająca
wydatki egzekucyjne. W ocenie Dyrektora bezskuteczność egzekucji występuje, gdy
nie ma wątpliwości co do tego, że egzekwowana należność nie może być
zaspokojona z majątku spółki, a przy tym wyczerpano wszystkie możliwe sposoby
egzekucji, która dotyczyła całego majątku podatnika (spółki). W ocenie Dyrektora za
spełnioną należało uznać zatem przesłankę bezskuteczności egzekucji wobec
Spółki.
W odniesieniu do przesłanek egzoneracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił,
że Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Skarżącego do wykazania tych
przesłanek. Skarżący w piśmie z dnia 30 lipca 2010r. oświadczył, że w dniu
[...] stycznia 2009r. wszystkie należące do niego akcje spółki sprzedał
J. R. . W 2005r. nie mógł wiedzieć, że obrót towarami przez Spółkę
zostanie zakwestionowany w marcu 2009r., a zatem, że powstały zobowiązania
podatkowe inne niż regulowane na bieżąco. Z uwagi na brak legitymacji, nie mógł
złożyć odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, a ponadto został
wówczas tymczasowo aresztowany. Nie może ponosić odpowiedzialności za
niezłożenie wniosku o upadłość po zakończeniu pełnienia funkcji prezesa zarządu.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, w okresie sprawowania przez
Skarżącego funkcji prezesa zarządu zaistniały przesłanki do zgłoszenia wniosku
o ogłoszenie upadłości Spółki. Organ odwołał się do art. 10 i art. 11 ustawy z dnia
28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535
ze zm.), w świetle których upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się
niewypłacalny, tj. nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych,
a w przypadku dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną
nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność
prawną - także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość majątku, jeżeli
nawet te zobowiązania bieżąco wykonuje. Organ odwoławczy podkreślił,
że zgłoszenie wniosku o upadłość ma zagwarantować ochronę wierzycieli, a zatem
"właściwy czas" do wszczęcia postępowania upadłościowego, to czas odpowiedni ze
względu na ochronę wszystkich wierzycieli.
Dyrektor Izby Skarbowej ponownie przytoczył dane i wskaźniki obrazujące
sytuację finansową spółki w latach 2004-2006. Powołując się na okoliczność,
że Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów uwalniających go
z odpowiedzialności za długi Spółki stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił,
że zachodziły, wynikające z art. 116 O.p., przesłanki przeniesienia na członka
zarządu odpowiedzialności za zaległości Spółki w podatku od towarów i usług wraz
z odsetkami.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, zarzuty odwołania były bezzasadne.
Skoro Spółka faktycznie rozdysponowała środki finansowe nie uzyskując w zamian
towaru, nie mogło to zwiększać jej aktywów i nie wpływało na wyeliminowanie
przesłanki ogłoszenia upadłości. Zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów
i usług powstaje z mocy prawa. Do orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej nie
jest istotny sposób "ujawnienia" zaległości podatkowych, lecz sam fakt ich istnienia.
Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w uchwale
o sygn. akt II FPS 3/09, w terminach wyznaczonych przepisami prawa spółka
zobowiązana była zapłacić podatek we właściwej wysokości. Wydanie decyzji przez
Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nie zmieniło faktu, że przedmiotowe
zobowiązanie spółki istniało już wcześniej. Dlatego też organ odwoławczy nie zgodził
się z twierdzeniem Skarżącego, że w okresie pełnienia przez niego funkcji prezesa
zarządu Spółka bieżąco wywiązywała się ze zobowiązań podatkowych. Powodem
odmowy włączenia do akt wskazanych przez Skarżącego materiałów była
okoliczność, że zebrany w sprawie materiał jest wystarczający do oceny, czy
wystąpiły przesłanki orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając
naruszenie:
1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie,
polegające na orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania
podatkowe spółki mimo istnienia przesłanki wyłączającej tę odpowiedzialność,
tj. braku winy Skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki
oraz mimo niewykazania, czy spełniona została przesłanka w postaci
bezskuteczności egzekucji z majątku spółki;
2) art. 121 § 1, art. 122 i art. 229, a także art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1,
art. 188, art. 191 w zw. 235 O.p., poprzez sprzeczność ustaleń organu drugiej
instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na stwierdzeniu
że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanki wyłączającej jego odpowiedzialność,
chociaż wskazał dowody wyłączające tę odpowiedzialność, jak również polegającą
na wydaniu rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy w związku
z nieuwzględnieniem wniosków dowodowych, a w konsekwencji nieuwzględnieniem
wszystkich istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie
odpowiedzialności Skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł
o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia
2011r., sygn. akt III SA/Wa 857/11, uchylił powyższą decyzję Dyrektora Izby
Skarbowej w W. .
W ocenie sądu niezasadne były twierdzenia Skarżącego o istotnym znaczeniu
daty wydania decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej określającej wysokość
zobowiązań spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja
2005r. W świetle art. 116 § 2 O.p. wymagalność zobowiązań podatkowych, do jakiej
odwoływał się Skarżący, nie miała bowiem znaczenia. Ponadto z punktu widzenia
kwoty zaległości podatkowej, za którą odpowiada członek zarządu spółki kapitałowej,
nie miała znaczenia kwota faktycznie zadeklarowana przez podatnika, jeżeli została
ona skutecznie podważona przez organ podatkowy. Zobowiązanie podatkowe
powstaje i staje się wymagalne w określonym ustawą podatkową terminie płatności,
tj. w przypadku podatku od towarów i usług - art. 103 § 1 ustawy z dnia 11 marca
2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004r. Nr 54, poz. 535 ze zm., zwanej
dalej "u.p.t.u.") w związku z 47 § 3 O.p. Gdyby, jak twierdzi Skarżący, orzeczona
decyzją kwota zobowiązania podatkowego stawała się wymagalna dopiero, gdy
decyzja została wydana, to nie byłoby możliwe naliczenie odsetek liczonych od
terminu płatności danego zobowiązania podatkowego, które to odsetki nalicza się od
zaległości podatkowych, czyli zobowiązań podatkowych nie uiszczonych w terminie
płatności.
Według sądu orzekając o odpowiedzialności członka zarządu spółki
kapitałowej organy podatkowe obowiązane są wykazać, że egzekucja wobec tejże
spółki okazała się bezskuteczna, bowiem w tym przypadku bezskuteczność
egzekucji jest przesłanką tejże odpowiedzialności, warunkującą samą możliwość jej
orzeczenia. W świetle powyższego rację miał Skarżący podnosząc znaczenie
prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę
Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że tytuł [...] skutecznie doręczono
Spółce w dniu 30 grudnia 2009r., w sposób przewidziany w art. 44 ustawy z dnia
14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960r. Nr 30,
poz. 168 ze zm., zwanej dalej "K.p.a."). Jednakże w ocenie sądu wbrew ww.
twierdzeniu Dyrektora Izby Skarbowej, z akt sprawy nie wynikało, aby tryb art. 44
K.p.a. zastosowano skutecznie w przypadku doręczenia spółce odpisu tytułu
wykonawczego [...] . W aktach sprawy znajdował się bowiem jedynie
sporządzony [...] grudnia 2009r. raport poborcy skarbowego o niemożności dokonania
czynności egzekucyjnych. Wskazano w nim, że spółka pod adresem w W.,
ul. [...] nr [...] nie prowadzi działalności. Mieści się tu jedynie jej siedziba.
Z odpisu pełnego rejestru przedsiębiorców KRS wynikało, że powyższy adres
ujawniony został w tym rejestrze w dniu [...] lutego 2009r. Zatem skoro organ
egzekucyjny dysponował prawidłowym, ujawnionym w KRS i istniejącym adresem
spółki, do doręczenia tytułu wykonawczego należało zastosować właśnie opisane
wyżej doręczenie zastępcze. Chcąc skutecznie tryb ten zastosować, organ
egzekucyjny nie mógł poprzestać na informacji udzielonej poborcy skarbowemu
przez osobę zatrudnioną w biurze firmy mieszczącej się pod powyższym adresem.
W aktach sprawy nie było natomiast żadnego dowodu, wskazującego,
że skorzystano z doręczenia zastępczego. Egzemplarz tytułu wykonawczego
przeznaczony dla zobowiązanego znajdował się w aktach sprawy.
Sąd zauważył ponadto, że wbrew twierdzeniom organów podatkowych,
iż egzekucja w stosunku do majątku spółki okazała się bezskuteczna, to na poczet
jej zaległości z tytułu podatku od towarów i usług nie dokonano żadnego zajęcia
rachunku bankowego. Nie wystawiono nawet zawiadomień o zajęciu rachunków
bankowych. Zajęć takich dokonano w postępowaniu egzekucyjnym obejmującym
zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd zauważył także,
iż tytuł wykonawczy przydzielono poborcy skarbowemu w dniu 30 grudnia 2009r.,
a w dniu 31 grudnia 2009r. umorzono postępowanie egzekucyjne. W aktach sprawy
brak było jakiegokolwiek dokumentu, że jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne
dotyczące przedmiotowych zaległości podatkowych spółki toczyło się wcześniej.
W świetle powyższego sąd uznał, iż twierdzenie organów podatkowych,
że wszczęta i przeprowadzona wobec spółki egzekucja zaległości w podatku od
towarów i usług okazała się bezskuteczna, nie znajduje odzwierciedlenia w aktach
sprawy. Samo formalne umorzenie postępowania podatkowego nie dowodzi,
że egzekucja była wszczęta. W sytuacji zatem, gdy wobec spółki egzekucja, na
którą powołały się organy podatkowe, w ogóle nie została wszczęta, brak było
podstaw do przyjęcia, iż wykazano bezskuteczność egzekucji przedmiotowych
zaległości. Oznaczało to, że organy podatkowe nie wykazały istnienia podstawowej
przesłanki warunkującej możliwość orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za
zaległości podatkowe obciążające spółkę. Orzeczenie zaś o odpowiedzialności
Skarżącego, pomimo niewykazania bezskuteczności egzekucji prowadzonej
przeciwko spółce, naruszało art. 116 § 1 O.p.
Według sądu, niezależnie od powyższego, aby członkowi zarządu spółki
kapitałowej przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe tejże spółki
powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi
znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub
wszczęcie postępowania układowego. Pogląd taki wynika z treści uchwały NSA
z dnia 10 sierpnia 2009r. sygn. akt II FPS 3/09. Zdaniem Sądu dane dotyczące
sytuacji finansowej spółki, przedstawione przez organy podatkowe, nie dowodziły
przesłanki niewypłacalności, tj. zaprzestania płacenia wymagalnych zobowiązań
(art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). Posłużenie się bliżej
nieokreślonymi wskaźnikami ekonomicznymi, których sposobu wyliczenia i znaczenia
z punktu widzenia sytuacji finansowej spółki nie wskazano, nie może uzasadniać
stwierdzenia o wystąpieniu przesłanek upadłości.
Zdaniem sądu organy podatkowe nie odniosły się ponadto do twierdzeń
Skarżącego, iż spółka osiągała zyski, a jej bieżące zobowiązania były regulowane.
W ocenie sądu z uzasadnień decyzji organów podatkowych nie wynikało, aby
w sposób wystarczający przeanalizowały one sytuację finansową spółki pod kątem
wystąpienia wskazanej przez nie przesłanki zaprzestania wykonywania
wymagalnych zobowiązań. Sąd nie podzielił natomiast poglądu Skarżącego,
że oceniając sytuację finansową spółki z punktu widzenia wystąpienia przesłanek
upadłości należało brać pod uwagę zadeklarowane kwoty zobowiązań podatkowych.
W konkluzji sąd stwierdził, że dokonana ocena sytuacji finansowej spółki
w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu dokonana została
z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 O.p., której
realizacji służy art. 187 § 1 O.p. Skutkowało to także naruszeniem zasady swobodnej
oceny dowodów (art. 191 O.p.), ponieważ wnioski w ww. zakresie nie znajdowały
odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Ponadto
Skarżący zasadnie podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej nie odniósł się do jego
wniosku dowodowego złożonego w postępowaniu odwoławczym, chociaż w ocenie
sądu wynikające stąd naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego
wpływu na wynik sprawy.
Dyrektor Izby Skarbowej, po ponownie przeprowadzonym postępowaniu
odwoławczym, decyzją z dnia [...] września 2012r. utrzymał w mocy ww. decyzję
Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z zgodnie z art. 153 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") ocena prawna i wskazania, co do
dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz
organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza,
iż podmioty wymienione we wskazanej normie prawnej, są związane faktem wydania
oraz treścią prawomocnego orzeczenia sądu, co musi skutkować, w sposób
bezwzględny, uwzględnieniem treści tego orzeczenia w wydawanych przez nie
rozstrzygnięciach.
Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się do art. 107 § 1 i § 2 pkt 2 oraz pkt 4,
art. 108 § 1, § 2 oraz § 3 i stwierdził, że przesłanki związane z odpowiedzialnością
osób trzecich można podzielić na dwie grupy: przesłanki pozytywne orzeczenia
odpowiedzialności członka zarządu (które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji
w tym przedmiocie było możliwe) oraz przesłanki negatywne - egzoneracyjne (które
nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności).
Dyrektor wskazał także, iż odpowiedzialność osób trzecich ma charakter akcesoryjny
i następczy - występuje jedynie w sytuacji niewykonania lub nienależytego
wykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika i jest uzależniona od
istnienia zaległości po stronie podatnika. Jest to także odpowiedzialność subsydiarna
(posiłkowa). Wierzyciel podatkowy nie ma swobody w kolejności zgłaszania
roszczenia do podatnika lub osoby trzeciej, lecz kolejność ta jest ściśle określona
przez przepisy prawa podatkowego.
Według organu odwoławczego przed oceną wystąpienia przesłanek
odpowiedzialności członków zarządu wynikających z art. 108 i art. 116 O.p.,
koniecznym jest poczynienie w postępowaniu odwoławczym ustaleń co do istnienia
i wymagalności zaległości podatkowych spółki, objętych decyzją Naczelnika Urzędu
Skarbowego.
W przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia zobowiązań spółki
w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r. rozpoczął się
w dniu 1 stycznia 2006r. i upływał w dniu 31 grudnia 2010r. Zgodnie informacjami
uzyskanymi z Urzędu Kontroli Skarbowej w W. , a następnie z Prokuratury
w stosunku do przedmiotowych zaległości toczyło się postępowanie w sprawie
o przestępstwo skarbowe, które prowadzone jest przez Prokuraturę Okręgową
w W. Wydział [...] Śledczy pod sygnaturą [...] . Skarżącemu
postawiono zarzuty dotyczące zaniżenia podatku od towarów i usług (postanowienie
z dnia [...] lutego 2010r.). Zatem z uwagi na okoliczność wystąpienia zdarzenia
skutkującego zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania
podatkowego, przedmiotowe zobowiązania podatkowe nie uległy przedawnieniu
i pozostają wymagalne.
Według Dyrektora Izby Skarbowej w niniejszej sprawie znajdował
zastosowanie art. 108 § 2 pkt 2 lit. a O.p., który stanowi, że postępowanie w sprawie
odpowiedzialności podatkowej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia
decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Postanowienie
Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2010r. w sprawie wszczęcia wobec
Skarżącego postępowania w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności zostało
doręczone Skarżącemu w dniu 27 czerwca 2010r. Decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli
Skarbowej określająca spółce zobowiązanie w podatku od towarów i usług została
zaś doręczona uprzednio pełnomocnikowi Spółki w dniu 18 marca 2009r. Powyższe
świadczyło o wypełnieniu warunku wynikającego z art. 108 § 2 pkt 2 lit. b O.p.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że terminy płatności zobowiązań spółki
w podatku od towarów i usług upływały odpowiednio 25 dnia poszczególnych
miesięcy od marca 2005r. do czerwca 2005r. W niniejszej sprawie nie budziło zaś
wątpliwości, że Skarżący był członkiem zarządu spółki w 2005r., tj. w okresie kiedy
upływały terminy płatności ww. zobowiązań spółki. Zgodnie ze znajdującym się
w aktach sprawy odpisem pełnym z rejestru przedsiębiorców spółki Skarżący
pozostawał członkiem jej zarządu od [...] stycznia 2002r. do [...] lutego 2009r. W dacie
powstania zaległości za okres objęty zaskarżoną decyzją Skarżący był jedynym
członkiem zarządu spółki. Wypełniony został zatem warunek, o którym mowa
w art. 116 §2 O.p.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej niezasadne było stwierdzenie
Skarżącego, iż nie odpowiada za długi spółki w podatku od towarów i usług, gdyż
decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej dotycząca określenia tego
zobowiązania podatkowego spółki została wydana dopiero w dniu [...] marca 2009r.
Decyzja wymiarowa, w której określono spółce wysokość zobowiązania
podatkowego i która została wydana na skutek stwierdzonych nieprawidłowości
w rozliczeniach podatkowych nie była bowiem decyzją kształtującą nowe
zobowiązania podatkowe, czy takie które powstają po doręczeniu decyzji. Decyzja
"określająca" jedynie korygowała wysokość zobowiązania zadeklarowanego
pierwotnie przez podatnika. Zobowiązanie to powstało z mocy prawa, stosownie do
art. 21 § 1 pkt 1 O.p., W związku z tym termin płatności zobowiązania podatkowego
wskazanego w decyzji wymiarowej, liczony jest zgodnie z terminem określonym we
właściwej ustawie podatkowej, a nie od momentu doręczenia tej decyzji.
Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził następnie, że drugą przesłanką orzeczenia
o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki, której
wykazanie spoczywa na organie podatkowym, jest bezskuteczność egzekucji
z majątku Spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie
każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, co ma oparcie w uchwale NSA z dnia
8 grudnia 2008r., sygn. akt II FPS 6/08. Z akt sprawy wynikało, że organ
egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne
na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] . Organ odwoławczy powtórnie
rozpatrując odwołanie pismem z dnia 11 maja 2012r. wystąpił do Naczelnika Urzędu
Skarbowego o uzupełnienie materiału dowodowego o pełne akta postępowania
egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku Spółki na podstawie
ww. tytułu wykonawczego. W odpowiedzi wyjaśniono, że organ egzekucyjny nie
doręczył ww. tytułu spółce, jak również na podstawie ww. tytułu wykonawczego nie
przeprowadzono egzekucji z majątku spółki, gdyż organ egzekucyjny uznał,
iż działanie to jest bezcelowe w sytuacji, kiedy stwierdzono bezskuteczność
egzekucji w stosunku do majątku spółki na podstawie tytułu egzekucyjnego Nr [...] , obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób prawnych za
2005r. Bezskuteczność egzekucji wobec spółki została wykazana również, poprzez
ustalenie, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem
wskazanym w dokumentach rejestracyjnych, brak było rachunków bankowych
prowadzonych dla spółki, brak było nieruchomości oraz jakiegokolwiek majątku
ruchomego. Również kolejne czynności egzekucyjne skierowane do rachunków
bankowych spółki, w zakresie egzekucji zaległości w podatku dochodowym od osób
prawnych, okazały się nieskuteczne. W tym stanie rzeczy Naczelnik Urzędu
Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca
1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229,
poz. 1954 ze zm" zwanej dalej "u.p.e.a."), postanowieniem dnia [...] grudnia 2009r.
umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku spółki w zakresie
zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej powielanie zajęć rachunków bankowych,
wystąpień do CEPiKU czy Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych w celu uzyskania
informacji dotyczących nieruchomości będących własnością spółki, a więc
dokonywanie czynności, które okazały się nieskuteczne w postępowaniu
egzekucyjnym w zakresie zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób
prawnych za 2005r., powodowałoby powstawanie nieuzasadnionych kosztów
postępowania egzekucyjnego i byłoby działaniem bezcelowym. Zdaniem organu
odwoławczego zasadnie uznano więc, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła druga
z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności podatkowej członka zarządu
wymienionych w art. 116 § 1 O.p., tj. bezskuteczność egzekucji z majątku spółki.
Mając na względzie powyższe ustalenia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził,
że w sprawie zaistniały pozytywne przesłanki do orzeczenia o odpowiedzialności
Skarżącego za zaległość spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego
do maja 2005r.
Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, w odniesieniu do przesłanek
egzoneracyjnych, wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b oraz pkt 2 O.p.,
że organ podatkowy dokonując orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu
w każdym przypadku jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do
ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości
w terminie (we właściwym czasie) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka
zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Pogląd taki wyrażony został w uchwale NSA
z dnia 10 sierpnia 2009r., sygn. akt II FPS 3/09.
W ocenie organu odwoławczego, aby zatem ocenić, czy Skarżący ponosi
odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, należało
ustalić, czy w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu zaistniały
przesłanki upadłości oraz jaki był czas właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie
upadłości. Ocena taka powinna być dokonana na gruncie przepisów dotyczących
postępowania upadłościowego i układowego.
Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się do art. 21, art. 10 i art. 11 Prawa
upadłościowego i naprawczego oraz stwierdził, że przy ustalaniu, czy zgłoszenie
wniosku o upadłość nastąpiło we właściwym czasie, należy ocenić czy wniosek
o upadłość został złożony w takim czasie, aby wszyscy wierzyciele mieli możliwość
uzyskania równomiernego, chociaż tylko częściowego, zaspokojenia z majątku
spółki. Odpowiedzialność za zrealizowanie tego celu spoczywa na członkach
zarządu spółki, oni są bowiem uprawnieni i zobowiązani do kontrolowania stanu
finansów i majątku spółki oraz do zgłoszenia wniosku o upadłość lub otwarcie
postępowania układowego, gdy zachodzą do tego podstawy. Każdy zatem
z członków zarządu spółki powinien zadbać z należytą starannością o ochronę
interesów wszystkich wierzycieli zagrożonych stanem niewypłacalności spółki i nie
dopuścić, aby niektórzy z wierzycieli zostali zaspokojeni ze szkodą dla innych.
Wniosek o ogłoszenie upadłości może być zatem uznany za zgłoszony we
właściwym czasie, gdy wykazane zostanie, że zgłaszając go zarząd (członek
zarządu) uczynił ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu
postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której tylko niektórzy
wierzyciele są zaspokajani kosztem innych.
W ocenie organu odwoławczego w świetle art. 21 ust. 1 Prawa
upadłościowego i naprawczego, wniosek o ogłoszenie upadłości można uznać za
złożony we "właściwym czasie" tylko wtedy, gdy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie
od chwili, gdy bądź to przedsiębiorca zaprzestał płacenia długów, bądź też długi te
przewyższyły wartość jego majątku. Unormowanie to nie dopuszcza jakiegokolwiek
odstępstwa od tego terminu, a możliwość taka nie wynika też z żadnego innego
przepisu. Stanowisko takie ma potwierdzenie w wyrok NSA z dnia 6 lipca 2006r.,
sygn. akt I FSK 1115/05. Natomiast z akt sprawy wynikało, iż wniosek o ogłoszenie
upadłości spółki nie był składany.
Organ odwoławczy dokonując ustaleń w zakresie wystąpienia przesłanek
upadłości w okresie pełnienia przez Skarżącego obowiązków w zarządzie spółki,
oparł się na danych wynikających z bilansów i sprawozdań finansowych za 2004r.,
2005r. i 2006r. W ocenie Dyrektora z ww. analizy nie wynikało wprost, aby sytuacja
finansowa spółki była zła, jednakże spółka posiadała zaległość w podatku
dochodowym od osób prawnych za 2005r. w kwocie 258.187 zł. Również zaległości
w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2005r. do maja 2005r. w kwocie
298.952 zł wynikają z nieuregulowania przez spółkę zobowiązań podatkowych.
W znajdującym się w aktach sprawy bilansie za 2005r. sporządzonym przez spółkę
wykazana została kwota zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób
prawnych w wysokości 133.615,35 zł zaniżona o kwotę 258.187 zł (różnica pomiędzy
podatkiem należnym wykazanym przez kontrolowanego w kwocie 15.948 zł
a podatkiem według kontrolujących - 274.153 zł). Również w tym bilansie kwota
zobowiązań krótkoterminowych wobec jednostek powiązanych z tytułu podatku od
towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r. została zaniżona o kwotę
298.952 zł. Wykazana wartość zobowiązań krótkoterminowych w kwocie
1.172.522,83 zł, nie stanowiła jednak rzeczywistego odzwierciedlenia kondycji
finansowej spółki, ww. bilans sporządzony został bowiem w oparciu o nierzetelne
dowody. Według Dyrektora wykazana przez spółkę w bilansie za 2005r. kwota
zobowiązania z tytułu podatków powinna wynosić 391.802,35 zł, a zobowiązania
krótkoterminowe razem powinny stanowić kwotę 1.729.66,83 zł, przy łącznej
wysokości aktywów, wykazanej w bilansie za 2005r. w wysokości 1.552.129,94zł.
W konsekwencji, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, wystąpiła określona
w art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego przesłanka ogłoszenia
upadłości, gdyż w 2005r. zobowiązania spółki znacznie przewyższały wartość jej
majątku. Na zaistnienie powyższej przesłanki wskazywał również wskaźnik ogólnego
zadłużenia: za 2004r. 0,80, za 2005r. 1,12, za 2006r. 0,90. Wskaźnik ogólnego
zadłużenia ukształtował się na poziomie odpowiednio: 0,80 w 2004r., 1,12 w 2005r.
i 0,90 w 2006r., co przy zadowalającym optimum 0,57-0,67 świadczyło o złej
kondycji ekonomiczno-finansowej firmy. Wskaźnik za 2005r. w wielkości powyżej
1 wskazuje, na wyjątkowo złą jej sytuację ekonomiczno-finansową. Na zaistnienie
powyższej przesłanki wskazywał także wskaźnik płynności bieżącej, którego
zadowalający poziom mieści się w granicach 1,2 - 2,0, zaś wskaźnik ten dla Spółki
wynosił: za 2004r. 1,17, za 2005r. 0,57, za 2006r. 1,04. Zatem wartość tego
wskaźnika w latach 2004-2006 była poniżej wielkości minimalnej. Ponadto analiza
bilansu spółki za lata 2004-2006 wskazywała na zagrożenie jej zdolności do
terminowego regulowania zobowiązań. Wskaźnik płynności szybkiej, którego wartość
wzorcowa wynosi 1,0, dla spółki wynosił odpowiednio: za 2004r. 0.95, za 2005r.
0,46, za 2006r. 0,77.
W konsekwencji w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej zaszła zatem sytuacja
wskazana w art. 21, art. 10 i art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego,
stanowiąca podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Organ odwoławczy, odnosząc się do argumentu Skarżącego, iż spółka
osiągała zyski, a jej bieżące zobowiązania były regulowane, wskazał, że nie był
w posiadaniu informacji o innych niż podatkowe. Wpłaty podatku od towarów i usług
generalnie, poza nielicznymi wyjątkami, jak również wpłaty w podatku dochodowym
od osób prawnych, wynikające z deklaracji dokonywane były terminowo. Nie mniej
jednak przesłanka niewypłacalności, skutkująca koniecznością zgłoszenia wniosku
o upadłość spółki w myśl art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego,
zachodzi również w sytuacji, gdy zobowiązania podmiotu przekraczają wartość jego
majątku, nawet wówczas, gdy podmiot taki na bieżąco zobowiązania te wykonuje -
co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Wniosek o ogłoszenie upadłości
powinien być zatem złożony najpóźniej na początku 2006r., po sporządzeniu bilansu
za 2005r. Natomiast wniosek nie został złożony, a za takie zaniechanie
konsekwencje ponosi Skarżący, który nie uwolnił się od odpowiedzialności za
zobowiązania podatkowe. Skarżący nie wykazał ponadto, aby niezgłoszenie wniosku
o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Skarżący nie dochował zatem
należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki. Nie przedstawił też w toku
postępowania przed organami podatkowymi żadnych okoliczności natury faktycznej
mogących świadczyć o tym, iż nie miał wpływu na możliwość złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości spółki.
Dyrektor Izby Skarbowej wskazał także, iż Skarżący zarówno w postępowaniu
prowadzonym przez organ I instancji, jak też w postępowaniu odwoławczym nie
wskazał mienia, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości
podatkowych w znacznej części. W sprawie nie zaistniała zatem, wynikająca
z art. 116 § 1 pkt 2 O.p., przesłanka uwalniająca Skarżącego od odpowiedzialności
za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do
maja 2005r.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej pozostałe zarzuty odwołania również były
bezzasadne. Nie zmieniało tych okoliczności podniesione w odwołaniu stwierdzenie
Skarżącego dotyczące faktu dokonania przez spółkę w 2005r. zapłaty na rzecz
innego podmiotu (zapłaty dotyczącej transakcji zakwestionowanej przez Urząd
Kontroli Skarbowej w W. w decyzji, w wyniku której doszło do "ujawnienia"
zaległości Spółki). Z okoliczności tej Skarżący, w ocenie organu odwoławczego,
błędnie wywiódł, iż w związku z tym, że dokonane przez spółkę płatności były
nienależne i podlegały zwrotowi, to winny zwiększać jej aktywa w 2005r. Zdaniem
organu odwoławczego skoro spółka faktycznie rozdysponowała środki finansowe
w zamian nie uzyskując towaru, to w żaden sposób nie mogło to zwiększać jej
aktywów i nie wpływało na wyeliminowanie przesłanki do ogłoszenia upadłości.
Wskutek bowiem błędnego obliczenia podatku, spółka operowała kwotami, które jej
nie przysługiwały, co w konsekwencji prowadziło do nieprawidłowego osądu jej
sytuacji finansowej.
W opinii Dyrektora Izby Skarbowej zarzut Skarżącego zmierzający do
wykazania, że bezpodstawnie odpowiada on za zaległość spółki w podatku od
towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r. był bezzasadny, gdyż
późniejsze "ujawnienie" zaległości podatkowej w wyniku wydania decyzji przez
Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, czy też wydania decyzji przez organ
podatkowy nie miało wpływu na to, że zobowiązane to, które później przerodziło się
w zaległość podatkową, powstało zgodnie z art. 21 ustawy O.p., czyli z mocy prawa.
Dla orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej nie jest istotny sposób
"ujawnienia" zaległości podatkowej, lecz sam fakt jej istnienia. Stanowisko takie ma
potwierdzenie w uchwale NSA z dnia 10 sierpnia 2009r., sygn. akt II FPS 3/09.
Według organu odwoławczego nie sposób zgodzić się z również
z twierdzeniem Skarżącego, iż nastąpiło naruszenie art. 122, art. 180 § 1 i art. 187
§ 1 O.p. Odpowiedzialność Skarżącego za zaległości spółki uznano za
udowodnioną, gdyż zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiące od
lutego do maja 2005r., które następnie przerodziło się w zaległość podatkową,
powstało w okresie pełnienia przez niego funkcji prezesa zarządu spółki, natomiast
nie wystąpiły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Zarzut wybiórczej
i tendencyjnej oceny zebranych dowodów oraz nie zebranie pełnego materiału
dowodowego i nieuwzględnienie wniosku dowodowego w zakresie dokonanych
ustaleń przeprowadzonych w postępowaniu karnoskarbowym prowadzonym przez
Prokuraturę Okręgową w W. , również był bezzasadny. Organ podatkowy
postanowieniem z dnia [...] października 2010r. odmówił dołączenia do akt sprawy
opinii biegłego w zakresie finansów i księgowości powołanego przez Prokuraturę
Okręgową w W. , gdyż uznał, iż zebrany w przedmiotowej sprawie materiał
jest wystarczający do oceny, czy zaszły przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności.
W odniesieniu natomiast do wniosku Skarżącego, dotyczącego
przeprowadzenia dowodu z akt postępowania kontrolnego oraz postępowania
podatkowego w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego spółki w podatku
od towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r. oraz akt postępowania
egzekucyjnego prowadzonego przeciwko spółce na podstawie tytułu egzekucyjnego
[...] , organ odwoławczy stwierdził, że akta postępowania kontrolnego
poprzedzającego wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku od
towarów i usług za miesiące od lutego do maja 2005r. nie mogły mieć znaczenia dla
odpowiedzialności podatkowej Skarżącego. Akta te dotyczyły postępowania
wymiarowego, a nie postępowania w przedmiocie orzekania o odpowiedzialności
Skarżącego za zobowiązania spółki. Natomiast akta postępowania egzekucyjnego
stanowiły materiał dowodowy przedmiotowej sprawy i zostały przez organy
podatkowe przeanalizowane, jak też dokonano ich oceny.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie
Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w całości,
zarzucając naruszenie:
1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b O.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,
polegające na orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania
podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja
2005r., mimo istnienia przesłanki wyłączającej jego odpowiedzialność Skarżącego,
tj. pomimo braku jego winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki;
2) art. 210 § 1 ust. 6 w związku z art. 210 § 4 O.p., poprzez wadliwe
skonstruowanie uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego zaskarżonej decyzji,
tj. wadliwe uzasadnienie okoliczności potwierdzających odpowiedzialność
Skarżącego za niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki, jak również brak, lub też
lakoniczne odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do powołanych przez
Skarżącego okoliczności w ww. zakresie;
3) art. 121 § 1, art. 122, art. 229, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188,
art. 191 w związku z art. 235 O.p., poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu
o niepełny materiał dowodowy w związku z nieuwzględnieniem wniosków
o przeprowadzenie dowodów, a w konsekwencji nieuwzględnieniem wszystkich
istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie odpowiedzialności
Skarżącego;
4) art. 145 § 2 w związku z art. 120 w zw. z art. 121 O.p., poprzez
niezastosowanie go w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać
zastosowane, tj. poprzez pominięcie pełnomocnika Skarżącego przy prowadzeniu
niniejszego postępowania, a w szczególności zebranie materiałów dowodowych
z jego pominięciem i wydanie na ich podstawie zaskarżonej decyzji.
Według Skarżącego nie ponosi on odpowiedzialności na podstawie art. 116
§ 1 i § 2 O.p., gdyż w okresie, w którym pełnił funkcję prezesa zarządu spółki, nie
zachodziły podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub
wszczęcia postępowania układowego, a nieuczynienie tego oraz niewszczęcie
postępowania zapobiegającego upadłości nastąpiło bez jego winy. W ocenie
Skarżącego, z treści art. 116 O.p. wynikają zarówno pozytywne, jak i negatywne
przesłanki odpowiedzialności członka zarządu. Ciężar udowodnienia przesłanek
pozytywnych spoczywa na organie podatkowym. Za bezsporne Skarżący uznał
ustalenia co do zakresu pełnienia przez niego funkcji członka zarządu. W zakresie
istnienia negatywnych przesłanek Skarżący podniósł, iż w okresie, kiedy pełnił
funkcję prezesa zarządu, spółka nie była niewypłacalna i wykonywała swoje
wymagalne zobowiązania pieniężne.
Według Skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej odniósł wyniki kontroli z 2009r.
do roku 2005 z naruszeniem prawa, bowiem wziął pod uwagę sumy bilansowe
uwzględniając jedynie ustalone decyzjami zaległości podatkowe, pomijając fakt,
że w związku z nieuzyskaniem kosztu uzyskania przychodu z transakcji z PPC
sp. z o.o. w bilansie spółki należało skorygować jednocześnie koszt własny
sprzedanych towarów. W rzeczywistości środkami tymi spółka zadysponowała na
poczet nieistniejących należności, a zatem podlegały one już w dacie ich przelania
zwrotowi i konieczności zaksięgowania we właściwych pozycjach sprawozdania
finansowego. Zwiększone w ten sposób aktywa spółki w 2005r. o nienależnie
uregulowaną kwotę wypłat znacząco zmieniają obraz sytuacji finansowej Spółki oraz
wielkość odpowiednich wskaźników ekonomicznych. Zdaniem Skarżącego za
chybiony należy uznać więc wniosek, że w czasie pełnienia przez niego funkcji
członka zarządu istniały podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie
upadłości, bowiem zobowiązania spółki nie przewyższały wartości jej majątku.
Zdaniem Skarżącego organ odwoławczy niesłusznie stwierdził również,
iż wobec niewypłacalności spółki przejawiającej się nieuregulowaniem należnych
zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług oraz z tytułu podatku dochodowego
od osób prawnych na początku 2006r. istniały przesłanki do postawienia jej w stan
upadłości, co nie zostało uczynione w terminie. Skarżący odwołał się przy tym do
uchwały NSA z dnia 10 sierpnia 2009r. o sygn. akt II FPS 3/2009 i stwierdził skoro,
w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie zachodziły przesłanki do
ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki
w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie członka zarządu od
odpowiedzialności z art. 116 § 1 O.p.
Wskazywane powyżej okoliczności świadczą, zdaniem Skarżącego,
o naruszeniu art. 122, art. 180, art. 187 i art. 191 O.p. Skarżący podniósł także,
iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do złożonych wniosków dowodowych
o dołączenie do akt przedmiotowego postępowania opinii biegłego sądowego
w zakresie ekonomii, finansów i systemu podatkowego z dnia [...] sierpnia 2010r.,
sporządzonej w postępowaniu karnoskarbowym prowadzonym przez Prokuraturę
Okręgową w W. (sygn. akt [...] ).
Niezależnie od powyższych zarzutów Skarżący wskazał, że w trakcie
postępowania przed organem odwoławczym miał ustanowionego pełnomocnika.
Tymczasem Dyrektor Izby Skarbowej w W. przez całe postępowanie zbierał
dowody i doręczał pisma Skarżącemu, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika.
W ocenie Skarżącego doręczona mu zatem decyzja nie wywołała żadnych skutków
prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod
względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym
decyzji administracyjnych, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak
i procesowego. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270
- dalej: "p.p.s.a"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany
zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Ponadto zauważyć należy, iż sprawa będąca przedmiotem rozpoznania była
już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, w związku z czym, zgodnie z art.
153 p.p.s.a., organy administracji były związane oceną prawną i wskazaniami co do
dalszego postępowania zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2011r., sygn. akt III SA/Wa
857/11.
Powyższe oznacza, że kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym
rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się
wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest głównym
kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z 20.04.2011r., sygn.
akt II OSK/729/10 , Legali). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153
p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego
aktu a nawet, jak podniesiono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
15 lutego 2007r. (sygn. akt II FSK 274/06, Legali), stanowi kwalifikowaną wadę
skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji w nowym postępowaniu, w przypadku
naruszenia zasady związania oceną prawną
Dodać także należy, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu
administracyjnego traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to
powoduje, że pogląd sądu staje się nieaktualny. Podobny skutek wywołują
zmieniające się okoliczności sprawy, powodujące nieaktualność w części lub w
całości oceny sprawy dokonanej na podstawie 154 p.p.s.a. i jednocześnie
konieczność dokonania jej weryfikacji na podstawie stanu aktualnego (por. wyrok
NSA z 15.4.2005r., OSK 1403/04, Legali).
Skarżący w stosunku do zaskarżonej decyzji podnosi zarzuty zarówno
naruszenia prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b O.p., polegające na
orzeczeniu przez organy odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe
spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005r. pomimo braku jego winy
w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, jak i natury procesowej, w
tym art. 121 § 1, art. 122, art. 229, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art.
191 w związku z art. 235 O.p., poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu
o niepełny materiał dowodowy - w związku z nieuwzględnieniem części wniosków
o przeprowadzenie dowodów, a w konsekwencji, nieuwzględnieniem wszystkich
istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie odpowiedzialności
Skarżącego. Co wymaga podkreślenia, w skardze z dnia 18 października 2012r. w
stosunku do decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września
2012r., a więc po ponownym rozpatrzeniu przez ten organ sprawy, Skarżący
formułuje również zarzut naruszenia art. 145 § 2 w związku z art. 120 i art. 121
O.p., tj. pominięcia pełnomocnika Skarżącego przy prowadzeniu postępowania przed
tym organem, a w szczególności zebrania materiałów dowodowych z jego
pominięciem i wydanie na ich podstawie zaskarżonej decyzji.
W świetle tak sformułowanych zarzutów, Sąd w pierwszej kolejności
zobowiązany jest do zbadania zarzutów procesowych, a w szczególności, najdalej
sformułowanego wniosku, tj. czy w istocie na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy
przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. jako organu odwoławczego i - w
konsekwencji - wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012r. nie
naruszono przepisu art. 145 § 2 O.p. statuującego zasadę, że jeżeli strona
ustanowiła pełnomocnika, to pisma (w tym oczywiście i decyzje administracyjne)
doręcza się pełnomocnikowi. Wskazywany przepis oznacza bowiem prawny
obowiązek doręczania przez organy podatkowe wszystkich pism procesowych
ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy w
wyroku z 9 września 1993r. (sygn. akt III ARN 4/93, niepubl.) - "(...) z chwilą
ustanowienia, ma decydującą rolę w postępowaniu".
Odnosząc się do powyższego zarzutu Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi
na skargę z dnia 20 listopada 2012r. stwierdza, że "zarzut dotyczący pominięcia przy
prowadzeniu przedmiotowego postępowania ustanowionego przez Skarżącego
pełnomocnika - adwokata Pana M. G. " jest niezasadny albowiem "(...)
w sytuacji, gdy następuje ponowne prowadzenie postępowania i wydanie decyzji na
skutek uchylenia wyrokiem sądu wcześniejszej decyzji, mającej ten sam zakres
podmiotowy, co późniejsza decyzja", wymagane jest dołączenie "nowego"
pełnomocnictwa. Pogląd taki, w ocenie organu, wynika z analizy art. 137 § 2 O.p.
i właściwego odczytania pojęcia "akt" sprawy, za które uważa się dokumenty
zebrane w toku konkretnego postępowania, opisane sygnaturą, kwalifikacją prawną.
Skoro zaś po uchyleniu decyzji z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] , celem ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazań co do
dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu WSA z dnia 5 grudnia 2011r.
(sygn. akt III SA/Wa 857/11) założona została "nowa" sprawa o nr [...] , to tym samym "(...) obligowało to Skarżącego do ustanowienia
pełnomocnika, jeśli chciał przez niego działać".
Powyższe stanowisko organu, w ocenie Sądu, jest oczywiście błędne.
Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, przy ponownym rozpoznaniu
sprawy przez organ, w wyniku uchylenia decyzji przez Sąd, nie mamy do czynienia z
"nową" sprawą, ale ze sprawą tożsamą zarówno pod względem podmiotowym, jak i
przedmiotowym.
O tożsamości sprawy nie decyduje bowiem "inny" lub kolejny "numer sprawy"
nadany przez organ podatkowy (szerzej - administracyjny), ale podstawa powstania
danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne (por. dla
przykładu: wyrok NSA z 3 kwietnia 2008r, II FSK 100/07, Legali; wyrok NSA z 14
czerwca 2007r" I FSK 1390/06, Legali).
Jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny także w wyroku z dnia 4
czerwca 2009r. (sygn. akt I OSK 426/08, Legalis), a który to pogląd prawny w pełni
podziela skład orzekający, "(...) między oceną prawną a wskazaniami co do
dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy
dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a
wskazania określają sposób postępowania w przyszłości".
Dalej Sąd stwierdza, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż przy piśmie
procesowym z dnia 12 grudnia 2010r., zostało załączone pełnomocnictwo
Skarżącego (także datowane na 12 grudnia 2012r.) na mocy którego Skarżący
ustanowił adwokata M. G. , prowadzącego Kancelarię Adwokacką w
W. przy ul. [...] . "do reprezentowania w trakcie postępowania
podatkowego w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania
podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj
2005r., jak również w trakcie ewentualnego postępowania sądowo-administracyjnego
w i i ll instancji" (por. k. 129 akt adm.).
Analiza akt postępowania podatkowego w tej sprawie upoważnia także do
stwierdzenia, że pełnomocnictwo to nie zostało przez Skarżącego wypowiedziane
(czego zresztą organ nie kwestionuje).
Wreszcie, bezspornym jest, że organ II instancji przy ponownym
rozpatrywaniu sprawy pominął w sprawie ustanowionego w dniu 12 grudnia 2010r.
pełnomocnika Skarżącego - adwokata M. G. , o czym świadczy
zarówno komparycja zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012r., wskazująca
jako adresata decyzji wprost Skarżącego (por. k. 283 akt adm.), jak i dowód
doręczenia tejże decyzji z dnia 19.09.2012r. (k. 267 akt adm. ).
Dodać należy, że również poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji
postanowienia organu z dnia [...] czerwca 2012r. oraz z dnia [...] sierpnia 2012r.
o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy (por. odpowiednio: k. 262 i 266
akt adm.) wskazują na R. M. (Skarżącego) jako na adresata
wymienionych postanowień, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika.
Jednocześnie, niezależnie od powyższych ustaleń Sąd zauważa, że
poprzednia, uchylona przez Sąd decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia
2010r. nr [...] została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego
- adw. M. G. na wskazany wcześniej adres jego Kancelarii
Adwokackiej (k. 155 akt adm.) oraz, że po uchyleniu tejże decyzji w aktach sprawy,
co już stwierdzono wcześniej, nie ma żadnej wzmianki o wypowiedzeniu
wymienionemu pełnomocnikowi przez Skarżącego pełnomocnictwa.
Dokonując powyższych ustaleń końcowo Sąd konstatuje, że w przedmiotowej
sprawie podziela natomiast pogląd organu, że udzielone przez Skarżącego w dniu [...]
maja 2012r. pełnomocnictwo J. C. upoważniało wyłącznie do
przeglądania w jego imieniu akt sprawy prowadzonej przed Dyrektorem Izby
Skarbowej w W. w przedmiocie postępowania odwoławczego oraz do
sporządzania kopii i fotokopii z tychże akt i nie stanowi ono pełnomocnictwa do
reprezentowania Strony w przedmiotowej sprawie, w rozumieniu art. 137 §1 O.p.
W tym stanie rzeczy jako bezsporne uznać więc należy, że przy ponownym
rozpatrywaniu sprawy organ I! instancji dokonał doręczenia zaskarżonej decyzji z
pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika - adwokata M.
G. .
Przechodząc do oceny prawnej powyższego naruszenia na wstępie stwierdzić
należy, że nie budzi kontrowersji ani w doktrynie, ani w orzecznictwie sądowym
pogląd, iż o prawidłowym doręczeniem decyzji lub pisma procesowego Stronie mamy
do czynienia wówczas, jeśli zostały zachowane reguły, o których mowa w art. 144-
154 O.p.
Jedynie dla przypomnienia wskazać należy, że na podstawie art. 145 § 1 O.p.
pisma doręcza się, co do zasady Stronie, a gdy działa przez przedstawiciela - temu
przedstawicielowi. Zgodnie zaś § 2 art. 145 O.p., jeśli Strona ustanowiła
pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi; naruszenie tej reguły skutkuje
tym, że pismo (decyzja) doręczona "bezpośrednio" stronie nie ma znaczenia
procesowego (por. np. wyroki NSA z: 3 sierpnia 2001r., sygn. akt I SA/Wr 2995/98
niepubl., 14sierpnia 1996r., sygn. akt SA/Gd 1686/95, niepubl.; S. Babiarz, B. Dauter,
B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Ordynacja podatkowa
Komentarz, Wyd. LexisNexis 2004r., s. 457).
W tym miejscu Sąd dostrzega i zaznacza, że w orzecznictwie
sądowoadministracyjnym doszło do pewnych rozbieżności co do skutków prawnych
naruszenia omawianej reguły.
Zdaniem składu orzekającego w sprawie nie można jednak relatywizować, tak
jak to podnoszono w niektórych orzeczeniach sądowych, skutków procesowych
niedoręczenia pisma pełnomocnikowi na negatywne lub pozytywne dla Strony (por.
dla przykładu: wyrok WSA z 11 maja 2005r., sygn. akt I SA/Bd 130/05, LEX nr
173897), z następujących przyczyn. Po pierwsze - i w ocenie Sądu najważniejsze -
poglądy takie nie mają umocowania w obowiązujących przepisach, a więc w sferze
normatywnej. Po drugie, przy relatywizowaniu skutków dochodziłoby do sytuacji,
kiedy doręczenie dokonane w tym samych okolicznościach faktycznych i przy
niezmienionym stanie prawnym, w zależności od późniejszych zdarzeń,
niezwiązanych z samym aktem doręczenia, raz uważane byłoby za prawnie
skuteczne, a innym razem wręcz odwrotnie (zob. M. Masternak, Glosa do wyroku
WSA z dnia 11 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Bd 130/05, OSP 2006, Nr 11, poz. 123
oraz wyrok WSA z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 426/06).
Dlatego też pełnomocnik działający w sprawie powinien mieć zapewniony
czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, gdyby działała samodzielnie.
Sąd w składzie orzekającym podziela tę linię orzeczniczą, zgodnie z którą pominięcie
pełnomocnika w czynnościach procesowych, co przede wszystkim dotyczy
wadliwego zakresu doręczeń pism, traktuje się tak samo, jak pominięcie strony. W
sytuacji zatem, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, doręczenie pisma stronie
zamiast pełnomocnikowi powoduje, iż doręczenie takie nie może zostać uznane za
skuteczne (por. wyrok NSA z 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86, LEX nr
9913; wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2004 r" sygn. akt V SA/Wa 2091/04,
LEX nr 164695). Powyższe poglądy mają również wsparcie w doktrynie (por. B.
Adamiak i inni, Ordynacja podatkowa - Komentarz 2004, Wrocław 2004 r., s. 553).
Sąd zauważa ponadto, iż przez ustanowienie pełnomocnika strona najczęściej
chroni się przed skutkami nieznajomości, skomplikowanego zazwyczaj, prawa.
Doręczenie decyzji bezpośrednio stronie z pominięciem ustanowionego
pełnomocnika powoduje, iż jej sytuacja procesowa jest gorsza od tej, którą chciałaby
mieć, gdyby pełnomocnik miał możliwość działania w sprawie.
W konsekwencji powyższego, zwłaszcza w literaturze przedmiotu przyjmuje
się, że doręczenie decyzji stronie i niedoręczenie decyzji uprawnionemu
przedstawicielowi jest czynnością zbędną, naruszającą przepis art. 145 O.p. Dopiero
doręczenie pisma przedstawicielowi wywołuje skutki, które przepisy wiążą z
prawidłowym jego doręczeniem (por. B. Brzeziński i inni Ordynacja podatkowa -
Komentarz, Toruń 2002r" s. 503).
Obowiązek doręczenia pism pełnomocnikowi dotyczy również przypadków,
gdy pismo wzywa do udziału strony w czynności, której charakter wymaga jej
osobistego działania. Od zgłoszenia się pełnomocnika procesowego w postępowaniu
podatkowym organ ten ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach w
sprawie i wzywać do udziału w nich nie na równi ze stroną, ale w pierwszej kolejności
przed stroną. Podkreślenia przy tym wymaga, że - jak stwierdził Naczelny Sąd
Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1997 r., (sygn akt I SA/Lu 157/96,
Temida) - ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, ale musi on
być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa. W orzecznictwie
sądowym przyjmuje się, że w sensie proceduralnym jest to osoba nawet "ważniejsza"
niż strona postępowania. Na przykład jednoczesne doręczenie pisma stronie i
pełnomocnikowi dla strony wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest
poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg
terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego
doręczenia pisma pełnomocnikowi (por. postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r.,
I SA/Po 1333/96, Profesjonalny Serwis Podatkowy (CD), Warszawa 2002).
Podkreślenia przy tym wymaga, że nie ma żadnego znaczenia procesowego
fakt, że decyzje doręcza się również stronie postępowania podatkowego (wyrok NSA
z dnia 14 sierpnia 1996 r., SA/Gd 1686/95, Temida (CD), Sopot 2002). Zasada
"pierwszeństwa pełnomocnika" ma bowiem zastosowanie uniwersalne, dotyczy
każdego etapu postępowania i wszystkich terminów.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w każdym przypadku ocena,
czy doszło do doręczenia pisma ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, czy też
nie, powinna następować według tych samych zobiektywizowanych zasad,
określonych w przepisach normujących doręczanie pism procesowych stronie w
trakcie postępowania podatkowego, a w szczególności z uwzględnieniem art. 145
O.p.
Inaczej mówiąc, doniosłość skutków prawnych, jakie przepisy wiążą z faktem
doręczenia pisma stronie (pełnomocnikowi) oraz konieczność zagwarantowania
pewności obrotu prawnego przemawiają za tym, aby ustalenie tej okoliczności, a
więc czy decyzja w danym przypadku została skutecznie doręczona, nie było
relatywizowane, a więc uzależniane, czy to od charakteru pisma, czy też od
określonego zachowania strony, czy też wreszcie od innych jeszcze, często
ocennych czynników niezwiązanych z samym aktem doręczenia decyzji.
Reasumując dotychczasowe rozważania oraz przenosząc je na grunt
rozpoznawanej sprawy, w tym w szczególności biorąc pod uwagę bezsporny fakt
doręczenia zaskarżonej decyzji Skarżącemu, pomimo ustanowionego w sprawie
pełnomocnika, Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 145 § 2 Op. jest zasadny.
Co się tyczy skutków prawnych jakie wiążą się z powyżej opisaną
wadliwością tak orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak poglądy doktryny są
utrwalone i kwalifikują takie doręczenie jako bezskuteczne, co z kolei uzasadnia
wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt4) O.p.
Doręczenie bowiem pisma stronie, w sytuacji, gdy ustanowiła ona
pełnomocnika jest bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych. Dodać należy, że
w myśl poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
19 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1897/07) "pozbawienie pełnomocnika strony
możliwości obrony jej prawa powoduje, że zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a
ocena wydanego w nieważnym postępowaniu wyroku jest bezprzedmiotowa". Sąd w
składzie orzekającym mimo, iż orzeczenie to dotyczy postępowania
sądowoadministracyjnego, pogląd ten w pełni akceptuje. Podnieść bowiem trzeba, że
z uwagi na niemal identyczną treść przepisów normujących zasady doręczeń w
Ordynacji podatkowej oraz przyjętą w tymże postępowaniu zasadą oficjalności
doręczeń, stanowisko takie zachowuje swoją aktualność również w postępowaniu
podatkowym.
Dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., zobligowany był
do uwzględnienia skargi.
Jednocześnie Sąd uznał, że w tym stanie rzeczy przedwczesnym jest
odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.
Rozpoznając ponownie sprawę, Dyrektor Izby Skarbowej w W.
uwzględni ocenę prawną wyrażoną powyżej, dotyczącą art. 145 § 2 O.p. oraz fakt
znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa dla adwokata M.G. .
Sąd orzekł też po myśli art. 152 p.p.s.a. o wstrzymaniu wykonalności
uchylonej decyzji do chwili prawomocności wyroku, zaś o kosztach postępowania
Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło