III SA/Wa 3334/17

| | | Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 15/5/2018 r. po rozpoznaniu wniosku I. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/07/2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r i 2015 r. p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sadowego Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30/8/2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", w szczególności w art. 246 § 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. I. Sp. z o.o., dalej jako "Skarżąca", działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, na formularzu PPPr z 6/11/2017 r, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję dotyczącą ewidencjonowania faktur niedokumentujących rzeczywistej działalności. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, co jest związane z postępowaniem egzekucyjnym; - konta bankowe są zajęte; - od Spółki wyegzekwowano kwotę [...] tys. zł, lecz egzekucja jest prowadzona; - organ dochodzi należności w kwocie 1 mln., stąd Skarżąca nie posiada środków pozwalających jej na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 tys zł; - posiada aktywa (nieruchomości), lecz jest to majątek trudno zbywalny; - wartość środków trwałych to [...] wysokość zysku/straty za ostatni rok to [...] zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego spółka poinformowała o tym, że jest w stanie uiścić wpis w wysokości nie większej niż 10 tys zł; - zawarła z organem układ ratalny w ramach którego rozłożona na raty zaległość podatkową; - zaciągnęła pożyczkę w celu finansowania potrzeb spółki. Przekazała, m.in., listę księgowań na kontach analitycznych wynagrodzeń pracowników, faktury dokumentujące nieopłacone i opłacone koszty obsługi prawnej, listę księgowań na kontach analitycznych kosztów obsługi księgowej, kosztów wynagrodzenia prezesa i in. Referendarz sądowy, postanowieniem z 6/12/2017 r, a następnie Sąd postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. odmówili Skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie wykorzystania przez Spółkę zewnętrznych źródeł finansowania, niezabezpieczenie (wbrew obowiązkowi) środków na poczet postępowania, pokrywanie przez Spółkę innych równorzędnych wydatków. W konsekwencji Spółka nie wykazała, by podjęła w sprawie niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu, wniosła, pismem z 11 kwietnia 2018 r., o przyznanie prawa pomocy z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości ([...]/03/2018 r.) i prowadzone względem niej są postępowania egzekucyjne (rubryka 5 formularza [...]/4/2018 r.). W odpowiedzi na wezwanie urzędnika sądowego powołała się na brak możliwości zarządu majątkiem w następstwie postepowania likwidacyjnego, brak możliwości osiągniecia dodatkowych przychodów, zajęcie całego majątku. Jej zdaniem, brak przyznania prawa pomocy skutkować będzie naruszeniem prawa do Sądu z uwagi na to, że Strona nie posiada środków związanych z kontrolą decyzji, która jest źródłem jej problemów finansowych. Zadeklarowała przekazanie dokumentów finansowych sprecyzowanych na s 1 pisma z 7 maja 2018 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W myśl natomiast art. 167a § 1 P.p.s.a., do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu, tak więc możliwość zastosowania art. 165 P.p.s.a. leży również w zakresie kompetencji referendarza sądowego. Zmiana postanowienia referendarza sądowego, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia i które miały (decydujący) wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ocenie urzędnika sądowego taka zmiana okoliczności w niniejszym przypadku nie nastąpiła, ponieważ przyczyną odmowy przyznania Stronie prawa pomocy nie było złożenie (lub nie) wniosku o ogłoszenie upadłości przez Stronę (i konsekwencje związane z ograniczeniem możliwości gospodarowania majątkiem), lecz niezabezpieczenie, wbrew oczywistemu obowiązkowi podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, środków na poczet sporów sądowych z uzyskiwanych przychodów. Drugim powodem było niewykazanie niemożności (dalszego) finansowania zewnętrznego (z pożyczek, pomocy właścicieli i udziałowców i in.). Nie ingerując w taktykę prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wydatków z nią związanych (w tym kosztów postępowania sądowego) przez "właścicieli" (udziałowców) spółki Sąd zaznacza, że powody odmowy Skarżącej przyznania prawa pomocy, zasygnalizowane we wstępie, nie uległy zmianie – ze skutkiem wyrażonym w sentencji. Należy napomknąć, że w momencie podjęcia decyzji o skorzystaniu z dobrodziejstw postępowania upadłościowego na stronie ciążył obowiązek uiszczenia opłaty od wniosku, jak też zaliczki na wydatki. Z tego punktu widzenia twierdzenia Skarżącej o braku środków z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej nie mogą zyskać zrozumienia, ponieważ nie wykazano, by niemożność ta była wynikiem czynników znajdujących się poza zwykłym "ryzykiem gospodarczym" i poza (zwykłymi) konsekwencjami obrotu gospodarczego. Zdaniem referendarza sądowego, z treści wniosku "o uchylenie lub zmianę" z 11/4/2018 r. i z treści odpowiedzi na wezwanie wynika, że Strona dąży w przeważającej mierze do powtórnej oceny okoliczności już dwukrotnie przez Sąd ocenionych: uniemożliwiania prowadzenia działalności gospodarczej, zajęć rachunków bankowych, prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wybiórczego regulowania kosztów postępowania i kosztów działalności w ogóle, niezabezpieczenia z posiadanych przychodów środków na poczet kosztów sądowych, gwarancji realizacji art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późn. zm.). Postulat przeprowadzenia takiej (powtórnej) oceny nie wyczerpuje znamion "zmiany okoliczności", co jest warunkiem korzystnego dla Strony orzeczenia. W odniesieniu do poglądu Skarżącej ze s 2 pisma z 7 maja 2018 r., zgodnie z którym odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu, wskazać należy, że konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Ustawodawca (konstytucyjny) w art. 84 Konstytucji stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i zabezpieczone, a co za tym idzie - spełnione przed innymi świadczeniami: zwłaszcza, że prawomocnie ustalone zostało, że w momencie powstania sporu dysponowała Strona środkami finansowymi. Urzędnik sądowy wskazuje, że z orzecznictwa sądowego wynika, że postawienie podmiotu w stan likwidacji nie oznacza automatycznie braku środków finansowych, choćby dlatego, że brak jest podstaw do uznania, że koszty postępowania likwidacyjnego mają charakter priorytetowy przed innymi kosztami postępowania (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19.2.1997 r., sygn. I ACz 65/97, LEX 29692, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16.12. 1993 r., sygn. I ACz 544/93, LEX 5622 – dotyczące strony, co do której ogłoszono upadłość, otwarto postępowanie układowe) - postanowienie z 1.12.2008 r, II OZ 1226/08. Z tego powodu referendarz sądowy uznał, że brak powodów do odstąpienia od uprzednio wyrażanych poglądów w przedmiocie należytego planowania wydatków i przewidywania kosztów związanych z postępowaniem sądowym (podobnie postanowienie SA w Gdańsku z dnia 9/7/1992 r. I ACZ 393/92 wokanda 1993/2/32, postanowienie NSA z 25/5/ 2006 r. II FZ 295/06, z 13/1/2006 II Oz 1439/05 czy z 28/3/ 2013 r II FZ 30/13, CBOSA), jak też do pominięcia we wnioskowaniu faktu przestrzegania przez stronę (podmiot gospodarczy) reguł zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 6/10/2004 r.; GZ 71/04; ONSAiWSA 2005/1/8 czy postanowienie z 23 kwietnia 2013 r II FZ 227/13, CBOSA). Przy czym, wbrew twierdzeniom Strony ze s 2 pisma z 7 maja 2018 r. o braku możliwości zabezpieczenia środków na poczet sporów sadowych ponosiła ona jednak koszty obsługi prawnej, regulowała zobowiązania, czy nawet dysponowała zadeklarowanymi "wolnymi" środkami (w wysokości, co najmniej, 10 tys zł). Wydaje się też, że przewidziała konieczność poniesienia kosztów postępowania likwidacyjnego, które to wydatki nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami z tytułu postępowania sadowoadministracyjnego. Uwagi powyższe są istotne dla wyniku sprawy, ponieważ z akt sprawy wynika, że Skarżąca prowadząc działalność w większym rozmiarze (której następstwem były postępowania o rzetelność dokumentowania obrotu fakturami VAT) osiągała obroty w znacznym rozmiarze. W takim wypadku należy przyjąć, że powinna zabezpieczyć środki na ewentualne spory sądowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19/11/2004 r., FZ 463/04 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9/7/ 2002 r., I Acz 392/92, program Lex; postanowienie z 28/3/2014 r I OZ 232/14, 17/12/2014 I FZ 459/14, CBOSA), o czym została poinformowana w obu wydanych względem niej postanowieniach o prawie pomocy. Wzmianki te mają wymiar "kwalifikowany" w sytuacji, jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością, w każdym wypadku, wymóg "ostrożności" i "zapobiegliwości" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych – o czym również Spółkę poinformowano w przywołanym postanowieniu. W konsekwencji, jeżeli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają ją (postanowienie z 18/1/2008 r., I OZ 809/07, CBOSA). Poglądy te, zdaniem urzędnika sądowego, nie są błędne, ponieważ na podobnym stanowisku wydaje się stać także Europejski Trybunał Praw Człowieka, który uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał twierdzi, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Poglądy te są, w realiach sprawy, słuszne. W tej sytuacji brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 165 w zw. z art. 167a i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.